Hướng dẫn chi tiết cách thức xây dựng các điều khoản giảm tranh chấp M&A

Điều khoản giảm tranh chấp M&A phải được thiết kế ngay từ giai đoạn đàm phán, vì chỉ một khoản nợ tiềm ẩn, điều kiện hoàn tất chưa đạt hoặc cơ chế thanh toán thiếu kiểm soát có thể làm phát sinh tranh chấp lớn sau closing. Trong hợp đồng chuyển nhượng cổ phần, hợp đồng chuyển nhượng phần vốn góp hoặc hợp đồng sáp nhập doanh nghiệp, ba chốt chặn cần ưu tiên là cam đoan, bảo đảm trong hợp đồng, điều kiện tiên quyết và tài khoản phong tỏa/holdback. Việc xây dựng cấu trúc mua bán & sáp nhập an toàn cần được rà soát theo từng loại giao dịch cụ thể cùng Luật Long Phan PMT.

Nhận diện đúng cấu trúc giao dịch trước khi soạn thảo điều khoản giảm tranh chấp M&A

Cấu trúc giao dịch quyết định loại hợp đồng, điều kiện phê duyệt, cơ chế thanh toán và trách nhiệm sau hoàn tất. Vì vậy, điều khoản giảm tranh chấp M&A không thể soạn chung cho mọi thương vụ. Bên mua cần phân biệt rõ mua cổ phần, mua phần vốn góp, mua tài sản, chuyển nhượng dự án hay sáp nhập doanh nghiệp trước khi đàm phán.

Việc nhận diện sai cấu trúc có thể làm điều khoản cam đoan, điều kiện tiên quyết và cơ chế bồi thường không vận hành đúng. Đặc biệt, giao dịch mua vốn khác căn bản với chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần dự án đầu tư. Mỗi cấu trúc kéo theo một nhóm thủ tục, hồ sơ và rủi ro pháp lý riêng.

• Mua cổ phần hoặc phần vốn góp: Bên mua nhận quyền sở hữu vốn để tham gia quản lý, đầu tư vào tổ chức kinh tế. Theo Khoản 1 Điều 21 Luật Đầu tư 2025, nhà đầu tư có quyền góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp của tổ chức kinh tế.
• Mua tài sản: Bên mua nhận quyền sở hữu từng tài sản cụ thể, không đương nhiên kế thừa toàn bộ nghĩa vụ của doanh nghiệp bán. Giao dịch này cần rà soát quyền sở hữu, tình trạng tranh chấp và khả năng chuyển giao tài sản theo từng nhóm tài sản.
• Sáp nhập hoặc hợp nhất doanh nghiệp: Công ty nhận sáp nhập hoặc công ty hợp nhất kế thừa quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp liên quan. Căn cứ Điều 198, Điều 199 Luật Doanh nghiệp 2020, đây là nhóm giao dịch tổ chức lại doanh nghiệp.
• Chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần dự án đầu tư: Trọng tâm không chỉ là vốn hoặc tài sản, mà là điều kiện tiếp tục thực hiện dự án. Với dự án thứ cấp cũ, nhà đầu tư nhận chuyển nhượng kế thừa quyền, nghĩa vụ của nhà đầu tư chuyển nhượng theo Khoản 5 Điều 52 Luật Đầu tư 2025.
• Mua lại doanh nghiệp dưới góc độ cạnh tranh: Giao dịch có thể bị xem là tập trung kinh tế nếu bên mua kiểm soát, chi phối doanh nghiệp mục tiêu. Ngưỡng kiểm soát được xác định khi bên mua sở hữu trên 50% vốn điều lệ/cổ phần có quyền biểu quyết hoặc trên 50% tài sản trong một ngành, nghề kinh doanh, theo Khoản 4 Điều 29 Luật Cạnh tranh 2018 và Khoản 1 Điều 2 Nghị định số 35/2020/NĐ-CP.

Từ bước phân loại này, hợp đồng cần chọn đúng “xương sống” pháp lý. Hợp đồng chuyển nhượng cổ phần cần tập trung vào quyền sở hữu cổ phần, cổ đông và kiểm soát công ty. Hợp đồng chuyển nhượng dự án phải ưu tiên điều kiện dự án, nghĩa vụ tài chính, đất đai và phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền.

Điều khoản Thẩm định pháp lý và Cam đoan, Bảo đảm (Reps & Warranties)

Điều khoản thẩm định pháp lý và cam đoan, bảo đảm trong hợp đồng là tuyến phòng thủ đầu tiên trước rủi ro thông tin bất cân xứng. Trong giao dịch M&A, bên mua thường không trực tiếp kiểm soát lịch sử thuế, lao động, tài sản, giấy phép và tranh chấp của doanh nghiệp mục tiêu. Vì vậy, kết quả đánh giá rủi ro pháp lý doanh nghiệp phải được chuyển hóa thành nghĩa vụ công bố thông tin và trách nhiệm bồi thường cụ thể.

Bên bán phải cung cấp thông tin có thể ảnh hưởng đến quyết định giao kết hợp đồng. Nếu nhận thông tin bí mật trong quá trình đàm phán, bên nhận thông tin phải bảo mật và không sử dụng trái mục đích; nếu vi phạm gây thiệt hại thì phải bồi thường theo Khoản 2, Khoản 3 Điều 387 Bộ luật Dân sự 2015.

Các nhóm cam đoan, bảo đảm cần được thiết kế trực tiếp từ kết quả thẩm định pháp lý, thay vì dùng mẫu chung. Trọng tâm là biến thông tin doanh nghiệp thành nghĩa vụ pháp lý có thể yêu cầu thực hiện:

• Tư cách pháp lý và thẩm quyền ký kết: Bên bán phải cam đoan có đủ quyền định đoạt cổ phần, phần vốn góp hoặc tài sản chuyển nhượng. Nếu người ký không có thẩm quyền, giao dịch có thể bị tranh chấp hiệu lực.
• Quyền sở hữu và tình trạng tài sản: Bên bán cần bảo đảm tài sản, cổ phần hoặc phần vốn góp không bị tranh chấp, cầm cố, phong tỏa hoặc hạn chế chuyển nhượng. Theo Điều 444 Bộ luật Dân sự 2015, bên bán phải bảo đảm quyền sở hữu của bên mua đối với tài sản đã bán không bị tranh chấp bởi người thứ ba và tài sản đó là hợp pháp.
• Nợ tiềm ẩn, thuế và lao động: Hợp đồng phải buộc bên bán công bố đầy đủ nghĩa vụ thuế, khoản vay, bảo hiểm xã hội, tranh chấp lao động và cam kết ngoài sổ sách. Đây là nhóm rủi ro thường làm phát sinh yêu cầu bồi thường sau closing.
• Hợp đồng trọng yếu, giấy phép và tuân thủ pháp luật: Bên bán cần cam đoan các giấy phép con, hợp đồng khách hàng, hợp đồng nhà cung cấp và quyền sở hữu trí tuệ còn hiệu lực. Điều khoản phải nêu rõ hậu quả nếu giấy phép bị thu hồi hoặc hợp đồng trọng yếu bị chấm dứt.

Nếu bên bán cố ý che giấu nợ tiềm ẩn, tranh chấp lao động hoặc cung cấp thông tin sai lệch, bên mua có cơ sở yêu cầu tuyên giao dịch vô hiệu do lừa dối. Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015 xác định giao dịch dân sự bị vô hiệu khi một bên cố ý che giấu hoặc cung cấp thông tin sai lệch làm bên kia hiểu sai về chủ thể, đối tượng hoặc nội dung giao dịch.

Điều kiện tiên quyết (CPs) và Nghĩa vụ của bên bán trước ngày hoàn tất

Điều kiện tiên quyết là cơ chế khóa rủi ro trước khi chuyển tiền và sang tên. Với hợp đồng chuyển nhượng cổ phần hoặc phần vốn góp, CPs phải xác định rõ điều kiện nào phải hoàn thành trước closing. Nếu điều kiện không xảy ra, giao dịch chưa nên được hoàn tất theo Khoản 1 Điều 120 Bộ luật Dân sự 2015.

Các CPs cần được thiết kế theo từng thương vụ, nhưng phải tối thiểu bao quát nhóm phê duyệt nội bộ, giấy phép, nợ vay và điều kiện cạnh tranh:

• Phê duyệt nội bộ: Bên bán phải hoàn tất nghị quyết, quyết định hoặc chấp thuận của cổ đông, thành viên, chủ sở hữu hoặc cơ quan quản trị có thẩm quyền.
• Điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài: Nhà đầu tư nước ngoài phải đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường, quốc phòng, an ninh và pháp luật đất đai theo Khoản 2 Điều 21 Luật Đầu tư 2025.
• Xử lý nợ và tài sản bảo đảm: Bên bán phải hoàn tất giải chấp tài sản, tất toán hoặc cơ cấu nợ vay, thu hồi cam kết bên thứ ba trước ngày hoàn tất.
• Thông báo tập trung kinh tế: Giao dịch đạt ngưỡng phải nộp hồ sơ trước khi thực hiện. Cơ quan tiếp nhận và thẩm định là Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, theo Khoản 1 Điều 35, Khoản 1 Điều 36 Luật Cạnh tranh 2018.

Bên cạnh CPs, hợp đồng cần ràng buộc nghĩa vụ pre-closing của bên bán. Trước ngày hoàn tất, bên bán không nên được tự ý chia cổ tức, tăng nợ, chuyển nhượng tài sản, thay đổi nhân sự chủ chốt, ký hợp đồng bất thường hoặc thay đổi chính sách kế toán. Nếu không kiểm soát giai đoạn này, bên mua có thể nhận một doanh nghiệp khác về tài chính so với thời điểm định giá.

Điều khoản Giá mua, Cơ chế thanh toán và Ký quỹ (Escrow / Holdback)

Điều khoản giá mua phải kiểm soát biến động tài chính của doanh nghiệp mục tiêu giữa ngày ký và ngày hoàn tất. Nếu giá mua cố định nhưng nợ vay, vốn lưu động hoặc nghĩa vụ thuế thay đổi, bên mua có thể gánh rủi ro ngoài dự kiến. Vì vậy, hợp đồng cần tách rõ giá cơ sở, cơ chế điều chỉnh giá và điều kiện thanh toán.

Cơ chế thanh toán nên được thiết kế theo mức độ rủi ro của từng thương vụ. Các công cụ sau thường giúp giảm tranh chấp sau closing:

• Completion accounts: Điều chỉnh giá theo số liệu tài chính tại ngày hoàn tất, phù hợp khi vốn lưu động, tiền mặt hoặc nợ vay biến động mạnh.
• Locked-box: Khóa giá tại một ngày chốt sổ, nhưng phải cấm bên bán rút giá trị khỏi doanh nghiệp trước closing.
• Earn-out: Gắn một phần giá mua với kết quả kinh doanh tương lai, cần quy định rõ chỉ tiêu, kỳ đo lường và quyền kiểm toán.
• Holdback hoặc cấn trừ nghĩa vụ: Giữ lại một phần giá mua để xử lý khi phát sinh vi phạm cam đoan, nợ ẩn hoặc tranh chấp bên thứ ba.

Tài khoản phong tỏa và ký quỹ giúp bảo đảm bên có quyền vẫn có nguồn thu hồi khi bên bán vi phạm nghĩa vụ. Theo Khoản 1 Điều 330 Bộ luật Dân sự 2015, ký quỹ là việc giao tiền hoặc tài sản có giá cho tổ chức tín dụng để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Trường hợp cần bên thứ ba đứng ra bảo đảm thanh toán, có thể dùng bảo lãnh theo Khoản 1 Điều 335 Bộ luật Dân sự 2015. Đối với nhà đầu tư nước ngoài, mọi thanh toán mua, bán, chuyển nhượng cổ phần và phần vốn góp phải thực hiện qua tài khoản theo pháp luật ngoại hối, trừ trường hợp thanh toán bằng tài sản hoặc hình thức không bằng tiền mặt theo Khoản 5 Điều 35 Luật Doanh nghiệp 2020.

Phân bổ rủi ro: Điều khoản Bồi thường thiệt hại, Phạt vi phạm và Giới hạn trách nhiệm

Điều khoản bồi thường, phạt vi phạm và giới hạn trách nhiệm giúp lượng hóa hậu quả khi một bên vi phạm cam đoan hoặc phá vỡ giao dịch. Trong M&A, tranh chấp thường không nằm ở việc “có vi phạm hay không”, mà nằm ở mức tiền phải trả, thời hạn khiếu nại và phạm vi thiệt hại được bồi thường.

Hợp đồng cần tách bạch phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại. Phạt vi phạm chỉ phát sinh khi có thỏa thuận rõ ràng. Bồi thường thiệt hại đòi hỏi bên yêu cầu phải chứng minh tổn thất thực tế, trực tiếp và mối quan hệ nhân quả.

Đối với hợp đồng thương mại, mức phạt vi phạm không được vượt quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm, theo Điều 301 Luật Thương mại 2005. Nếu có thỏa thuận phạt vi phạm, bên bị vi phạm có quyền áp dụng cả phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác theo Khoản 2 Điều 307 Luật Thương mại 2005.

Để tránh tranh chấp về số tiền bồi thường, điều khoản giới hạn trách nhiệm cần được thiết kế theo nhiều tầng. Cấu trúc này giúp bên mua có quyền truy đòi hợp lý, đồng thời giúp bên bán không bị phơi nhiễm trách nhiệm không giới hạn.

• Mức miễn trừ tối thiểu: Các claim nhỏ dưới một mức nhất định sẽ không được yêu cầu bồi thường.
• Ngưỡng bồi thường: Chỉ khi tổng thiệt hại vượt ngưỡng, bên bị vi phạm mới được yêu cầu thanh toán.
• Trần trách nhiệm: Tổng mức bồi thường tối đa được giới hạn theo tỷ lệ giá mua hoặc khoản giữ lại.
• Ngoại lệ gian lận: Hành vi gian lận, che giấu thông tin hoặc vi phạm cố ý không nên được hưởng trần trách nhiệm.
• Trình tự thông báo claim: Hợp đồng cần quy định thời hạn, hồ sơ chứng minh, quyền kiểm soát tranh chấp với bên thứ ba và cơ chế khấu trừ vào holdback.

Điều khoản miễn trách nhiệm cũng cần được ghi nhận chặt chẽ. Khoản 1 Điều 294 Luật Thương mại 2005 cho phép miễn trách nhiệm khi xảy ra trường hợp đã thỏa thuận, sự kiện bất khả kháng, lỗi hoàn toàn của bên kia hoặc quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Nếu điều khoản này viết quá rộng, bên vi phạm có thể dùng để né trách nhiệm sau closing.

Nhóm điều khoản Hậu M&A: Bảo mật, Hạn chế cạnh tranh và Giải quyết tranh chấp

Nhóm điều khoản hậu M&A kiểm soát rủi ro phát sinh sau khi tiền đã thanh toán và quyền kiểm soát đã chuyển giao. Tranh chấp thường xuất hiện ở việc không bàn giao hồ sơ, không cập nhật đăng ký doanh nghiệp, tiết lộ dữ liệu kinh doanh hoặc cổ đông sáng lập quay lại cạnh tranh trực tiếp. Vì vậy, hợp đồng cần quy định rõ nghĩa vụ post-closing, thỏa thuận bảo mật thông tin, thỏa thuận hạn chế cạnh tranh và cơ chế giải quyết tranh chấp.

Các nghĩa vụ sau hoàn tất phải được viết thành đầu việc cụ thể, có thời hạn và tài liệu chứng minh hoàn thành:

• Bàn giao hồ sơ pháp lý: Bên bán phải bàn giao điều lệ, sổ đăng ký cổ đông, giấy phép, hợp đồng trọng yếu, hồ sơ lao động, tài khoản ngân hàng, dữ liệu quản trị và con dấu.
• Cập nhật đăng ký doanh nghiệp: Khi công ty cổ phần không niêm yết thay đổi cổ đông là cá nhân hoặc tổ chức nước ngoài, doanh nghiệp phải thông báo trong 03 ngày làm việc theo Khoản 3 Điều 176 Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi, bổ sung 2025).
• Bảo mật thông tin: Thỏa thuận bảo mật phải xác định rõ dữ liệu được bảo vệ, thời hạn bảo mật, ngoại lệ công bố và mức bồi thường nếu vi phạm.
• Hạn chế cạnh tranh và không lôi kéo: Điều khoản này nên giới hạn hợp lý về phạm vi ngành nghề, địa bàn, thời hạn và nhóm nhân sự trọng yếu để giảm rủi ro bị tranh chấp hiệu lực.
• Giải quyết tranh chấp: Với giao dịch có yếu tố nước ngoài, các bên có thể lựa chọn Tòa án Việt Nam, Trọng tài Việt Nam, Trọng tài nước ngoài, Trọng tài quốc tế hoặc Trọng tài do các bên thỏa thuận thành lập theo Khoản 3 Điều 13 Luật Đầu tư 2025.

Thời hiệu khởi kiện cũng cần được đưa vào chiến lược xử lý claim:

• Tranh chấp hợp đồng dân sự có thời hiệu 03 năm theo Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015.
• Tranh chấp thương mại có thời hiệu 02 năm theo Điều 319 Luật Thương mại 2005.

Câu hỏi thường gặp về  soạn thảo điều khoản giảm tranh chấp M&A

Việc cấu trúc chặt chẽ các “điều khoản giảm tranh chấp M&A” không chỉ bảo vệ dòng tiền mà còn chặn đứng những rủi ro pháp lý phát sinh từ nợ tiềm ẩn hay vi phạm nghĩa vụ công bố thông tin. Thực tiễn giao dịch mua bán, sáp nhập doanh nghiệp thường phát sinh nhiều vướng mắc đặc thù đòi hỏi hướng xử lý chuẩn xác theo luật định. Các giải đáp chuyên sâu tiếp theo sẽ làm rõ những điểm mù pháp lý phổ biến nhất sau khi hoàn tất thương vụ.

Dịch vụ Tư vấn cấu trúc và Rà soát Hợp đồng M&A tại Luật Long Phan PMT

Giao dịch M&A đòi hỏi kiểm soát đồng thời cấu trúc pháp lý, dòng tiền, điều kiện hoàn tất và trách nhiệm sau closing. Luật Long Phan PMT tư vấn cấu trúc giao dịch và rà soát hợp đồng để hạn chế rủi ro vô hiệu, kẹt vốn, tranh chấp bồi thường và sai sót thủ tục.

• Tư vấn cấu trúc giao dịch M&A theo mô hình mua cổ phần, mua phần vốn góp, mua tài sản, sáp nhập hoặc chuyển nhượng dự án đầu tư.
• Thực hiện đánh giá rủi ro pháp lý doanh nghiệp đối với hồ sơ pháp lý, tài chính, lao động, tài sản, giấy phép, hợp đồng trọng yếu và tranh chấp tồn đọng.
• Soạn thảo và rà soát SPA/CPA, tập trung vào điều khoản cam đoan, bảo đảm, điều kiện tiên quyết, nghĩa vụ pre-closing và post-closing.
• Đại diện đàm phán điều khoản thương mại, gồm giá mua, completion accounts, locked-box, earn-out, hold back và cơ chế điều chỉnh giá.
• Thiết kế cơ chế thanh toán an toàn, tư vấn tài khoản phong tỏa, ký quỹ, bảo lãnh, cấn trừ nghĩa vụ và trần trách nhiệm bồi thường.
• Tư vấn thủ tục chấp thuận M&A, điều kiện nhà đầu tư nước ngoài, thay đổi đăng ký doanh nghiệp và cập nhật thông tin cổ đông/thành viên.
• Đánh giá ngưỡng tập trung kinh tế, chuẩn bị hồ sơ thông báo và chiến lược xử lý rủi ro cạnh tranh trước khi hoàn tất giao dịch.
• Soạn thảo NDA, NCA và điều khoản giải quyết tranh chấp, bảo đảm phù hợp mục tiêu bảo mật, bảo vệ lợi ích kinh doanh và khả năng thực thi.

Quý khách/Quý Doanh nghiệp có thể gửi hồ sơ thương vụ qua Email: pmt@luatlongphan.vn hoặc Zalo: 0939.846.973 để Luật Long Phan PMT đánh giá sơ bộ cấu trúc giao dịch, rủi ro hợp đồng và phương án kiểm soát tranh chấp.

Kết luận

Điều khoản giảm tranh chấp M&A chỉ phát huy hiệu quả khi được thiết kế theo đúng cấu trúc giao dịch, đặc biệt trong hợp đồng chuyển nhượng cổ phần, hợp đồng chuyển nhượng phần vốn góp hoặc hợp đồng sáp nhập doanh nghiệp. Trọng tâm cần kiểm soát là thẩm định pháp lý, cam đoan và đảm bảo, điều kiện tiên quyết, cơ chế thanh toán an toàn, giới hạn trách nhiệm và phương án giải quyết tranh chấp. Mỗi thiếu sót trong điều khoản có thể biến rủi ro ẩn thành tranh chấp tài chính sau closing. Để rà soát và cấu trúc thương vụ an toàn, Quý khách/Quý Doanh nghiệp liên hệ Luật Long Phan PMT qua Hotline 1900.63.63.87 để được tư vấn chuyên sâu.

Tags: Bồi thường thiệt hại, Chuyển nhượng dự án, Hợp đồng chuyển nhượng cổ phần, review hợp đồng m&a, Sáp nhập doanh nghiệp, soạn thảo hợp đồng M&A, Tài khoản phong tỏa, Tập trung kinh tế, Thỏa thuận bảo mật, Tranh chấp M&A