Thủ tục rút gọn tại VIAC từ ngày 1/7/2026 có mặc nhiên áp dụng không?

Thủ tục rút gọn tại VIAC là một trong những điểm mới đáng chú ý nhất của Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), có hiệu lực kể từ ngày 01/7/2026. Luật Long Phan PMT nhận thấy nhiều doanh nghiệp và luật sư nội bộ còn băn khoăn liệu cơ chế này có mặc nhiên áp dụng cho mọi vụ tranh chấp hay không, đặc biệt khi soạn thảo điều khoản dẫn chiếu Quy tắc VIAC trong hợp đồng thương mại. Bài viết dưới đây phân tích quy định tại Quy tắc VIAC 2026 để làm rõ điều kiện áp dụng, thẩm quyền quyết định của Chủ tịch Trung tâm, và những lưu ý khi lựa chọn trọng tài thương mại làm phương thức giải quyết tranh chấp.

Quy tắc VIAC 2026 áp dụng cho vụ tranh chấp nào từ 1/7/2026?

Trước khi xác định thủ tục rút gọn có mặc nhiên áp dụng hay không, cần làm rõ Quy tắc VIAC 2026 áp dụng cho vụ việc nào. Theo khoản 4 Điều 1 Quy tắc VIAC 2026, Quy tắc này được áp dụng để giải quyết các vụ tranh chấp có tố tụng trọng tài bắt đầu từ ngày 01/7/2026, trừ khi các bên có thỏa thuận khác. Bằng việc thỏa thuận giải quyết tranh chấp tại VIAC hoặc thỏa thuận áp dụng Quy tắc này, các bên được coi là đã đồng ý với toàn bộ các quy định của Quy tắc VIAC 2026.

Thủ tục rút gọn theo Quy tắc VIAC 2026 là gì?

Thủ tục rút gọn là một trong hai loại thủ tục tố tụng trọng tài tại VIAC, bên cạnh Thủ tục thông thường. Theo khoản 3 Điều 1 Quy tắc VIAC 2026, tố tụng trọng tài theo Quy tắc bao gồm Thủ tục thông thường và Thủ tục rút gọn; trừ khi Thủ tục rút gọn được áp dụng, việc giải quyết tranh chấp được tiến hành theo Thủ tục thông thường. Tại Khoản 7 Điều 2 Quy tắc VIAC 2026 quy định cụ thể hơn: Thủ tục rút gọn là thủ tục tố tụng được tiến hành theo Điều 24, Phụ lục II và các quy định liên quan của Quy tắc.

Đáng lưu ý, Luật Trọng tài thương mại 2010 — văn bản luật gốc điều chỉnh hoạt động trọng tài thương mại tại Việt Nam — không có điều khoản riêng nào quy định về thủ tục rút gọn. Do đó, toàn bộ cơ chế thủ tục rút gọn tại VIAC là kết quả của việc trung tâm trọng tài tự xây dựng quy tắc tố tụng riêng, trong phạm vi quyền tự chủ mà Luật Trọng tài thương mại 2010 dành cho các trung tâm trọng tài.

Thủ tục rút gọn tại VIAC từ 1/7/2026 có mặc nhiên áp dụng không?

Câu trả lời trực tiếp là không. Điều 24 Quy tắc VIAC 2026 phân biệt rõ hai trường hợp áp dụng dựa trên thời điểm xác lập thỏa thuận trọng tài, và trong cả hai trường hợp, việc áp dụng thực tế vẫn cần đến quyết định của Chủ tịch Trung tâm chứ không tự động phát sinh hiệu lực. Nói cách khác, việc dẫn chiếu Quy tắc VIAC 2026 trong hợp đồng không đồng nghĩa với việc tranh chấp phát sinh sau đó chắc chắn được giải quyết theo Thủ tục rút gọn.

Trường hợp thỏa thuận trọng tài xác lập trước ngày Quy tắc VIAC 2026 có hiệu lực

Đối với các vụ tranh chấp có thỏa thuận trọng tài xác lập trước ngày 01/7/2026, Thủ tục rút gọn quy định tại Điều 24 và Phụ lục II chỉ được áp dụng nếu các bên đồng ý trước khi Trung tâm thông báo về việc thành lập Hội đồng Trọng tài. Đây là cơ chế “opt-in” — tương tự cách tiếp cận của Quy tắc VIAC 2017 — nghĩa là các bên phải chủ động đồng thuận thì Thủ tục rút gọn mới được áp dụng, hoàn toàn không mặc nhiên.

Trường hợp thỏa thuận trọng tài xác lập sau ngày Quy tắc VIAC 2026 có hiệu lực

Đối với các vụ tranh chấp có thỏa thuận trọng tài xác lập sau ngày Quy tắc VIAC 2026 có hiệu lực, bằng việc có thỏa thuận áp dụng Quy tắc này hoặc có thỏa thuận giải quyết tranh chấp tại VIAC, các bên được coi là đã thỏa thuận đồng ý áp dụng Thủ tục rút gọn. Tuy nhiên, việc áp dụng trên thực tế vẫn phải theo quyết định áp dụng Thủ tục rút gọn của Chủ tịch Trung tâm quy định tại khoản 5 Điều 24 — tức sự đồng ý mặc định này chưa làm phát sinh hiệu lực áp dụng ngay khi ký hợp đồng, mà cần một quyết định hành chính cụ thể từ VIAC.

Vai trò quyết định của Chủ tịch Trung tâm VIAC

Dù thuộc trường hợp nào, Chủ tịch Trung tâm — tự mình hoặc theo yêu cầu của một bên hoặc các bên — mới là chủ thể ra quyết định áp dụng hoặc không áp dụng Thủ tục rút gọn đối với từng vụ tranh chấp cụ thể. Quyết định này được đưa ra trên cơ sở cân nhắc ba trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 24 và ý kiến của một bên hoặc các bên (nếu có). Trước khi ra quyết định, Trung tâm có thể tham vấn ý kiến các bên; nếu một bên không đồng ý áp dụng Thủ tục rút gọn thì phải gửi ý kiến để Trung tâm nhận được trong thời hạn do Trung tâm ấn định. Chính vì việc áp dụng luôn cần qua bước quyết định hành chính này, thủ tục rút gọn tại VIAC không thể được xem là “mặc nhiên áp dụng” theo nghĩa tự động, vô điều kiện.

So sánh với thông lệ trọng tài quốc tế

Cách tiếp cận phân biệt theo thời điểm xác lập thỏa thuận trọng tài của VIAC có điểm tương đồng với Điều khoản rút gọn (Expedited Procedure Provisions) tại Appendix VI, Điều 1.3 Quy tắc trọng tài ICC — theo đó ngưỡng giá trị tranh chấp để áp dụng thủ tục rút gọn được xác định dựa trên thời điểm ký thỏa thuận trọng tài. Về ngưỡng giá trị tranh chấp và thời hạn ra phán quyết, cách tiếp cận của VIAC cũng gần với Quy tắc trọng tài của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Singapore (SIAC) phiên bản 2025, trong đó Thủ tục rút gọn áp dụng cho tranh chấp có giá trị đến 10 triệu đô la Singapore và Hội đồng Trọng tài phải ban hành phán quyết trong vòng 6 tháng. Đây là những thông tin mang tính tham khảo so sánh quốc tế, không phải căn cứ áp dụng trực tiếp tại Việt Nam.

Ba trường hợp được yêu cầu áp dụng Thủ tục rút gọn

Theo khoản 3 Điều 24 Quy tắc VIAC 2026, tại bất kỳ thời điểm nào trước khi Trung tâm thông báo về việc Hội đồng Trọng tài được thành lập, một bên hoặc các bên có thể yêu cầu áp dụng Thủ tục rút gọn nếu tranh chấp thuộc một trong ba trường hợp sau:

• Tổng trị giá các yêu cầu khởi kiện và các yêu cầu kiện lại (nếu có) không vượt quá mức trị giá giới hạn mà Trung tâm ấn định và công bố tại trang thông tin điện tử chính thức của Trung tâm ở thời điểm nộp Đơn khởi kiện;
• Các tình tiết liên quan của vụ tranh chấp phù hợp để tiến hành Thủ tục rút gọn;
• Các bên có thỏa thuận áp dụng Thủ tục rút gọn.

Chỉ cần thuộc một trong ba trường hợp trên là đã đủ điều kiện để yêu cầu áp dụng; tuy nhiên, như đã phân tích ở phần trên, quyết định cuối cùng vẫn thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Trung tâm.

Quyền loại trừ áp dụng Thủ tục rút gọn

Theo khoản 7 Điều 24 Quy tắc VIAC 2026, Thủ tục rút gọn sẽ không áp dụng nếu các bên có thỏa thuận rõ ràng bằng văn bản về việc loại trừ áp dụng Thủ tục rút gọn để giải quyết tranh chấp. Đây là công cụ quan trọng để doanh nghiệp chủ động kiểm soát rủi ro pháp lý, đặc biệt với các tranh chấp dự kiến phức tạp, cần nhiều thời gian thu thập chứng cứ mà một tiến trình rút gọn khó đáp ứng đầy đủ.

Tiến trình thủ tục rút gọn theo Phụ lục II Quy tắc VIAC 2026

Khi Thủ tục rút gọn được Chủ tịch Trung tâm chấp thuận áp dụng, tố tụng trọng tài được tiến hành theo trình tự rút ngắn quy định tại Phụ lục II Quy tắc VIAC 2026, cụ thể như sau:

1. Số lượng Trọng tài viên và thành lập Hội đồng Trọng tài — mặc định Hội đồng Trọng tài gồm Trọng tài viên duy nhất, trừ khi các bên có thỏa thuận Hội đồng Trọng tài gồm ba Trọng tài viên; thời hạn để mỗi bên chọn Trọng tài viên được rút ngắn còn 07 ngày kể từ ngày nhận được thông báo của Trung tâm.
2. Việc nộp tài liệu, chứng cứ — Hội đồng Trọng tài có quyền ấn định thời hạn và cách thức các bên phải nộp tài liệu, chứng cứ; việc nộp không tuân thủ thời hạn và cách thức này mà không có lý do chính đáng có thể bị coi là lạm dụng nhằm gây khó khăn, trì hoãn tố tụng.
3. Phiên họp giải quyết vụ tranh chấp — mặc định được tổ chức bằng hình thức trực tuyến, trừ khi Hội đồng Trọng tài quyết định khác; Hội đồng Trọng tài có thể căn cứ vào hồ sơ để tiến hành phiên họp mà không cần sự có mặt của bên vắng mặt, theo yêu cầu của bên còn lại.
4. Phán quyết trọng tài — được lập không muộn hơn 02 tháng kể từ ngày Trung tâm thông báo về việc thành lập Hội đồng Trọng tài, Trung tâm có thể gia hạn thời hạn này khi cần thiết; trong mọi trường hợp, Phán quyết trọng tài phải được lập trong vòng 30 ngày kể từ ngày kết thúc phiên họp cuối cùng giải quyết vụ tranh chấp.

Khi nào thủ tục rút gọn bị dừng áp dụng giữa chừng?

Trong quá trình tố tụng trọng tài theo Thủ tục rút gọn, nếu phát sinh các tình tiết mới khiến vụ tranh chấp không còn phù hợp để tiếp tục theo thủ tục này, Chủ tịch Trung tâm có quyền — tự mình hoặc theo đề nghị của một bên hoặc các bên, sau khi tham vấn ý kiến các bên và Hội đồng Trọng tài — quyết định không tiếp tục áp dụng Thủ tục rút gọn. Trong trường hợp này, Hội đồng Trọng tài đã được thành lập tiếp tục giải quyết vụ tranh chấp theo Thủ tục thông thường, trừ khi Chủ tịch Trung tâm quyết định khác.

Lưu ý thời hiệu khởi kiện khi áp dụng Thủ tục rút gọn

Dù vụ tranh chấp được giải quyết theo Thủ tục thông thường hay Thủ tục rút gọn, thời hiệu khởi kiện giải quyết tranh chấp bằng trọng tài không thay đổi. Theo quy định tại Điều 33 Luật Trọng tài thương mại 2010, trừ trường hợp luật chuyên ngành có quy định khác, thời hiệu khởi kiện theo thủ tục trọng tài là 02 năm kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. Việc áp dụng Thủ tục rút gọn chỉ rút ngắn thời gian tố tụng sau khi vụ việc đã được thụ lý, không làm kéo dài hay rút ngắn thời hiệu khởi kiện trước đó. Do đó, doanh nghiệp vẫn cần chủ động theo dõi và nộp đơn khởi kiện trong thời hiệu luật định, bất kể có ý định yêu cầu áp dụng Thủ tục rút gọn hay không.

Rủi ro pháp lý nếu Thủ tục rút gọn bị áp dụng không đúng thỏa thuận

Một rủi ro đáng lưu ý là nếu Thủ tục rút gọn bị áp dụng cho vụ tranh chấp mà một bên không thực sự đồng ý — ví dụ tranh chấp phát sinh từ thỏa thuận trọng tài xác lập trước ngày Quy tắc VIAC 2026 có hiệu lực nhưng không đáp ứng điều kiện “các bên đồng ý” theo khoản 1 Điều 24 — thì đây có thể trở thành căn cứ để một bên yêu cầu Tòa án hủy phán quyết trọng tài sau này.

Theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 68 Luật Trọng tài thương mại 2010, phán quyết trọng tài có thể bị hủy nếu thành phần Hội đồng Trọng tài hoặc thủ tục tố tụng trọng tài không phù hợp với thỏa thuận của các bên. Quyền yêu cầu hủy phán quyết được thực hiện theo Điều 69 Luật Trọng tài thương mại 2010, và việc xem xét căn cứ hủy còn được hướng dẫn thêm tại Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

Có thể thấy, đây chính là lý do khoản 1 Điều 24 Quy tắc VIAC 2026 đặt điều kiện “nếu các bên đồng ý” một cách chặt chẽ đối với thỏa thuận trọng tài xác lập trước ngày Quy tắc có hiệu lực, nhằm hạn chế rủi ro tố tụng bị vô hiệu về sau.

Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi soạn thỏa thuận trọng tài VIAC từ 1/7/2026

Việc chủ động cân nhắc Thủ tục rút gọn ngay từ giai đoạn đàm phán, soạn thảo hợp đồng giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn rủi ro tố tụng phát sinh sau này.

Cân nhắc giữ nguyên áp dụng nếu tranh chấp dự kiến đơn giản, giá trị nhỏ

Với các hợp đồng thương mại có giá trị nhỏ, nội dung tranh chấp dự kiến không phức tạp, doanh nghiệp có thể cân nhắc không loại trừ Thủ tục rút gọn để tận dụng lợi ích rút ngắn thời gian và chi phí tố tụng nếu tranh chấp phát sinh.

Chủ động đưa điều khoản loại trừ vào hợp đồng nếu tranh chấp dự kiến phức tạp

Với các hợp đồng giá trị lớn hoặc có tính chất phức tạp như M&A, EPC, xây dựng, nên có thỏa thuận loại trừ áp dụng Thủ tục rút gọn một cách rõ ràng bằng văn bản ngay từ giai đoạn soạn hợp đồng, dẫn chiếu khoản 7 Điều 24 Quy tắc VIAC 2026. Phụ lục III Quy tắc VIAC 2026 (Điều khoản trọng tài mẫu) có thể được dùng làm cơ sở tham khảo khi soạn thảo điều khoản trọng tài phù hợp với nhu cầu cụ thể của từng bên.

>>> Xem thêm: Những lưu ý khi soạn điều khoản trọng tài VIAC sau ngày 1/7/2026

Dịch vụ luật sư tư vấn thủ tục rút gọn tại trung tâm trọng tài VIAC

Luật Long Phan PMT hỗ trợ doanh nghiệp trong việc soạn thảo, rà soát và xử lý các vấn đề liên quan đến Thủ tục rút gọn tại VIAC với các công việc sau:

• Rà soát và soạn thảo điều khoản trọng tài trong hợp đồng thương mại có dẫn chiếu Quy tắc VIAC 2026.
• Tư vấn phương án giữ nguyên hoặc loại trừ áp dụng Thủ tục rút gọn theo khoản 7 Điều 24 Quy tắc VIAC 2026, phù hợp với đặc thù từng giao dịch.
•  Đánh giá rủi ro pháp lý liên quan đến việc áp dụng Thủ tục rút gọn không đúng thỏa thuận, bao gồm rủi ro bị yêu cầu hủy phán quyết trọng tài.
• Đại diện doanh nghiệp làm việc với VIAC khi có yêu cầu hoặc quyết định áp dụng Thủ tục rút gọn đối với vụ tranh chấp cụ thể.

Quý doanh nghiệp có nhu cầu đánh giá sơ bộ vụ việc vui lòng gửi hồ sơ qua email pmt@luatlongphan.vn hoặc Zalo 0939846973.

Câu hỏi thường gặp về thủ tục rút gọn tại VIAC từ ngày 1/7/2026

Dưới đây là một số câu hỏi doanh nghiệp thường đặt ra về thủ tục rút gọn tại VIAC. Các câu trả lời dựa trên Quy tắc tố tụng trọng tài VIAC 2026 và Luật Trọng tài thương mại 2010.

Kết luận

Thủ tục rút gọn tại VIAC theo Quy tắc VIAC 2026 không mặc nhiên áp dụng cho mọi vụ tranh chấp phát sinh từ ngày 01/7/2026, mà phụ thuộc vào thời điểm xác lập thỏa thuận trọng tài, các trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 24, và quan trọng nhất là quyết định của Chủ tịch Trung tâm. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát điều khoản trọng tài trong hợp đồng để xác định rõ mong muốn giữ nguyên hay loại trừ áp dụng Thủ tục rút gọn, nhằm hạn chế rủi ro pháp lý về sau. Luật Long Phan PMT sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp rà soát hợp đồng và tư vấn phương án soạn thảo điều khoản trọng tài phù hợp. Quý doanh nghiệp cần tư vấn cụ thể có thể liên hệ hotline 1900636387 để được hỗ trợ kịp thời.

Tags: Chủ tịch Trung tâm VIAC, điều khoản trọng tài VIAC, Hội đồng trọng tài, Hủy phán quyết trọng tài, loại trừ thủ tục rút gọn, luật sư trọng tài thương mại, Phán quyết trọng tài​, Quy tắc VIAC 2026, Thỏa thuận trọng tài, Thời hiệu khởi kiện trọng tài, thủ tục trọng tài rút gọn