Hồ sơ khởi kiện chia di sản thừa kế cần được chuẩn bị đầy đủ về đơn khởi kiện, tài liệu chứng minh quan hệ thừa kế, quyền sở hữu tài sản của người chết và các chứng cứ liên quan đến việc phân chia di sản. Ngoài ra, người khởi kiện cần xác định nghĩa vụ nộp tạm ứng án phí và các chi phí tố tụng có thể phát sinh để bảo đảm quá trình giải quyết vụ án được thuận lợi. Thuộc chuyên mục Thừa kế theo pháp luật, bài viết hướng dẫn cách thu thập chứng cứ, viết từng mục của đơn, dự tính án phí và xử lý yêu cầu sửa đổi, bổ sung đơn. Từ thực tiễn tham gia nhiều vụ chia nhà đất cha mẹ để lại, Luật Long Phan PMT chỉ ra những thiếu sót khiến hồ sơ bị kéo dài và cách khắc phục ngay từ đầu.

Lưu ý pháp lý quan trọng:
- Thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế, theo khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015.
- Đơn phải có đủ nội dung bắt buộc và kèm chứng cứ chứng minh quyền lợi bị xâm phạm, theo khoản 4, khoản 5 Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
- Tranh chấp thừa kế là nhà đất xác định thẩm quyền theo nơi bị đơn cư trú hoặc theo thỏa thuận tại điểm a, điểm b khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, theo mục 42 Công văn 250/TANDTC-PC.
- Mỗi đương sự chịu án phí sơ thẩm tương ứng giá trị phần di sản được hưởng, theo điểm a khoản 7 Điều 27 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14.
Hồ sơ khởi kiện chia di sản thừa kế gồm những giấy tờ gì
Hồ sơ gồm hai phần: đơn khởi kiện đủ nội dung luật định và tài liệu chứng minh bạn là người thừa kế, tài sản tranh chấp là di sản và quyền lợi của bạn đang bị xâm phạm. Thiếu phần nào, Tòa án sẽ yêu cầu bổ sung trước khi thụ lý.
Theo khoản 5 Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, nếu vì lý do khách quan chưa có đủ chứng cứ, người khởi kiện nộp tài liệu hiện có và bổ sung sau. Vì vậy, không cần chờ đủ mọi giấy tờ mới nộp đơn. Danh mục dưới đây chia thành giấy tờ cơ bản và giấy tờ phát sinh tùy vụ việc.
Giấy tờ cơ bản trong mọi hồ sơ
Căn cứ khoản 4, khoản 5 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, người khởi kiện cần chuẩn bị các hồ sơ, tài liệu như sau:
- Đơn khởi kiện theo Mẫu số 23-DS ban hành kèm theo Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP.
- Giấy chứng tử hoặc trích lục khai tử của người để lại di sản.
- Giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn, quyết định công nhận nuôi con nuôi để chứng minh quan hệ thừa kế.
- Căn cước, căn cước công dân của người khởi kiện; giấy tờ chứng minh nơi cư trú của các đương sự.
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, hoặc giấy tờ nguồn gốc đất nếu chưa được cấp.
- Bản kê khai di sản và danh mục tài liệu nộp kèm.
Giấy tờ bổ sung tùy tình huống gia đình
Với các vụ tranh chấp đất ông bà để lại không có di chúc, hồ sơ thường phải chứng minh quan hệ qua nhiều thế hệ. Tùy thực tế, cần thêm:
- Di chúc bản chính hoặc bản sao có chứng thực.
- Tài liệu chứng minh quan hệ thừa kế qua nhiều thế hệ: Giấy khai sinh, giấy chứng tử, sổ hộ khẩu cũ, hồ sơ hộ tịch hoặc xác nhận của cơ quan có thẩm quyền để xác định người thừa kế thế vị và những người thuộc hàng thừa kế.
- Văn bản thỏa thuận phân chia di sản, biên bản họp gia đình, văn bản từ chối nhận di sản.
- Hợp đồng mua bán, tặng cho, thế chấp liên quan đến nhà đất.
- Chứng cứ về quá trình quản lý, sử dụng di sản và phát sinh tranh chấp: Biên bản họp gia đình, tin nhắn, thư từ, giấy tờ giao nhận tiền, tài liệu chứng minh việc quản lý nhà đất hoặc hành vi cản trở quyền thừa kế.
Các tài liệu trên có thể được sử dụng để xác định người thừa kế, phạm vi di sản, phần quyền được hưởng và căn cứ giải quyết yêu cầu chia di sản. Không phải mọi vụ án đều cần toàn bộ các giấy tờ này.
Khi nào được khởi kiện chia di sản thừa kế: thời điểm mở thừa kế và thời hiệu
Người thừa kế có quyền yêu cầu Tòa án chia di sản khi phát sinh tranh chấp và không thể tự thỏa thuận phân chia. Tuy nhiên, quyền yêu cầu này chịu giới hạn về thời hiệu: 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015. Vì vậy, cần xác định chính xác ngày người để lại di sản chết và đối chiếu với quy định về thời hiệu trước khi khởi kiện.
Thời điểm mở thừa kế được tính từ khi nào
Theo khoản 1 Điều 611 Bộ luật Dân sự 2015, thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết. Trường hợp Tòa án tuyên bố một người là đã chết thì thời điểm mở thừa kế được xác định theo khoản 2 Điều 71 Bộ luật này.
Khi cha và mẹ chết ở những thời điểm khác nhau, mỗi người có một thời điểm mở thừa kế riêng. Do đó, cần xác định độc lập di sản của từng người, thời điểm phát sinh quyền thừa kế và thời hiệu tương ứng. Giấy chứng tử hoặc trích lục khai tử là căn cứ quan trọng để xác định mốc thời gian này.
Thời hiệu theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015
Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015 quy định ba loại thời hiệu, tính từ thời điểm mở thừa kế:
| Loại yêu cầu | Thời hiệu |
|---|---|
| Chia di sản là bất động sản (khoản 1) | 30 năm |
| Chia di sản là động sản (khoản 1) | 10 năm |
| Xác nhận hoặc bác bỏ quyền thừa kế (khoản 2) | 10 năm |
| Yêu cầu thực hiện nghĩa vụ tài sản của người chết (khoản 3) | 03 năm |
Thời hiệu được tính từ thời điểm mở thừa kế, trừ trường hợp pháp luật có quy định đặc biệt về cách xác định hoặc khoảng thời gian không tính vào thời hiệu.
Hậu quả khi hết thời hiệu: Theo khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, hết thời hiệu yêu cầu chia di sản thì di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản. Nếu có nhiều người thừa kế cùng quản lý thì di sản thuộc sở hữu chung của họ. Nếu không có người thừa kế đang quản lý, di sản được giải quyết theo các điểm a, b khoản 1 Điều 623.
Nếu bố mẹ đã mất quá lâu, hướng xử lý khi chia di sản khi bố mẹ mất hơn 30 năm sẽ chuyển sang yêu cầu chia tài sản chung hoặc xác định người quản lý di sản.
Cách xác định thời hiệu đối với di sản mở trước ngày 01/01/2017
Theo điểm d khoản 1 Điều 688 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu được áp dụng theo quy định của Bộ luật này đối với các quan hệ thuộc trường hợp chuyển tiếp. Vì vậy, từ ngày 01/01/2017, Tòa án áp dụng Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015 để xác định thời hiệu yêu cầu chia di sản, kể cả đối với trường hợp mở thừa kế trước ngày này.
Tuy nhiên, cần lưu ý trường hợp thừa kế mở trước ngày 10/9/1990. Theo hướng dẫn tại Nghị quyết 02/HĐTP ngày 19/10/1990 và Án lệ 26/2018/AL, thời điểm bắt đầu tính thời hiệu đối với trường hợp này được xác định từ ngày 10/9/1990, thay vì ngày người để lại di sản chết.
Ngoài ra, đối với di sản là nhà ở thuộc trường hợp thừa kế mở trước ngày 01/7/1991, cần kiểm tra quy định về khoảng thời gian không tính vào thời hiệu tại Nghị quyết 58/1998/NQ-UBTVQH10 và Nghị quyết 1037/2006/NQ-UBTVQH11 (nếu thuộc phạm vi áp dụng).
Vì vậy, không nên chỉ căn cứ năm người để lại di sản chết để kết luận thời hiệu đã hết. Cần xác định thêm loại tài sản, thời điểm mở thừa kế và quy định chuyển tiếp tương ứng.
Thời gian không tính vào thời hiệu và trường hợp tính lại
Theo Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015, một số khoảng thời gian không tính vào thời hiệu, bao gồm:
- Thời gian xảy ra sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan khiến người có quyền không thể khởi kiện trong thời hiệu.
- Thời gian chưa có người đại diện trong trường hợp người có quyền khởi kiện là người chưa thành niên, mất năng lực hành vi dân sự hoặc thuộc trường hợp luật định khác mà chưa có người đại diện.
- Thời gian chưa có người đại diện thay thế trong các trường hợp được quy định tại khoản 2 Điều 156.
Theo Điều 157 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện vụ án dân sự bắt đầu lại khi xảy ra một trong các trường hợp: bên có nghĩa vụ thừa nhận hoặc thực hiện một phần nghĩa vụ đối với người khởi kiện; hoặc các bên tự hòa giải với nhau. Thời hiệu bắt đầu lại từ ngày tiếp theo sau ngày xảy ra sự kiện tương ứng.
Chứng cứ cần thu thập trước khi khởi kiện tranh chấp thừa kế đất
Chứng cứ trong vụ án chia di sản thừa kế là quyền sử dụng đất cần làm rõ ba vấn đề: ai là người thừa kế, tài sản nào thuộc di sản và người để lại di sản đã định đoạt tài sản như thế nào. Tùy nguồn gốc đất, quan hệ gia đình và tình trạng tranh chấp, người khởi kiện cần thu thập các nhóm tài liệu khác nhau để chứng minh yêu cầu của mình.
Theo Điều 94 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, chứng cứ được thu thập từ nhiều nguồn như tài liệu đọc được, lời khai của đương sự, người làm chứng, kết quả định giá, biên bản thẩm định tại chỗ và văn bản công chứng, chứng thực. Khoản 1 Điều 97 Bộ luật này quy định quyền thu thập chứng cứ của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Các nhóm chứng cứ cần chuẩn bị gồm:
Chứng cứ về nhân thân và quan hệ thừa kế
Nhóm tài liệu này giúp xác định những người thuộc hàng thừa kế theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, bao gồm:
- Giấy chứng tử hoặc trích lục khai tử: Chứng minh thời điểm mở thừa kế. Trường hợp mất bản chính, có thể đề nghị cơ quan đăng ký hộ tịch cấp bản sao trích lục.
- Giấy khai sinh: Chứng minh quan hệ cha, mẹ, con giữa người để lại di sản và những người thừa kế.
- Giấy chứng nhận kết hôn: Chứng minh quan hệ vợ chồng, xác định người có quyền thừa kế và làm rõ tài sản chung của vợ chồng.
- Giấy tờ hộ tịch của những người thừa kế đã chết và con của họ: Xác định trường hợp thừa kế thế vị theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015 hoặc xác định người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng nếu người thừa kế chết sau thời điểm mở thừa kế.
Chứng cứ về di sản là nhà đất và nghĩa vụ tài chính
Theo Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015, di sản gồm tài sản riêng của người chết và phần của người chết trong tài sản chung, nên phải tách phần của cha hoặc mẹ trong tài sản chung vợ chồng. Cần chuẩn bị:
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc giấy tờ nguồn gốc đất, quyết định giao đất, hợp đồng chuyển nhượng.
- Trích lục hoặc trích đo bản đồ địa chính thể hiện vị trí, diện tích, hình thể thửa đất.
- Biên lai nộp thuế đất, giấy phép xây dựng, hóa đơn sửa chữa nhà.
- Chứng từ về nợ, chi phí mai táng, vì các khoản này được thanh toán trước khi chia theo Điều 658 Bộ luật Dân sự 2015.
Nếu thửa đất còn tranh chấp với người ngoài gia đình, cần đánh giá việc chia di sản thừa kế khi đất đang tranh chấp trước khi chốt yêu cầu.
Tài liệu thể hiện việc định đoạt di sản
Nhóm tài liệu này giúp xác định ý chí của người để lại di sản và thỏa thuận giữa những người thừa kế:
- Di chúc: Bản chính hoặc bản sao hợp lệ; tài liệu về tình trạng sức khỏe, năng lực nhận thức của người lập di chúc tại thời điểm lập nếu có tranh chấp về tính hợp pháp của di chúc.
- Văn bản thỏa thuận của những người thừa kế: Văn bản về việc cử người quản lý, người phân chia, phương thức phân chia di sản theo Điều 656 Bộ luật Dân sự 2015.
- Văn bản từ chối nhận di sản: Kiểm tra hình thức, thời điểm lập và việc gửi văn bản theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015. Việc từ chối phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản.
- Hợp đồng, giao dịch liên quan đến di sản: Hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, ủy quyền hoặc văn bản khác thể hiện việc định đoạt nhà đất sau khi người để lại di sản chết.
Trường hợp văn bản thỏa thuận phân chia di sản đã được công chứng nhưng bỏ sót người có quyền hưởng di sản, cần kiểm tra hiệu lực văn bản, phạm vi quyền của người ký và căn cứ yêu cầu Tòa án giải quyết.
Tùy tình tiết, người khởi kiện có thể kết hợp yêu cầu chia di sản với yêu cầu tuyên bố văn bản phân chia di sản vô hiệu
Yêu cầu về hình thức của chứng cứ
Theo khoản 1 Điều 95 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, tài liệu đọc được nội dung được coi là chứng cứ nếu là bản chính, bản sao có công chứng, chứng thực hợp pháp hoặc do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền cung cấp, xác nhận. Vì vậy, người khởi kiện nên ưu tiên bản chính hoặc bản sao hợp lệ.
Đối với tài liệu bằng tiếng nước ngoài, khoản 3 Điều 96 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 yêu cầu phải kèm bản dịch sang tiếng Việt được công chứng, chứng thực hợp pháp.
Đối với tài liệu ghi âm, ghi hình, cần cung cấp kèm văn bản trình bày về xuất xứ hoặc tài liệu xác nhận xuất xứ theo khoản 2 Điều 95. Lời khai của đương sự và người làm chứng phải đáp ứng điều kiện xác định chứng cứ tương ứng theo Điều 95 Bộ luật này.

Mẫu đơn khởi kiện chia thừa kế và cách viết từng mục
Đơn khởi kiện chia thừa kế lập theo Mẫu số 23-DS ban hành kèm theo Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP và phải có đủ nội dung tại khoản 4 Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Nhiều người gọi đơn khởi kiện là “đơn thưa”, nhưng tố tụng dân sự chỉ dùng đơn khởi kiện theo mẫu. Mẫu số 23-DS là mẫu đơn khởi kiện chung. Hai phần dưới đây trình bày bố cục và cách viết yêu cầu.
Các mục bắt buộc của đơn
- Ghi địa điểm, ngày, tháng, năm làm đơn.
- Ghi đúng tên Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú.
- Ghi họ tên, nơi cư trú, số điện thoại của người khởi kiện và người bị kiện; không rõ địa chỉ bị đơn thì ghi địa chỉ cuối cùng.
- Liệt kê đủ người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, gồm mọi đồng thừa kế còn lại.
- Trình bày sự việc: người để lại di sản, ngày mất, quan hệ các bên, di sản, người đang quản lý.
- Nêu cụ thể những vấn đề yêu cầu Tòa án giải quyết.
- Ghi người làm chứng nếu có, danh mục chứng cứ kèm theo; ký tên hoặc điểm chỉ.
Cách viết phần yêu cầu Tòa án giải quyết
Tòa án chỉ giải quyết trong phạm vi yêu cầu, nên cần nêu rõ:
- Di sản gồm thửa đất, nhà ở nào theo số thửa, tờ bản đồ.
- Chia theo pháp luật hay theo di chúc, phần bạn yêu cầu được hưởng.
- Nhận hiện vật hay nhận giá trị, có thanh toán chênh lệch hay không.
- Xem xét công sức quản lý, tôn tạo di sản nếu bạn là người trông coi.
Nộp hồ sơ khởi kiện chia di sản thừa kế tại Tòa án nào
Hồ sơ khởi kiện chia di sản thừa kế được nộp tại Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền theo lãnh thổ, thông thường là nơi bị đơn cư trú, làm việc. Đối với di sản là nhà đất, không mặc nhiên phải nộp đơn tại Tòa án nơi có bất động sản. Mục 42 Công văn 250/TANDTC-PC ngày 28/4/2026 của Tòa án nhân dân tối cao đã hướng dẫn cụ thể về vấn đề này.
Thẩm quyền giải quyết được xác định theo loại việc, cấp Tòa án và lãnh thổ. Người khởi kiện cần kiểm tra cả ba yếu tố trước khi nộp đơn để tránh việc chuyển đơn hoặc trả lại đơn do sai thẩm quyền.
Thẩm quyền theo loại việc và theo cấp
Theo khoản 5 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, tranh chấp về thừa kế tài sản thuộc thẩm quyền của Tòa án. Theo Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật 85/2025/QH15, Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm tranh chấp này, thay cho cách phân cấp huyện, tỉnh trước ngày 01/7/2025.
Thẩm quyền theo lãnh thổ khi di sản là nhà đất
| Tình huống | Tòa án có thẩm quyền theo khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 |
|---|---|
| Chia di sản thừa kế, kể cả nhà đất | Nơi bị đơn cư trú, làm việc (điểm a) |
| Các bên thỏa thuận bằng văn bản | Nơi nguyên đơn cư trú, làm việc (điểm b) |
| Tranh chấp chính bất động sản như ranh giới, lối đi | Chỉ Tòa án nơi có bất động sản (điểm c) |
Mục 42 Công văn 250/TANDTC-PC ngày 28/4/2026, Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn: đối với vụ án tranh chấp thừa kế tài sản là bất động sản, quan hệ pháp luật cần giải quyết là chia thừa kế nên áp dụng điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, tức Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc.
Trường hợp có nhiều bị đơn cư trú, làm việc ở nhiều địa phương khác nhau, nguyên đơn có thể lựa chọn Tòa án nơi một trong các bị đơn cư trú, làm việc theo điểm b khoản 1 Điều 40 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Không bắt buộc các bị đơn phải thỏa thuận về Tòa án giải quyết.
Án phí, tạm ứng án phí và chi phí định giá khi chia di sản thừa kế
Vụ án chia di sản thừa kế có thể phát sinh án phí dân sự sơ thẩm có giá ngạch, tạm ứng án phí và chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ, định giá tài sản. Mức án phí được xác định theo giá trị phần di sản mỗi người được hưởng, không phải toàn bộ giá trị di sản mà người khởi kiện yêu cầu chia.
Ai phải chịu án phí trong vụ án chia di sản
Theo điểm a khoản 7 Điều 27 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, khi các bên không xác định được hoặc xác định khác nhau phần của mình, mỗi đương sự chịu án phí sơ thẩm tương ứng giá trị phần di sản được hưởng. Với phần yêu cầu bị Tòa án bác, người yêu cầu chia không phải chịu án phí sơ thẩm cho phần đó.
Trường hợp Tòa án xác định tài sản yêu cầu chia không phải là di sản của người yêu cầu thì người này phải chịu án phí dân sự sơ thẩm không có giá ngạch.
Mức án phí và tiền tạm ứng án phí
Mức án phí sơ thẩm có giá ngạch theo Danh mục án phí, lệ phí Tòa án ban hành kèm theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14:
| Giá trị phần được hưởng | Án phí sơ thẩm |
|---|---|
| Đến 6 triệu đồng | 300.000 đồng |
| Trên 6 triệu đến 400 triệu | 5% giá trị |
| Trên 400 triệu đến 800 triệu | 20 triệu + 4% phần vượt 400 triệu |
| Trên 800 triệu đến 2 tỷ | 36 triệu + 3% phần vượt 800 triệu |
| Trên 2 tỷ đến 4 tỷ | 72 triệu + 2% phần vượt 2 tỷ |
| Trên 4 tỷ | 112 triệu + 0,1% phần vượt 4 tỷ |
Ví dụ, phần bạn được hưởng trị giá 1,2 tỷ đồng thì án phí là 36 triệu cộng 3% của 400 triệu, tức 48 triệu đồng. Theo khoản 2 Điều 7 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, tạm ứng án phí bằng 50% mức án phí Tòa án dự tính theo giá trị tài sản tranh chấp.
Theo điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, người cao tuổi, người khuyết tật, cá nhân thuộc hộ nghèo, cận nghèo và một số đối tượng khác được miễn tạm ứng án phí, án phí. Nếu thuộc diện này, nên nộp đơn đề nghị miễn kèm giấy tờ chứng minh cùng đơn khởi kiện.
Chi phí định giá, thẩm định giá tài sản
Khi giải quyết tranh chấp chia di sản là nhà đất, Tòa án có thể tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản để xác định giá trị di sản, làm căn cứ phân chia.
Theo Điều 165 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, nghĩa vụ chịu chi phí định giá, thẩm định giá được xác định như sau:
- Đương sự chịu chi phí định giá nếu yêu cầu của họ không được Tòa án chấp nhận (khoản 1).
- Trường hợp chia tài sản chung, mỗi người được chia tài sản chịu chi phí định giá tương ứng với tỷ lệ giá trị phần tài sản được chia (khoản 2).
- Trường hợp đình chỉ giải quyết vụ án hoặc các trường hợp khác thuộc Điều 165, nghĩa vụ chịu chi phí được xác định theo quy định tương ứng.
Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp chia di sản, chi phí định giá và xem xét, thẩm định tại chỗ thường được phân bổ cho những người thừa kế tương ứng với giá trị phần di sản được hưởng. Người đã tạm ứng chi phí có thể được những người có nghĩa vụ hoàn trả theo quyết định của Tòa án.
Sau khi nộp hồ sơ: sửa đổi, bổ sung đơn và thụ lý vụ án
Sau khi được phân công, Thẩm phán có 05 ngày làm việc để quyết định yêu cầu sửa đổi, bổ sung, thụ lý, chuyển đơn hoặc trả lại đơn. Nếu phải sửa, bạn có tối đa 01 tháng; hồ sơ hợp lệ thì nộp tạm ứng án phí trong 07 ngày để được thụ lý.
Giai đoạn này quyết định vụ án bắt đầu đúng hạn hay không. Chậm bổ sung có thể khiến đơn bị trả lại. Trình tự và các việc cần làm tiếp theo được tóm tắt dưới đây.
Trình tự từ khi nộp đơn đến khi thụ lý
- Tòa án nhận đơn, vào sổ và Chánh án phân công Thẩm phán xem xét.
- Trong 05 ngày làm việc, kể từ ngày được phân công, Thẩm phán ra một trong các quyết định tại khoản 3 Điều 191 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015: yêu cầu sửa đổi, bổ sung đơn; tiến hành thủ tục thụ lý; chuyển đơn đến Tòa án có thẩm quyền khác; hoặc trả lại đơn.
- Sửa đổi, bổ sung đơn (nếu có): Theo khoản 1 Điều 193, thời hạn do Thẩm phán ấn định nhưng không quá 01 tháng; trường hợp đặc biệt có thể gia hạn nhưng không quá 15 ngày. Thời gian sửa đổi, bổ sung không tính vào thời hiệu khởi kiện. Nếu không thực hiện đúng yêu cầu, đơn có thể bị trả lại.
- Nộp tạm ứng án phí: người khởi kiện phải nộp tiền tạm ứng án phí trong 07 ngày kể từ ngày nhận giấy báo của Tòa án và nộp lại biên lai.
- Thẩm phán thụ lý khi nhận biên lai, hoặc thụ lý ngay nếu được miễn, theo khoản 3, khoản 4 Điều 195 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
Lưu ý: Việc thiếu chứng cứ không đồng nghĩa với việc đơn khởi kiện không hợp lệ. Theo khoản 5 Điều 189, người khởi kiện có thể nộp tài liệu hiện có và bổ sung chứng cứ trong quá trình giải quyết vụ án nếu vì lý do khách quan chưa thể cung cấp đầy đủ.
Những việc cần chuẩn bị sau khi thụ lý
Theo điểm a khoản 1 Điều 203 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, thời hạn chuẩn bị xét xử là 04 tháng kể từ ngày thụ lý. Đối với vụ án có tính chất phức tạp hoặc do sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan, Chánh án có thể gia hạn nhưng không quá 02 tháng. Trong thời gian này, bị đơn có thể nộp đơn phản tố yêu cầu chia di sản theo hướng khác, như đòi tính công sức hoặc phần lớn hơn.
Nếu đồng thừa kế đang rao bán, thế chấp nhà đất, bạn có thể yêu cầu cấm chuyển dịch quyền về tài sản đang tranh chấp theo khoản 7 Điều 114 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Khi giao dịch đã hoàn tất, hướng xử lý chuyển sang vụ việc đất thừa kế bị đồng thừa kế bán. Trình tự hòa giải, xét xử được trình bày tại nội dung khởi kiện chia thừa kế có người không đồng ý.
Nếu không đồng ý với kết quả xét xử, người có quyền kháng cáo cần nêu rõ phần bản án bị kháng cáo và lý do kháng cáo trong đơn. Theo khoản 1 Điều 273 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, thời hạn kháng cáo bản án sơ thẩm tranh chấp thừa kế là 15 ngày kể từ ngày tuyên án.

Kinh nghiệm thực tế của luật sư khi chuẩn bị hồ sơ khởi kiện chia nhà đất cha mẹ để lại
Trong thực tế xử lý các vụ việc tương tự, hồ sơ bị kéo dài phần lớn không phải vì thiếu căn cứ pháp lý, mà vì thiếu người tham gia tố tụng, xác định sai phạm vi di sản hoặc bỏ qua người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc.
Các tình huống dưới đây được khái quát từ hồ sơ thực tế để bảo mật cho khách hàng. Mỗi tình huống đều có thể nhận diện sớm nếu rà soát đúng trình tự. Đây là những điểm nên kiểm tra trước khi nộp đơn.
Cha mẹ có di chúc nhưng có người bị bỏ sót
Tình huống điển hình là cha lập di chúc để toàn bộ nhà đất cho một người con, trong khi mẹ còn sống hoặc có con chưa thành niên. Theo khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng, con thành niên không có khả năng lao động vẫn được hưởng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật.
Ngược lại, người có tên trong di chúc vẫn có thể không được hưởng nếu thuộc khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, như bị kết án về hành vi ngược đãi nghiêm trọng người để lại di sản. Khi đó, bạn nên thu thập bản án, xác nhận của địa phương ngay từ đầu.
Những sai lầm khiến hồ sơ bị kéo dài
Một sai lầm phổ biến mà khách hàng thường gặp là chuẩn bị hồ sơ theo cảm nhận của gia đình thay vì theo giấy tờ:
- Coi toàn bộ nhà đất đứng tên cha là di sản, trong khi một nửa là tài sản của mẹ còn sống.
- Không ghi tên anh chị em ở nước ngoài, khiến việc tống đạt kéo dài.
- Để người giữ sổ đỏ biết trước kế hoạch khởi kiện, dẫn đến nhà đất bị chuyển nhượng.
Qua các hồ sơ đã tiếp nhận, Tòa án thường hỏi kỹ ai đang quản lý di sản, ai nộp thuế, ai xây thêm trên đất. Khi có nhiều đồng thừa kế hoặc di chúc bị nghi ngờ, có luật sư tham gia tố tụng tranh chấp thừa kế từ khâu chuẩn bị hồ sơ giúp hạn chế sai sót.
Câu hỏi thường gặp về hồ sơ khởi kiện chia di sản thừa kế
Các câu hỏi dưới đây tổng hợp từ thắc mắc thực tế của khách hàng khi chuẩn bị khởi kiện chia nhà đất. Mỗi câu trả lời nêu ngắn gọn hướng xử lý và căn cứ pháp lý. Với từng trường hợp, cần đối chiếu thêm giấy tờ và thời điểm mở thừa kế của từng người.
1. Bố mẹ mất không để lại di chúc thì đất chia cho các con thế nào?
Khi bố mẹ mất không để lại di chúc, di sản (quyền sử dụng đất) sẽ được chia theo pháp luật (căn cứ theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015) với nguyên tắc: Di sản được chia theo pháp luật cho hàng thừa kế thứ nhất, gồm vợ, chồng, cha mẹ, con đẻ và con nuôi của người chết; Những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau. Nếu cha mất trước và thửa đất là tài sản chung của cha mẹ, mẹ được xác định phần tài sản của mình trước; phần của cha mới được chia thừa kế, trong đó mẹ cũng thuộc hàng thừa kế thứ nhất. Nếu cả cha và mẹ đều đã mất, cần xác định riêng thời điểm mở thừa kế và những người được hưởng di sản của từng người.
2. Đã gần hết 30 năm thì còn khởi kiện chia di sản được không?
Nên nộp đơn ngay nếu thời hiệu vẫn còn. Theo khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế. Tuy nhiên, theo khoản 2 Điều 184 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án chỉ áp dụng thời hiệu khi có đương sự yêu cầu trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ việc. Ngày khởi kiện được xác định theo Điều 190 Bộ luật này: ngày nộp trực tiếp, ngày ghi trên dấu bưu chính hoặc ngày gửi đơn trực tuyến.
3. Anh chị em giữ sổ đỏ không đưa thì có khởi kiện được không?
Được. Theo khoản 5 Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, khi không thể nộp đủ chứng cứ vì lý do khách quan, bạn nộp tài liệu hiện có như bản sao, trích lục địa chính. Sau đó đề nghị Tòa án yêu cầu người đang giữ cung cấp bản chính theo khoản 2 Điều 97 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
4. Người đã từ chối nhận di sản có phải ghi tên trong đơn kiện không?
Vẫn nên ghi họ là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và nộp kèm văn bản từ chối. Theo khoản 2, khoản 3 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, việc từ chối phải lập thành văn bản trước thời điểm phân chia di sản. Theo khoản 1 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, từ chối nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản sẽ không được chấp nhận.
5. Người ngoài gia đình đang chiếm giữ nhà đất thì hồ sơ có khác không?
Có. Ngoài yêu cầu chia, cần yêu cầu buộc người chiếm giữ trả lại di sản và nộp chứng cứ về việc chiếm giữ. Theo khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, hết thời hiệu mà không có người thừa kế quản lý, di sản có thể thuộc về người đang chiếm hữu. Vì vậy, thủ tục kiện đòi di sản thừa kế bị chiếm hữu nên tiến hành sớm.
Kết luận
Một bộ hồ sơ khởi kiện chia di sản thừa kế chặt chẽ cần còn trong thời hiệu, đủ chứng cứ về nhân thân, di sản, việc định đoạt di sản và nộp đúng Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú. Chuẩn bị kỹ giúp tránh bị trả đơn. Nếu nhà đất cha mẹ để lại chưa chia, sổ đỏ do người khác giữ hoặc thời hiệu sắp hết, hãy gửi bản sao giấy tờ để Luật Long Phan PMT rà soát hồ sơ, dự tính án phí và soạn đơn khởi kiện. Gọi hotline 1900636387 để đặt lịch làm việc với luật sư phụ trách tranh chấp thừa kế. Khi cần đại diện tham gia tố tụng, Quý khách có thể sử dụng Dịch vụ luật sư tư vấn, giải quyết tranh chấp thừa kế của chúng tôi.
📚 Bài viết được tư vấn chuyên môn dựa trên hệ thống văn bản pháp luật sau:
- Bộ luật Dân sự 2015
- Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2019, 2020, 2022, 2023, 2024, 2025)
- Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 về án phí, lệ phí Tòa án
- Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP ban hành biểu mẫu trong tố tụng dân sự
- Nghị quyết 02/HĐTP ngày 19/10/1990 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao
- Nghị quyết 58/1998/NQ-UBTVQH10
- Nghị quyết 1037/2006/NQ-UBTVQH11
- Án lệ 26/2018/AL
- Công văn 250/TANDTC-PC ngày 28/4/2026 của Tòa án nhân dân tối cao
- Lưu ý: Các quy định pháp luật có thể thay đổi tùy theo thời điểm. Quý khách hàng vui lòng liên hệ trực tiếp Luật Long Phan PMT qua Hotline 1900.63.63.87 để được cập nhật tư vấn pháp lý mới nhất.
Tags: án phí chia di sản thừa kế, chứng cứ tranh chấp thừa kế đất, Khởi kiện thừa kế, mẫu đơn khởi kiện chia thừa kế, thẩm quyền Tòa án tranh chấp thừa kế, thời hiệu chia di sản thừa kế, tranh chấp di sản thừa kế

Lưu ý: Nội dung bài viết công khai tại website của Luật Long Phan PMT chỉ mang tính chất tham khảo về việc áp dụng quy định pháp luật. Tùy từng thời điểm, đối tượng và sự sửa đổi, bổ sung, thay thế của chính sách pháp luật, văn bản pháp lý mà nội dung tư vấn có thể sẽ không còn phù hợp với tình huống Quý khách đang gặp phải hoặc cần tham khảo ý kiến pháp lý. Trường hợp Quý khách cần ý kiến pháp lý cụ thể, chuyên sâu theo từng hồ sơ, vụ việc, vui lòng liên hệ với Chúng tôi qua các phương thức bên dưới. Với sự nhiệt tình và tận tâm, Chúng tôi tin rằng Luật Long Phan PMT sẽ là nơi hỗ trợ pháp lý đáng tin cậy của Quý khách hàng.