Hướng dẫn trình tự yêu cầu cải chính và xử phạt khi bị báo chí đưa tin sai sự thật

Xử lý khi bị báo chí đưa tin sai sự thật cần thực hiện ngay để tránh lan truyền thiệt hại về danh dự, uy tín, doanh thu và quan hệ đối tác. Cá nhân, doanh nghiệp có quyền yêu cầu cơ quan báo chí gỡ bỏ thông tin sai sự thật, cải chính, xin lỗi, đăng ý kiến phản hồi và khởi kiện yêu cầu bồi thường trong thời hiệu 03 năm kể từ ngày biết quyền lợi bị xâm phạm theo Điều 588 Bộ luật Dân sự 2015. Bài viết xử lý khi bị báo chí đưa tin sai sự thật: Chủ doanh nghiệp phải biết sẽ hướng dẫn lộ trình pháp lý giải quyết bồi thường thiệt hại do Luật Long Phan PMT phân tích.

Quyền của cá nhân, doanh nghiệp khi bị cơ quan báo chí đăng phát thông tin sai sự thật

Cá nhân, doanh nghiệp không phải chờ cơ quan báo chí tự xử lý khi bị đăng, phát thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống. Quyền pháp lý phát sinh ngay khi nội dung báo chí làm ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm, uy tín hoặc quyền, lợi ích hợp pháp.

Trọng tâm xử lý không chỉ là yêu cầu “gỡ bài”. Chủ thể bị ảnh hưởng cần xác định đúng quyền yêu cầu, đúng đối tượng tiếp nhận và đúng phương án pháp lý. Nếu xử lý chậm, thông tin sai có thể tiếp tục lan truyền, gây thiệt hại thương mại và làm suy yếu chứng cứ.

Các nhóm quyền cơ bản gồm:

• Yêu cầu gỡ bỏ, cải chính, xin lỗi công khai khi thông tin sai sự thật làm ảnh hưởng đến cá nhân, tổ chức.
• Yêu cầu đăng, phát ý kiến phản hồi để trình bày quan điểm, chứng cứ và nội dung phản bác.
• Khởi kiện vụ án dân sự yêu cầu bác bỏ thông tin sai, xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại.
• Yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm nếu cơ quan báo chí không thực hiện nghĩa vụ cải chính hoặc tiếp tục đăng phát thông tin vi phạm.

Việc lựa chọn quyền nào phụ thuộc vào mức độ sai lệch, thiệt hại thực tế và thái độ xử lý của cơ quan báo chí. Với doanh nghiệp, quyền phản hồi và quyền bồi thường thường cần được triển khai song song để bảo vệ uy tín thương mại.

Quyền yêu cầu gỡ bỏ thông tin và cải chính, xin lỗi công khai

Khi thông tin báo chí làm ảnh hưởng xấu đến danh dự, nhân phẩm, uy tín, cá nhân có quyền yêu cầu bác bỏ, gỡ bỏ và cải chính. Nếu thông tin được đăng trên phương tiện thông tin đại chúng, việc cải chính phải thực hiện bằng chính phương tiện đó.

Quyền này không chỉ dành cho cá nhân. Doanh nghiệp bị ảnh hưởng uy tín, thương hiệu hoặc hoạt động kinh doanh cũng có cơ sở yêu cầu cơ quan báo chí cải chính, xin lỗi. Theo Khoản 1 và Khoản 2 Điều 43 Luật Báo chí 2016, cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền nêu ý kiến phản hồi hoặc khởi kiện khi có căn cứ cho rằng báo chí thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống hoặc gây hiểu lầm.

Đối với báo điện tử, nghĩa vụ xử lý còn nghiêm ngặt hơn. Cơ quan báo chí phải gỡ bỏ ngay thông tin sai sự thật, nhưng vẫn phải lưu giữ nội dung trên máy chủ để phục vụ thanh tra, kiểm tra. Đây là điểm quan trọng vì việc gỡ bài không làm mất trách nhiệm pháp lý.

Nếu cơ quan báo chí chỉ âm thầm sửa nội dung nhưng không cải chính, xin lỗi công khai, quyền lợi của người bị ảnh hưởng vẫn chưa được bảo đảm đầy đủ. Rủi ro nằm ở chỗ công chúng có thể đã tiếp nhận thông tin sai trước thời điểm chỉnh sửa.

Quyền yêu cầu đăng phát ý kiến phản hồi

Bên cạnh việc yêu cầu cải chính, cá nhân và doanh nghiệp có quyền chủ động gửi ý kiến phản hồi bằng văn bản. Đây là công cụ quan trọng khi bài viết phản ánh một chiều, thiếu kiểm chứng hoặc dẫn lại nguồn tin gây hiểu lầm.

Ý kiến phản hồi cần nêu rõ nội dung bị cho là sai, căn cứ chứng minh và yêu cầu đăng phát tương ứng. Cơ quan báo chí phải tiếp nhận và xử lý phản hồi theo cơ chế luật định. Căn cứ Khoản 2 Điều 43 Luật Báo chí 2016, sau 03 lần đăng, phát ý kiến phản hồi mà hai bên vẫn không đạt sự nhất trí, cơ quan báo chí mới có quyền ngừng đăng, phát.

Tuy nhiên, quyền phản hồi không phải là quyền tuyệt đối. Cơ quan báo chí có quyền từ chối đăng nếu ý kiến phản hồi vi phạm pháp luật hoặc xúc phạm uy tín của cơ quan báo chí, danh dự, nhân phẩm của tác giả. Việc từ chối phải được thông báo bằng văn bản và nêu rõ lý do theo Khoản 3 Điều 43 Luật Báo chí 2016.

Trong thực tiễn, phản hồi nên được trình bày ngắn gọn, có chứng cứ đối chiếu và tránh ngôn từ quy kết cảm tính. Một phản hồi thiếu chuẩn mực có thể tạo thêm tranh chấp, thay vì giúp bảo vệ quyền lợi.

Quyền khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại

Khởi kiện dân sự là phương án cần cân nhắc khi thông tin sai sự thật gây tổn thất nghiêm trọng về danh dự, uy tín, doanh thu hoặc quan hệ hợp đồng. Đây là quyền độc lập với việc cơ quan báo chí có bị xử phạt hành chính hay không.

Theo Khoản 2 và Khoản 4 Điều 34 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền yêu cầu Tòa án bác bỏ thông tin làm ảnh hưởng xấu đến danh dự, nhân phẩm, uy tín. Người bị ảnh hưởng còn có quyền yêu cầu xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại.

Trình tự yêu cầu cơ quan báo chí cải chính thông tin và gỡ bỏ bài viết vi phạm

Yêu cầu cải chính chỉ hiệu quả khi hồ sơ được chuẩn bị đúng từ đầu. Trọng tâm là bảo toàn chứng cứ, xác định đúng nội dung sai và gửi yêu cầu đến đúng chủ thể có trách nhiệm.

Không nên yêu cầu tòa soạn xóa bài ngay khi chưa lưu vết. Với báo điện tử, bài viết có thể được chỉnh sửa nhanh, làm giảm khả năng chứng minh nội dung đã đăng. Do đó, trình tự xử lý nên được triển khai theo hướng vừa bảo vệ chứng cứ, vừa tạo nền tảng cho khiếu nại hoặc khởi kiện.

Trình tự thực hiện gồm ba nhóm việc chính:

1. Thu thập, bảo toàn chứng cứ về bài viết, hình ảnh, video, đường link và thời điểm đăng tải.
2. Soạn văn bản yêu cầu cải chính, xin lỗi, phản hồi với nội dung rõ ràng, có tài liệu đối chiếu.
3. Gửi hồ sơ và theo dõi thời hạn xử lý theo loại hình báo chí đã đăng, phát thông tin vi phạm.

Việc đi đúng trình tự giúp cá nhân, doanh nghiệp tránh rơi vào tình trạng có thiệt hại nhưng thiếu chứng cứ. Đây là rủi ro thường gặp khi xử lý khủng hoảng truyền thông bằng phản ứng cảm tính.

Bước 1: Thu thập, bảo toàn chứng cứ và lập vi bằng ghi nhận sự kiện

Việc đầu tiên không phải là gọi điện yêu cầu xóa bài. Chủ thể bị ảnh hưởng cần lưu chứng cứ trước, vì nội dung sai có thể bị sửa, rút tiêu đề hoặc gỡ khỏi hệ thống công khai.

Các chứng cứ nên được bảo toàn gồm:

• Đường link bài viết, tiêu đề, chuyên mục, tên báo và thời điểm đăng tải.
• Ảnh chụp màn hình toàn bộ nội dung, phần bình luận, hình ảnh, video hoặc infographic liên quan.
• Bản lưu bài viết dưới dạng PDF, bản in hoặc bản sao điện tử.
• Tài liệu chứng minh nội dung báo chí đăng, phát là không chính xác.
• Vi bằng ghi nhận sự kiện, hành vi trên không gian mạng nếu cần khóa chứng cứ trước khi bài viết bị thay đổi.

Lập vi bằng không thay thế nghĩa vụ chứng minh tại Tòa án. Tuy nhiên, đây là biện pháp thực tiễn quan trọng để ghi nhận trạng thái bài viết tại thời điểm phát hiện vi phạm. Hồ sơ càng rõ, yêu cầu cải chính càng có cơ sở.

Bước 2: Soạn thảo văn bản yêu cầu cải chính, phản hồi

Văn bản yêu cầu cần xác định rõ cơ quan báo chí đã đăng, phát thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống hoặc gây hiểu lầm. Nội dung càng cụ thể thì khả năng xử lý càng cao.

Một văn bản yêu cầu nên có các nội dung chính:

• Thông tin cá nhân, tổ chức hoặc doanh nghiệp yêu cầu.
• Tên bài viết, chuyên mục, thời điểm đăng tải và đường link nếu là báo điện tử.
• Phần thông tin bị cho là sai sự thật hoặc gây hiểu lầm.
• Chứng cứ đối chiếu để chứng minh nội dung không chính xác.
• Yêu cầu cụ thể về gỡ bỏ thông tin, cải chính, xin lỗi hoặc đăng ý kiến phản hồi.
• Thông tin liên hệ và thời hạn đề nghị phản hồi bằng văn bản.

Theo Khoản 1 và Khoản 2 Điều 43 Luật Báo chí 2016, cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền nêu ý kiến phản hồi bằng văn bản hoặc khởi kiện tại Tòa án khi có căn cứ cho rằng báo chí thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống hoặc gây hiểu lầm. Vì vậy, văn bản yêu cầu cần giữ giọng chuẩn mực, tập trung vào chứng cứ và yêu cầu pháp lý.

Bước 3: Gửi hồ sơ và theo dõi thời hạn phản hồi theo luật định

Hồ sơ nên được gửi đến Tổng biên tập, cơ quan báo chí hoặc bộ phận tiếp nhận phản hồi của tòa soạn. Trường hợp cần thiết, có thể đồng thời gửi cơ quan chủ quản báo chí hoặc cơ quan quản lý nhà nước về báo chí.

Khi cơ quan báo chí phải cải chính, hình thức cải chính không được thực hiện tùy tiện. Nội dung cải chính phải có tiêu đề “Thông tin cải chính, xin lỗi”, nêu rõ tên tác phẩm, chuyên mục, thời điểm vi phạm, thông tin sai và nội dung được cải chính theo Khoản 4 Điều 42 Luật Báo chí 2016.

Vị trí cải chính cũng là điều kiện bắt buộc. Căn cứ Khoản 3 Điều 42 Luật Báo chí 2016, nội dung cải chính phải đăng tại trang hai của báo in, trang cuối của tạp chí in, chuyên mục riêng tại trang chủ của báo điện tử, hoặc đúng chuyên mục, giờ phát sóng đối với báo nói, báo hình.

Loại hình báo chí	Thời hạn cải chính, xin lỗi	Căn cứ pháp lý
Báo điện tử	Thực hiện ngay khi nhận văn bản kết luận hoặc tự phát hiện vi phạm; lưu thông tin cải chính ít nhất 07 ngày	Điểm a Khoản 5 Điều 42 Luật Báo chí 2016
Báo in, báo nói, báo hình hàng ngày	Trong thời hạn 02 ngày	Điểm b Khoản 5 Điều 42 Luật Báo chí 2016
Báo tuần, tạp chí	Trong số ra gần nhất	Điểm b Khoản 5 Điều 42 Luật Báo chí 2016
Tạp chí xuất bản trên 30 ngày một kỳ	Phải trả lời ngay bằng văn bản và đăng trong số ra gần nhất	Điểm b Khoản 5 Điều 42 Luật Báo chí 2016

Nếu hết thời hạn mà cơ quan báo chí không phản hồi, hồ sơ đã gửi sẽ trở thành căn cứ quan trọng cho bước khiếu nại hoặc khởi kiện. Do đó, cần lưu lại biên nhận, email, phiếu chuyển phát và mọi trao đổi phát sinh.

Phương án xử lý khi cơ quan báo chí từ chối cải chính hoặc không phản hồi

Việc cơ quan báo chí âm thầm sửa bài, chậm phản hồi hoặc từ chối cải chính không làm chấm dứt quyền của cá nhân, doanh nghiệp. Khi đối thoại không đạt kết quả, cần chuyển sang lộ trình pháp lý có tính cưỡng chế hơn.

Hướng xử lý nên được lựa chọn theo mức độ thiệt hại và mục tiêu bảo vệ quyền lợi. Nếu trọng tâm là buộc báo chí chấm dứt vi phạm, khiếu nại và đề nghị xử phạt có thể phù hợp. Nếu đã phát sinh thiệt hại về uy tín, doanh thu hoặc hợp đồng, khởi kiện dân sự cần được cân nhắc.

Các phương án chính gồm:

• Khiếu nại đến cơ quan chủ quản báo chí hoặc cơ quan quản lý nhà nước về báo chí.
• Đề nghị xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi đăng, phát thông tin sai sự thật hoặc không cải chính.
• Khởi kiện vụ án dân sự yêu cầu cơ quan báo chí bồi thường thiệt hại, xin lỗi và cải chính công khai.

Mỗi phương án có mục tiêu khác nhau. Khiếu nại giúp tạo áp lực quản lý nhà nước. Xử phạt nhằm xử lý hành vi vi phạm. Khởi kiện dân sự tập trung vào phục hồi quyền lợi và bồi thường thiệt hại.

Khiếu nại hành chính và đề nghị xử phạt vi phạm hoạt động báo chí

Khi cơ quan báo chí không cải chính hoặc không phản hồi, cá nhân, doanh nghiệp có thể gửi đơn phản ánh đến cơ quan chủ quản báo chí hoặc cơ quan quản lý nhà nước về báo chí. Hồ sơ nên kèm bài viết, chứng cứ sai lệch, văn bản yêu cầu đã gửi và chứng cứ thể hiện việc không xử lý.

Cơ quan báo chí có thể bị xử phạt nếu không cải chính, xin lỗi theo luật với mức phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng và có thể bị buộc cải chính, xin lỗi, theo Khoản 4 Điều 10 Nghị định số 119/2020/NĐ-CP.

Với hành vi đăng, phát thông tin sai sự thật, mức phạt phụ thuộc hậu quả. Theo Khoản 5 Điều 8 Nghị định số 119/2020/NĐ-CP, mức phạt từ 50.000.000 đồng đến 70.000.000 đồng được áp dụng khi thông tin sai sự thật gây ảnh hưởng nghiêm trọng hoặc xúc phạm danh dự, uy tín, nhân phẩm.

Nếu mức độ ảnh hưởng rất nghiêm trọng, chế tài có thể tăng lên. Theo Điểm a Khoản 6 Điều 8 Nghị định số 119/2020/NĐ-CP, hành vi đăng, phát thông tin sai sự thật gây ảnh hưởng rất nghiêm trọng bị phạt từ 70.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng.

Lưu ý: Mức phạt tối đa trong hoạt động báo chí là 500.000.000 đồng đối với tổ chức và 250.000.000 đồng đối với cá nhân theo Khoản 1 Điều 4 Nghị định số 119/2020/NĐ-CP. Cá nhân bị phạt bằng 1/2 mức phạt của tổ chức cho cùng hành vi theo quy định tại Khoản 2 Điều 4 Nghị định số 119/2020/NĐ-CP.

Khởi kiện vụ án dân sự buộc chấm dứt hành vi và bồi thường

Khởi kiện dân sự là hướng xử lý phù hợp khi bài báo sai sự thật gây thiệt hại thực tế hoặc làm tổn hại nghiêm trọng đến danh dự, uy tín. Mục tiêu không chỉ là xử lý vi phạm, mà còn là buộc bồi thường và phục hồi quyền lợi.

Đối tượng khởi kiện cần được xác định đúng là cơ quan báo chí hoặc chủ thể chịu trách nhiệm pháp lý liên quan. Không nên xác định mặc nhiên là “nhà báo” nếu yêu cầu thực chất là bồi thường do tác phẩm báo chí đã được cơ quan báo chí đăng, phát.

Trường hợp yêu cầu bồi thường, thời hiệu khởi kiện là 03 năm kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm (Điều 588 Bộ luật Dân sự 2015). Đây là mốc quan trọng để tránh mất quyền khởi kiện.

Với doanh nghiệp, hồ sơ khởi kiện cần chứng minh thiệt hại thương mại. Các tài liệu về sụt giảm doanh thu, mất hợp đồng, chi phí xử lý khủng hoảng và phản ứng của đối tác phải được hệ thống hóa trước khi nộp đơn.

Căn cứ xác định thiệt hại và nghĩa vụ chứng minh trong vụ kiện cơ quan báo chí

Khởi kiện cơ quan báo chí chỉ hiệu quả khi người bị ảnh hưởng chứng minh được ba vấn đề cốt lõi: thông tin sai, thiệt hại thực tế và quan hệ nhân quả. Đây là điểm quyết định trong các vụ việc doanh nghiệp cho rằng bài báo làm mất hợp đồng, giảm doanh thu hoặc ảnh hưởng uy tín thương mại.

Yêu cầu bồi thường không được xác định theo cảm nhận chủ quan. Tòa án cần chứng cứ cho thấy thiệt hại có thật, có thể lượng hóa hoặc đánh giá được. Vì vậy, hồ sơ phải tách rõ thiệt hại vật chất, tổn thất tinh thần và hành vi nào của cơ quan báo chí đã gây ra hậu quả đó.

Các nhóm chứng cứ thường cần chuẩn bị gồm:

• Chứng cứ về thông tin sai sự thật, gồm nội dung bài viết, tài liệu đối chiếu và kết luận của cơ quan có thẩm quyền nếu có.
• Chứng cứ về thiệt hại thực tế, gồm doanh thu sụt giảm, hợp đồng bị hủy, chi phí xử lý hậu quả và tài liệu kế toán liên quan.
• Chứng cứ về quan hệ nhân quả, thể hiện thiệt hại phát sinh do bài báo sai, không phải do nguyên nhân kinh doanh độc lập khác.

Nếu không chứng minh được mối liên hệ trực tiếp, yêu cầu bồi thường có thể bị bác dù bài viết có nội dung sai lệch. Đây là rủi ro lớn nhất trong tranh chấp báo chí có yếu tố thương mại.

Phân biệt thiệt hại vật chất thực tế và tổn thất tinh thần

Thiệt hại vật chất là phần tổn thất có thể chứng minh bằng tài liệu, số liệu hoặc chi phí thực tế. Với doanh nghiệp, nhóm này thường gắn với doanh thu giảm, hợp đồng bị mất hoặc chi phí hợp lý để khắc phục hậu quả truyền thông.

Bộ luật Dân sự xác định rất rõ phạm vi này tại Khoản 2 Điều 361 Bộ luật Dân sự 2015:

“Thiệt hại về vật chất là tổn thất vật chất thực tế xác định được, bao gồm tổn thất về tài sản, chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế, khắc phục thiệt hại, thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút”

Thiệt hại tinh thần lại tập trung vào tổn thất về danh dự, nhân phẩm, uy tín và các lợi ích nhân thân khác. Khái niệm này được ghi nhận tại Khoản 3 Điều 361 Bộ luật Dân sự 2015.

“Thiệt hại về tinh thần là tổn thất về tinh thần do bị xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín và các lợi ích nhân thân khác của một chủ thể”

Mức bồi thường tổn thất tinh thần trước hết do các bên thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được, mức tối đa không quá 10 lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định đối với một người, theo Khoản 2 Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015.

Nghĩa vụ chứng minh quan hệ nhân quả và các trường hợp loại trừ trách nhiệm bồi thường

Người khởi kiện không chỉ chứng minh bài báo sai. Hồ sơ còn phải chứng minh bài báo đó là nguyên nhân trực tiếp làm phát sinh thiệt hại. Đây là điểm thường bị xem nhẹ khi doanh nghiệp bị mất khách hàng hoặc bị đối tác tạm dừng giao dịch.

Quan hệ nhân quả cần được thể hiện bằng chuỗi sự kiện có logic. Ví dụ, bài báo sai được đăng, đối tác viện dẫn nội dung đó để hủy hợp đồng, sau đó doanh nghiệp phát sinh khoản doanh thu bị mất. Chuỗi chứng cứ càng rõ, yêu cầu bồi thường càng có cơ sở.

Hồ sơ nên tập trung vào các nhóm tài liệu sau:

• Thời điểm bài báo được đăng, phát và phạm vi lan truyền.
• Thư, email, thông báo hoặc biên bản thể hiện phản ứng của đối tác, khách hàng.
• Báo cáo doanh thu, hợp đồng, chứng từ kế toán trước và sau thời điểm bài báo xuất hiện.
• Tài liệu chứng minh biện pháp đã áp dụng để hạn chế thiệt hại.

Nguyên tắc bồi thường cũng có giới hạn. Bên bị thiệt hại có lỗi trong việc gây thiệt hại thì không được bồi thường phần thiệt hại do lỗi của mình gây ra. Nếu không áp dụng biện pháp cần thiết, hợp lý để ngăn chặn, hạn chế thiệt hại, phần thiệt hại đó cũng có thể không được bồi thường theo Khoản 4, Khoản 5 Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015.

Vì vậy, doanh nghiệp cần hành động sớm, lưu chứng cứ và phát hành thông tin phản hồi phù hợp. Sự chậm trễ có thể làm giảm khả năng chứng minh thiệt hại và làm suy yếu yêu cầu bồi thường.

Các tình huống rủi ro thực tiễn mà cá nhân, doanh nghiệp thường bị báo chí đưa tin sai sự thật

Trong thực tế, thông tin sai trên báo chí thường không xuất hiện dưới dạng khẳng định đơn giản. Nội dung có thể nằm trong tiêu đề, cách trích dẫn nguồn, cách nêu tên cá nhân hoặc việc dẫn lại tin đồn từ mạng xã hội.

Cách xử lý cần bám vào hai mục tiêu. Thứ nhất là ngăn thông tin sai tiếp tục lan truyền. Thứ hai là tạo hồ sơ chứng minh để yêu cầu cải chính, phản hồi, khiếu nại hoặc khởi kiện.

Các tình huống dưới đây thường có rủi ro cao:

• Cá nhân, doanh nghiệp bị nêu tên khi vụ việc chưa có kết luận chính thức.
• Báo chí dẫn lại nguồn tin sai từ mạng xã hội hoặc bên thứ ba.
• Bài báo đã được gỡ nhưng nội dung sai vẫn còn trên công cụ tìm kiếm.

Mỗi tình huống cần cách xử lý riêng. Tuy nhiên, nguyên tắc chung vẫn là lưu chứng cứ, gửi yêu cầu bằng văn bản và xác định rõ thiệt hại phát sinh.

Cá nhân, doanh nghiệp bị nêu tên khi chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền

Khi bài viết nêu tên cá nhân hoặc doanh nghiệp trong vụ việc chưa có kết luận, rủi ro lớn nhất là công chúng hiểu sai bản chất sự việc. Đặc biệt, cụm từ như “bị điều tra”, “bị tố cáo” hoặc “liên quan sai phạm” có thể gây thiệt hại rất nhanh.

Biện pháp đầu tiên là yêu cầu cơ quan báo chí làm rõ căn cứ thông tin. Văn bản phản hồi cần chỉ ra phần nội dung thiếu chính xác, gây hiểu lầm hoặc chưa được kiểm chứng đầy đủ. Theo Khoản 1 và Khoản 2 Điều 43 Luật Báo chí 2016, cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền nêu ý kiến phản hồi hoặc khởi kiện khi có căn cứ cho rằng báo chí thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống hoặc gây hiểu lầm.

Với doanh nghiệp, cần xử lý đồng thời hai lớp rủi ro. Một là yêu cầu cải chính, phản hồi để hạn chế tác động công chúng. Hai là lưu chứng cứ về phản ứng của khách hàng, đối tác hoặc nhà đầu tư.

Nếu bài viết làm ảnh hưởng xấu đến danh dự, nhân phẩm, uy tín, cá nhân có quyền yêu cầu Tòa án bác bỏ thông tin đó. Quyền yêu cầu xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại được ghi nhận tại Khoản 2 và Khoản 4 Điều 34 Bộ luật Dân sự 2015.

Báo chí dẫn lại nguồn tin thất thiệt từ mạng xã hội

Việc báo chí dẫn lại thông tin từ Facebook hoặc nguồn mạng xã hội không làm mất trách nhiệm đối với nội dung đã đăng, phát. Nếu nội dung dẫn lại là sai sự thật và gây ảnh hưởng đến uy tín, cơ quan báo chí vẫn phải xử lý theo cơ chế cải chính, xin lỗi.

Người bị ảnh hưởng cần chứng minh hai điểm. Thứ nhất là nội dung gốc hoặc nội dung dẫn lại có sai lệch. Thứ hai là cơ quan báo chí đã đăng, phát thông tin đó làm công chúng tiếp nhận như một nội dung báo chí.

Hồ sơ xử lý nên gồm:

• Bản lưu bài báo thể hiện rõ nội dung dẫn lại từ mạng xã hội.
• Bản lưu nguồn tin gốc nếu còn tồn tại.
• Tài liệu chứng minh thông tin dẫn lại không chính xác.
• Chứng cứ thiệt hại phát sinh sau thời điểm bài báo được đăng.

Đối với hành vi đăng, phát thông tin sai sự thật gây ảnh hưởng nghiêm trọng, mức phạt có thể từ 50.000.000 đồng đến 70.000.000 đồng theo Khoản 5 Điều 8 Nghị định số 119/2020/NĐ-CP. Trường hợp ảnh hưởng rất nghiêm trọng, mức phạt có thể từ 70.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, theo Điểm a Khoản 6 Điều 8 Nghị định số 119/2020/NĐ-CP.

Do đó, lập luận “chỉ dẫn lại nguồn mạng xã hội” không nên được xem là lý do tự động loại trừ trách nhiệm. Trọng tâm vẫn là nội dung báo chí đã đăng, phát có sai sự thật và gây thiệt hại hay không.

Bài báo đã gỡ nhưng dữ liệu sai lệch vẫn tồn tại trên công cụ tìm kiếm

Gỡ bài không phải lúc nào cũng đủ để khắc phục hậu quả. Trong môi trường mạng, tiêu đề, đoạn mô tả, ảnh đại diện hoặc bản lưu tạm thời có thể vẫn xuất hiện trên công cụ tìm kiếm.

Trường hợp này cần xử lý theo hai hướng. Một là yêu cầu cơ quan báo chí xác nhận việc gỡ bỏ, cải chính, xin lỗi theo đúng quy định. Hai là lưu lại chứng cứ về phần dữ liệu sai vẫn còn hiển thị để tiếp tục yêu cầu khắc phục.

Đối với báo điện tử, cơ quan báo chí phải gỡ bỏ ngay thông tin sai sự thật nhưng vẫn lưu giữ nội dung trên máy chủ để phục vụ thanh tra, kiểm tra. Thông tin cải chính, xin lỗi phải được lưu giữ trên báo ít nhất 07 ngày kể từ ngày đăng, phát theo Điểm a Khoản 5 Điều 42 Luật Báo chí 2016.

Nếu cơ quan báo chí không gỡ bỏ thông tin sai sự thật hoặc cải chính không đúng thời điểm, hành vi này có thể bị phạt từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng theo Khoản 3 Điều 10 Nghị định số 119/2020/NĐ-CP. Nếu không cải chính, xin lỗi theo quy định, mức phạt có thể từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng theo Khoản 4 Điều 10 Nghị định số 119/2020/NĐ-CP.

Với doanh nghiệp, dữ liệu sai còn tồn tại trên công cụ tìm kiếm có thể tiếp tục ảnh hưởng đến đối tác và khách hàng. Vì vậy, cần lưu vết kết quả tìm kiếm, yêu cầu cơ quan báo chí phối hợp xử lý và đánh giá thiệt hại phát sinh sau khi bài đã gỡ.

Các câu hỏi thường gặp liên quan đến trình tự yêu cầu cải chính và xử lý khi bị báo chí đưa tin sai sự thật

Quá trình xử lý khi bị báo chí đưa tin sai sự thật trên thực tế thường phát sinh nhiều tình huống pháp lý phức tạp vượt ngoài quy trình khiếu nại thông thường. Việc nắm rõ giới hạn nghĩa vụ của tòa soạn và các rào cản khi yêu cầu bồi thường sẽ giúp cá nhân, doanh nghiệp chủ động bảo vệ uy tín thương mại. Những giải đáp chuyên sâu sau đây tập trung làm rõ các vướng mắc điển hình khi phát hiện hành vi “đăng, phát thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống trên báo chí”.

1. Cơ quan báo chí có thời hạn bao lâu để gỡ bài và đăng cải chính trên báo điện tử?

Đối với báo điện tử, cơ quan báo chí phải thực hiện gỡ bỏ thông tin sai sự thật và đăng cải chính ngay lập tức. Cụ thể, tòa soạn phải thực hiện yêu cầu này ngay khi nhận được văn bản kết luận hoặc tự phát hiện vi phạm, đồng thời thông tin cải chính, xin lỗi phải được lưu giữ trên báo ít nhất là 07 ngày kể từ ngày đăng, phát theo Điểm a Khoản 5 Điều 42 Luật Báo chí 2016.

2. Cơ quan báo chí có quyền từ chối đăng ý kiến phản hồi của người bị đưa tin sai sự thật không?

Có, cơ quan báo chí hoàn toàn có quyền từ chối đăng ý kiến phản hồi trong một số trường hợp vi phạm luật định. Cơ quan báo chí có quyền không đăng, phát ý kiến phản hồi nếu ý kiến đó vi phạm pháp luật, xúc phạm đến uy tín của cơ quan báo chí, danh dự, nhân phẩm của tác giả tác phẩm báo chí theo Khoản 3 Điều 43 Luật Báo chí 2016. Trong trường hợp này, tòa soạn phải thông báo bằng văn bản và nêu rõ lý do.

3. Mức phạt tiền cao nhất đối với cơ quan báo chí có hành vi đăng, phát thông tin sai sự thật là bao nhiêu?

Mức phạt tiền tối đa đối với vi phạm hành chính trong hoạt động báo chí có thể lên tới hàng trăm triệu đồng tùy thuộc vào mức độ ảnh hưởng. Trường hợp cơ quan báo chí đăng, phát thông tin sai sự thật gây ảnh hưởng rất nghiêm trọng sẽ bị phạt tiền từ 70.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng theo Điểm a Khoản 6 Điều 8 Nghị định số 119/2020/NĐ-CP. Thậm chí, mức phạt tiền tối đa đối với tổ chức vi phạm có thể áp dụng là 500.000.000 đồng theo Khoản 1 Điều 4 Nghị định số 119/2020/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 14/2022/NĐ-CP.

4. Người bị báo chí đưa tin sai sự thật có được bồi thường toàn bộ thiệt hại nếu bản thân cũng có một phần lỗi không?

Không, người bị xâm phạm uy tín, danh dự sẽ không được bồi thường đối với phần thiệt hại phát sinh do chính lỗi của mình. Theo nguyên tắc bồi thường, bên bị thiệt hại có lỗi trong việc gây thiệt hại thì không được bồi thường phần thiệt hại do lỗi của mình gây ra theo Khoản 4 Điều 585 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13. Hơn nữa, cá nhân bị xâm phạm quyền lợi sẽ không được bồi thường nếu thiệt hại xảy ra do không áp dụng các biện pháp hợp lý để ngăn chặn thiệt hại cho chính mình theo Khoản 5 Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015

5. Pháp luật quy định mức bồi thường tổn thất về tinh thần do báo chí xúc phạm danh dự tối đa là bao nhiêu?

Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần sẽ ưu tiên do bên bị thiệt hại và cơ quan báo chí tự thỏa thuận. Trong trường hợp các bên không thỏa thuận được, mức tối đa không quá 10 lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định đối với một người theo Khoản 2 Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015.

6. Cơ quan báo chí phải đăng ý kiến phản hồi bao nhiêu lần nếu hai bên liên tục không thống nhất quan điểm?

Tòa soạn không bắt buộc phải đăng ý kiến phản hồi vô thời hạn khi hai bên liên tục xảy ra tranh luận không đạt được sự đồng thuận. Pháp luật quy định sau 03 lần đăng, phát ý kiến phản hồi của cơ quan, tổ chức, cá nhân và cơ quan báo chí mà không có sự nhất trí giữa hai bên thì cơ quan báo chí có quyền ngừng đăng, phát theo Khoản 2 Điều 43 Luật Báo chí 2016.

Dịch vụ luật sư đại diện xử lý khủng hoảng truyền thông và bảo vệ uy tín doanh nghiệp tại Luật Long Phan PMT

Xử lý khủng hoảng truyền thông pháp lý đòi hỏi phản ứng nhanh nhưng phải đúng chứng cứ, đúng thẩm quyền và đúng mục tiêu bồi thường. Luật Long Phan PMT cung cấp dịch vụ luật sư đại diện làm việc, đối thoại trực tiếp với cơ quan báo chí, giúp cá nhân, doanh nghiệp giảm rủi ro phát ngôn sai, mất chứng cứ hoặc chọn sai phương án xử lý.

Khi có căn cứ về việc đăng, phát thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống trên báo chí, luật sư sẽ định hướng chiến lược theo từng mức độ thiệt hại. Trọng tâm là bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín cá nhân và uy tín thương mại của doanh nghiệp bằng công cụ pháp lý phù hợp.

Luật Long Phan PMT thực hiện các công việc pháp lý sau:

• Đánh giá mức độ vi phạm của bài viết, tiêu đề, hình ảnh, video, nguồn trích dẫn và phạm vi lan truyền thông tin.
• Tư vấn chiến lược xử lý khủng hoảng truyền thông pháp lý để xác định nên yêu cầu cải chính, phản hồi, khiếu nại hay khởi kiện.
• Hỗ trợ lập vi bằng ghi nhận sự kiện, hành vi trên không gian mạng trước khi bài viết bị chỉnh sửa, gỡ bỏ hoặc thay đổi đường link.
• Soạn thảo công văn yêu cầu cơ quan báo chí cải chính, xin lỗi, phản hồi, nêu rõ nội dung sai, chứng cứ đối chiếu và yêu cầu xử lý.
• Đại diện làm việc trực tiếp với Tổng biên tập, tòa soạn, cơ quan chủ quản báo chí hoặc cơ quan quản lý nhà nước về báo chí.
• Soạn hồ sơ đề nghị xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi thông tin sai sự thật hoặc không cải chính, xin lỗi theo quy định.
• Đại diện tham gia tố tụng dân sự yêu cầu cơ quan báo chí chấm dứt hành vi vi phạm, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại.
• Hỗ trợ chứng minh thiệt hại vật chất, tinh thần, gồm doanh thu bị giảm, hợp đồng bị mất, chi phí khắc phục và tổn thất uy tín.

Cá nhân, doanh nghiệp đang bị ảnh hưởng bởi thông tin báo chí sai sự thật có thể gửi bài viết, đường link, tài liệu chứng minh và yêu cầu xử lý qua Email: pmt@luatlongphan.vn hoặc Zalo: 0939.846.973 để Luật Long Phan PMT đánh giá sơ bộ hồ sơ.

Kết luận

Xử lý khi bị báo chí đưa tin sai sự thật cần được thực hiện nhanh, có chứng cứ và theo đúng lộ trình yêu cầu cải chính, xin lỗi, phản hồi, khiếu nại hoặc khởi kiện. Khi cơ quan báo chí có hành vi đăng, phát thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống trên báo chí, cá nhân và doanh nghiệp phải kịp thời bảo toàn dữ liệu, chứng minh thiệt hại và lựa chọn đúng cơ chế bảo vệ quyền lợi. Việc chậm xử lý có thể làm thông tin lan rộng, suy giảm uy tín và gây khó khăn cho yêu cầu bồi thường. Liên hệ Luật Long Phan PMT qua Hotline 1900.63.63.87 để được luật sư đánh giá hồ sơ và triển khai phương án xử lý phù hợp.

Tags: Báo chí dẫn lại tin sai từ mạng xã hội, Bồi thường thiệt hại do báo chí đăng tin sai, Bồi thường tổn thất danh dự uy tín, Chứng minh thiệt hại, điều kiện lập vi bằng hợp pháp, Gỡ bỏ bài báo sai sự thật, Khiếu nại cơ quan báo chí, Khởi kiện cơ quan báo chí đưa tin sai sự thật, Thời hiệu khởi kiện cơ quan báo chí, uy tín doanh nghiệp, Xử phạt báo chí đăng thông tin sai sự thật, Yêu cầu báo chí cải chính và xin lỗi công khai