Những lưu ý khi soạn điều khoản trọng tài VIAC sau ngày 1/7/2026 

Điều khoản trọng tài VIAC sau ngày 01/7/2026 cần được rà soát ngay từ khâu soạn hợp đồng để bảo đảm hiệu lực, khả năng áp dụng và tính tương thích với Quy tắc VIAC 2026 và Trọng tài Thương mại. Sai phạm về phạm vi tranh chấp, hình thức hoặc thẩm quyền người xác lập có thể khiến thỏa thuận trọng tài vô hiệu. Những lưu ý khi soạn thảo điều khoản trọng tài tại VIAC sau 1/7/2026 còn liên quan đến số Trọng tài viên, địa điểm, ngôn ngữ, luật áp dụng, hợp đồng nhiều bên và Thủ tục rút gọn. Luật Long Phan PMT phân tích các điểm kiểm soát cần thiết để doanh nghiệp thiết kế điều khoản phù hợp với từng giao dịch.

Quy tắc VIAC 2026 thay đổi cách soạn điều khoản trọng tài như thế nào?

Quy tắc VIAC 2026 không làm các điều khoản VIAC đã ký trước đó tự động mất hiệu lực. Điểm cần thay đổi trong cách soạn hợp đồng là doanh nghiệp phải dự liệu rõ hơn cơ chế tố tụng có thể áp dụng khi tranh chấp phát sinh.

Mốc pháp lý cần kiểm tra là thời điểm bắt đầu tố tụng, không chỉ là ngày ký hợp đồng. Quy tắc VIAC 2026 áp dụng đối với các vụ tranh chấp có tố tụng trọng tài bắt đầu từ ngày 01/07/2026, trừ khi các bên có thỏa thuận khác. Căn cứ Khoản 4 Điều 1 Quy tắc VIAC 2026. Thời điểm bắt đầu tố tụng được xác định theo Điều 5 Quy tắc VIAC 2026.

Vì vậy, khi rà soát mẫu hợp đồng sau ngày 01/7/2026, doanh nghiệp cần tách hai vấn đề. Một là hiệu lực của thỏa thuận trọng tài đã được xác lập. Hai là Quy tắc tố tụng sẽ điều chỉnh vụ tranh chấp khi thủ tục tại VIAC được bắt đầu.

Đặc biệt, Quy tắc mới đặt ra những vấn đề cần được cân nhắc ngay từ giai đoạn soạn hợp đồng:

• Kiểm tra cơ chế Thủ tục rút gọn, nhất là với thỏa thuận trọng tài được xác lập sau khi Quy tắc có hiệu lực.
• Rà soát tính tương thích giữa các thỏa thuận trọng tài nếu giao dịch có nhiều hợp đồng hoặc nhiều bên.
• Xác định trước các lựa chọn tố tụng quan trọng như số Trọng tài viên, địa điểm và ngôn ngữ trọng tài.
• Không sửa điều khoản cũ chỉ vì mốc 01/7/2026, mà cần đánh giá nội dung điều khoản và cơ chế tố tụng dự kiến áp dụng.

Điều khoản trọng tài VIAC cần đáp ứng điều kiện nào để có hiệu lực?

Điều khoản trọng tài VIAC chỉ có thể phát huy tác dụng khi thỏa thuận trọng tài đáp ứng đồng thời ba lớp kiểm tra: tranh chấp thuộc phạm vi được giải quyết bằng trọng tài, thỏa thuận được xác lập đúng hình thức và người xác lập có thẩm quyền. Việc chỉ ghi tên VIAC trong hợp đồng chưa đủ để loại trừ rủi ro thỏa thuận trọng tài vô hiệu.

Doanh nghiệp nên kiểm tra tối thiểu:

• Phạm vi tranh chấp có thuộc trường hợp pháp luật cho phép giải quyết bằng Trọng tài.
• Hình thức thỏa thuận có đáp ứng yêu cầu bằng văn bản.
• Thẩm quyền người xác lập có phù hợp với tư cách đại diện và phạm vi ủy quyền.

Các yêu cầu này lần lượt được điều chỉnh bởi Điều 2, Điều 16 và Điều 18 Luật Trọng tài thương mại 2010.

Tranh chấp phải thuộc phạm vi được giải quyết bằng trọng tài

Trước khi lựa chọn VIAC, doanh nghiệp phải xác định bản chất quan hệ tranh chấp có thuộc phạm vi pháp luật cho phép giải quyết bằng Trọng tài hay không. Đây là bước kiểm tra trước cả việc lựa chọn số Trọng tài viên hoặc địa điểm trọng tài.

Pháp luật xác định ba nhóm tranh chấp có thể được giải quyết bằng Trọng tài: tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại; tranh chấp mà ít nhất một bên có hoạt động thương mại; và tranh chấp khác được pháp luật quy định giải quyết bằng Trọng tài. Căn cứ Điều 2 Luật Trọng tài thương mại 2010.

Nếu tranh chấp không thuộc thẩm quyền của Trọng tài, thỏa thuận trọng tài có thể rơi vào trường hợp vô hiệu. Căn cứ Khoản 1 Điều 18 Luật Trọng tài thương mại 2010.

Vì vậy, bộ phận pháp chế không nên mặc định rằng mọi tranh chấp phát sinh từ một hợp đồng đều có thể đưa ra VIAC. Phạm vi tranh chấp cần được kiểm tra theo quan hệ pháp luật cụ thể trước khi khóa điều khoản giải quyết tranh chấp.

Thỏa thuận trọng tài phải được xác lập đúng hình thức

Thỏa thuận trọng tài phải được thể hiện dưới dạng văn bản. Doanh nghiệp có thể đặt thỏa thuận ngay trong hợp đồng hoặc lập thành một thỏa thuận riêng.

Yêu cầu “bằng văn bản” không chỉ giới hạn ở một điều khoản được ký trên hợp đồng giấy mà còn như email, trao đổi bằng văn bản hoặc dẫn chiếu đến tài liệu có chứa thỏa thuận trọng tài. Căn cứ Khoản 1, Khoản 2 Điều 16 Luật Trọng tài thương mại 2010.

Rủi ro thường phát sinh khi các bên chỉ trao đổi bằng lời nói hoặc nội dung lựa chọn trọng tài nằm rời rạc trong nhiều tài liệu mà không thể hiện rõ sự thống nhất. Khi rà soát hợp đồng điện tử hoặc chuỗi email giao dịch, doanh nghiệp cần xác định có đủ căn cứ chứng minh thỏa thuận trọng tài bằng văn bản hay không.

Người xác lập thỏa thuận trọng tài phải có thẩm quyền

Một điều khoản được soạn đúng nội dung vẫn có thể gặp rủi ro nếu người xác lập không có thẩm quyền đại diện doanh nghiệp. Vì vậy, việc kiểm tra chữ ký phải gắn với tư cách đại diện và phạm vi ủy quyền.

Thỏa thuận trọng tài có thể vô hiệu khi người xác lập không có thẩm quyền theo quy định pháp luật. Căn cứ Khoản 2 Điều 18 Luật Trọng tài thương mại 2010.

Người không có thẩm quyền bao gồm trường hợp không phải người đại diện theo pháp luật, không được ủy quyền hợp pháp hoặc được ủy quyền nhưng vượt quá phạm vi được ủy quyền. Căn cứ Khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP.

Do đó, trước khi ký, doanh nghiệp cần đối chiếu người đại diện theo pháp luật, văn bản ủy quyền và phạm vi được phép ký. Với Contract Manager, Procurement Manager hoặc Project Manager, chức danh quản lý không tự đồng nghĩa với quyền xác lập thỏa thuận trọng tài thay doanh nghiệp.

Sáu nội dung cần khóa khi soạn điều khoản trọng tài VIAC sau ngày 01/7/2026

Một điều khoản trọng tài VIAC có thể hợp lệ nhưng vẫn gây khó khăn khi áp dụng nếu bỏ trống các biến số tố tụng quan trọng. Sau ngày 01/7/2026, doanh nghiệp nên khóa ngay từ hợp đồng sáu nội dung sau:

• VIAC và phạm vi tranh chấp được đưa ra trọng tài.
• Cách dẫn chiếu Quy tắc VIAC trong hợp đồng.
• Số lượng Trọng tài viên.
• Địa điểm giải quyết tranh chấp.
• Luật áp dụng cho hợp đồng.
• Ngôn ngữ trọng tài.

Phụ lục III Quy tắc VIAC 2026 là cơ sở phù hợp để xây dựng điều khoản, sau đó doanh nghiệp điều chỉnh theo đặc điểm giao dịch. Việc lựa chọn từng biến số cần đồng bộ với cấu trúc hợp đồng và loại tranh chấp dự kiến.

Xác định đúng VIAC và phạm vi tranh chấp

Điều khoản cần xác định rõ tổ chức trọng tài được lựa chọn là Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC). Việc ghi tên không rõ hoặc dùng một cách gọi có thể gây tranh luận về tổ chức mà các bên thực sự lựa chọn.

Việc thỏa thuận giải quyết tranh chấp tại Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam là căn cứ để áp dụng Quy tắc VIAC trong trường hợp tương ứng. Căn cứ Điểm b Khoản 1 Điều 1 Quy tắc VIAC 2026.

Phạm vi tranh chấp cũng cần đủ rộng để bao quát các vấn đề phát sinh từ quan hệ hợp đồng. Phụ lục III Quy tắc VIAC 2026 sử dụng cấu trúc “phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng”. Cách diễn đạt này giúp tránh việc điều khoản chỉ bao phủ tranh chấp trong giai đoạn thực hiện nhưng bỏ sót tranh chấp liên quan khác.

>>> Xem thêm: Giải quyết xung đột giữa điều khoản chọn tòa án và trọng tài trong cùng hợp đồng

Lựa chọn cách dẫn chiếu Quy tắc VIAC phù hợp

Doanh nghiệp không nhất thiết phải cố định cụm “Quy tắc VIAC 2026” trong mọi hợp đồng. Với hợp đồng dài hạn, cần cân nhắc cách dẫn chiếu chung đến Quy tắc tố tụng trọng tài của VIAC để tránh khóa điều khoản vào một phiên bản duy nhất.

Quy tắc VIAC 2026 áp dụng đối với các vụ tranh chấp có tố tụng trọng tài bắt đầu từ 01/07/2026, trừ khi các bên có thỏa thuận khác. Căn cứ Khoản 4 Điều 1 Quy tắc VIAC 2026.

Phụ lục III Quy tắc VIAC 2026 cũng sử dụng cách dẫn chiếu đến “Quy tắc tố tụng trọng tài của VIAC”. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn có thể cần một thỏa thuận khác nếu giao dịch có yêu cầu tố tụng riêng.

Quyết định trước số lượng Trọng tài viên

Số lượng Trọng tài viên nên được quyết định ngay khi soạn điều khoản, thay vì để đến khi tranh chấp phát sinh mới xử lý. Đây là lựa chọn có ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc Hội đồng Trọng tài.

Hội đồng Trọng tài có thể gồm ba Trọng tài viên hoặc Trọng tài viên duy nhất, trừ khi các bên có thỏa thuận khác về số lượng. Căn cứ Khoản 1 Điều 11 Quy tắc VIAC 2026.

Nếu các bên không có thỏa thuận, Hội đồng Trọng tài gồm ba Trọng tài viên. Căn cứ Khoản 2 Điều 39 Luật Trọng tài thương mại 2010 và Khoản 1 Điều 11 Quy tắc VIAC 2026.

Doanh nghiệp muốn sử dụng Trọng tài viên duy nhất cần thể hiện rõ lựa chọn này trong điều khoản. Việc lựa chọn nên căn cứ vào giá trị, tính phức tạp và đặc điểm của giao dịch, thay vì chỉ sử dụng một mẫu cố định.

Phân biệt địa điểm trọng tài và nơi tổ chức phiên họp

Địa điểm giải quyết tranh chấp và nơi Hội đồng Trọng tài thực tế tổ chức phiên họp không phải là một khái niệm.

Các bên có quyền thỏa thuận địa điểm giải quyết tranh chấp. Hội đồng Trọng tài có thể tổ chức phiên họp tại nơi khác mà Hội đồng cho là phù hợp, trừ khi các bên có thỏa thuận khác. Căn cứ Khoản 1, Khoản 2 Điều 20 Quy tắc VIAC 2026.

“Địa điểm giải quyết tranh chấp” là nơi Hội đồng Trọng tài tiến hành giải quyết tranh chấp theo lựa chọn của các bên hoặc theo quyết định của Hội đồng. Căn cứ Khoản 8 Điều 3 Luật Trọng tài thương mại 2010.

Nếu địa điểm giải quyết tranh chấp nằm trên lãnh thổ Việt Nam, phán quyết được coi là tuyên tại Việt Nam, không phụ thuộc nơi phiên họp được tổ chức. Căn cứ Khoản 8 Điều 3 Luật Trọng tài thương mại 2010.

Xác định luật áp dụng cho hợp đồng

Lựa chọn VIAC không đồng nghĩa với việc các bên đã mặc nhiên chọn luật Việt Nam để điều chỉnh toàn bộ hợp đồng. Hai vấn đề cần được tách riêng: cơ chế giải quyết tranh chấp và luật điều chỉnh quyền, nghĩa vụ theo hợp đồng.

Đối với giao dịch có yếu tố nước ngoài, Phụ lục III Quy tắc VIAC 2026 cho phép các bên cân nhắc bổ sung nội dung về luật áp dụng cho hợp đồng.

Vì vậy, doanh nghiệp ký hợp đồng xuyên biên giới nên kiểm tra tính thống nhất giữa điều khoản luật áp dụng và điều khoản trọng tài. Việc bỏ trống hoặc sử dụng hai điều khoản không tương thích có thể làm phát sinh thêm tranh luận khi tranh chấp xảy ra.

Quy định ngôn ngữ trọng tài cho giao dịch xuyên biên giới

Ngôn ngữ trọng tài không nên được lựa chọn chỉ theo ngôn ngữ của mẫu hợp đồng. Doanh nghiệp cần xem xét ngôn ngữ của chứng cứ, đội ngũ pháp lý, tài liệu dự án và nhu cầu dịch thuật.

Đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, ngôn ngữ trọng tài do các bên thỏa thuận. Căn cứ Khoản 2 Điều 21 Quy tắc VIAC 2026 và Khoản 2 Điều 10 Luật Trọng tài thương mại 2010.

Phụ lục III Quy tắc VIAC 2026 cũng xác định ngôn ngữ trọng tài là một nội dung các bên có thể bổ sung đối với giao dịch thuộc trường hợp này. Vì vậy, điều khoản nên xác định trước lựa chọn phù hợp thay vì để phát sinh tranh luận khi tố tụng bắt đầu.

Điều khoản VIAC trong hợp đồng nhiều bên, nhiều hợp đồng phải tương thích thế nào?

Với giao dịch có nhiều hợp đồng hoặc nhiều chủ thể, điều khoản trọng tài VIAC không nên được soạn tách rời trong từng văn bản. Doanh nghiệp cần kiểm soát tính tương thích của toàn bộ hệ thống thỏa thuận trọng tài để tránh tự tạo trở ngại khi muốn gộp yêu cầu, gộp vụ tranh chấp hoặc bổ sung bên.

Các điểm cần kiểm tra gồm:

• Cùng xác định VIAC và phạm vi tranh chấp phù hợp trong các hợp đồng liên quan.
• Đồng bộ số Trọng tài viên, địa điểm, ngôn ngữ và luật áp dụng khi cấu trúc giao dịch yêu cầu.
• Kiểm tra tính tương thích của các thỏa thuận trọng tài trước khi phát sinh tranh chấp.
• Xác định từng chủ thể có bị ràng buộc bởi thỏa thuận trọng tài hay không.

Đồng bộ thỏa thuận trọng tài trong toàn bộ chuỗi hợp đồng

Các thỏa thuận trọng tài trong cùng một dự án không bắt buộc phải giống hệt nhau. Tuy nhiên, khi doanh nghiệp muốn xử lý nhiều yêu cầu hoặc nhiều tranh chấp trong một cấu trúc tố tụng thống nhất, yếu tố “tương thích với nhau” trở thành điểm kiểm tra quan trọng.

Đối với trường hợp nhiều yêu cầu khởi kiện từ nhiều hợp đồng, tính tương thích của các thỏa thuận trọng tài là một trong những điều kiện được xem xét. Căn cứ Điểm c Khoản 2 Điều 6 Quy tắc VIAC 2026.

Tiêu chí tương thích cũng được đặt ra khi xem xét gộp các vụ tranh chấp. Căn cứ Điểm c Khoản 1 Điều 17 Quy tắc VIAC 2026.

Vì vậy, doanh nghiệp nên rà soát đồng thời hợp đồng khung, purchase order, phụ lục, bảo lãnh, hợp đồng phụ và thỏa thuận liên doanh. Việc mỗi bộ phận sử dụng một mẫu điều khoản khác nhau có thể làm giảm khả năng phối hợp giữa các cơ chế giải quyết tranh chấp.

Không tự cản trở khả năng gộp các vụ tranh chấp

Một trường hợp có thể được xem xét gộp là khi tất cả các bên có thỏa thuận gộp các vụ tranh chấp. Căn cứ Điểm a Khoản 1 Điều 17 Quy tắc VIAC 2026.

Khi xây dựng chuỗi hợp đồng, doanh nghiệp nên đối chiếu ít nhất các biến số: VIAC, phạm vi tranh chấp, số Trọng tài viên, địa điểm, ngôn ngữ và luật áp dụng. Mục tiêu là tránh các điều khoản tự mâu thuẫn hoặc tạo cơ chế tố tụng khó phối hợp.

Việc đồng bộ này chỉ hỗ trợ điều kiện xem xét gộp vụ tranh chấp. Doanh nghiệp không nên diễn giải rằng các điều khoản tương thích đương nhiên dẫn đến việc gộp vụ.

Dự liệu việc bổ sung bên tranh chấp

Một chủ thể có liên quan về kinh tế hoặc thương mại chưa chắc đã là bên bị ràng buộc bởi thỏa thuận trọng tài. Đây là rủi ro đáng chú ý trong dự án EPC, liên doanh, chuỗi phân phối, bảo lãnh và giao dịch giữa các công ty cùng tập đoàn.

Một bên được bổ sung khi bị ràng buộc bởi thỏa thuận trọng tài được viện dẫn hoặc khi tất cả các bên đồng ý bằng văn bản. Căn cứ Khoản 1 Điều 18 Quy tắc VIAC 2026.

Do đó, doanh nghiệp cần lập bản đồ chủ thể ngay từ giai đoạn soạn hợp đồng. Đối với công ty mẹ, bên bảo lãnh, nhà thầu phụ hoặc công ty liên kết, cần kiểm tra riêng căn cứ khiến chủ thể đó bị ràng buộc bởi thỏa thuận trọng tài.

Không nên dùng khái niệm “bên liên quan” như một căn cứ mặc nhiên để đưa chủ thể vào tố tụng. Điều cần xác định là quan hệ của từng bên với chính thỏa thuận trọng tài được viện dẫn.

Thủ tục rút gọn VIAC 2026 cần được xử lý ngay từ điều khoản trọng tài

Sau ngày 01/7/2026, doanh nghiệp không nên xem Thủ tục rút gọn là vấn đề chỉ phát sinh khi tranh chấp đã bắt đầu. Với thỏa thuận trọng tài mới, lựa chọn VIAC có thể kéo theo cơ chế áp dụng Thủ tục rút gọn theo Quy tắc VIAC 2026, trừ trường hợp các bên loại trừ đúng cách.

Khi soạn điều khoản, doanh nghiệp cần quyết định rõ:

• Giữ cơ chế Thủ tục rút gọn theo Quy tắc VIAC 2026.
• Chủ động thỏa thuận áp dụng nếu cơ chế này phù hợp với giao dịch.
• Loại trừ bằng văn bản nếu doanh nghiệp không muốn áp dụng.
• Không nhầm việc đồng ý với cơ chế với việc mọi tranh chấp tự động được giải quyết theo Thủ tục rút gọn.

Việc áp dụng Thủ tục rút gọn thuộc thẩm quyền quyết định của Chủ tịch Trung tâm trong trường hợp Quy tắc quy định. Căn cứ Khoản 5 Điều 24 Quy tắc VIAC 2026.

Trường hợp thỏa thuận lập sau ngày 01/7/2026

Đối với thỏa thuận trọng tài được xác lập sau khi Quy tắc VIAC 2026 có hiệu lực, doanh nghiệp cần nhận diện ngay hệ quả của việc lựa chọn VIAC. Việc chọn Trung tâm hoặc Quy tắc VIAC được xem là sự đồng ý với cơ chế Thủ tục rút gọn theo Quy tắc.

Mốc cần kiểm tra là ngày 01/07/2026. Đối với thỏa thuận trọng tài xác lập sau thời điểm Quy tắc có hiệu lực, các bên được coi là đã đồng ý áp dụng Thủ tục rút gọn theo quyết định của Chủ tịch Trung tâm. Căn cứ Khoản 2 Điều 24 Quy tắc VIAC 2026.

Điều này không có nghĩa mọi vụ tranh chấp sẽ tự động được xử lý theo thủ tục này. Doanh nghiệp vẫn phải đối chiếu các điều kiện áp dụng và quyết định của chủ thể có thẩm quyền theo Quy tắc.

Vì vậy, doanh nghiệp cần xem Thủ tục rút gọn như một biến số bắt buộc trong checklist soạn điều khoản VIAC mới. Nếu doanh nghiệp có chính sách không áp dụng cơ chế này, việc loại trừ phải được xử lý ngay trong văn bản.

Điều kiện để tranh chấp được xem xét theo Thủ tục rút gọn

Việc các bên chọn VIAC không đồng nghĩa tranh chấp đương nhiên đáp ứng điều kiện để tiến hành theo Thủ tục rút gọn. Quy tắc đặt ra các căn cứ riêng để xem xét cơ chế này.

Thủ tục rút gọn có thể được yêu cầu áp dụng khi thuộc một trong các trường hợp được xác định trong Quy tắc, gồm:

• Tổng trị giá các yêu cầu khởi kiện và kiện lại không vượt mức trị giá giới hạn do Trung tâm ấn định.
• Các tình tiết liên quan phù hợp để tiến hành theo Thủ tục rút gọn.
• Các bên có thỏa thuận áp dụng Thủ tục rút gọn.

Các căn cứ này được quy định tại Khoản 3 Điều 24 Quy tắc VIAC 2026.

Theo Phụ lục II Quy tắc VIAC 2026, cơ chế Thủ tục rút gọn còn có quy định riêng về cấu trúc Hội đồng Trọng tài. Vì vậy, điều khoản về số Trọng tài viên cần được rà soát cùng với lựa chọn thủ tục.

Trường hợp doanh nghiệp muốn loại trừ Thủ tục rút gọn

Nếu doanh nghiệp xác định Thủ tục rút gọn không phù hợp với đặc điểm giao dịch, việc im lặng trong điều khoản có thể không phản ánh đúng ý chí quản trị tranh chấp. Khi đó, nội dung loại trừ cần được thể hiện rõ bằng văn bản.

Thủ tục rút gọn không áp dụng nếu các bên có thỏa thuận rõ ràng bằng văn bản về việc loại trừ áp dụng. Căn cứ Khoản 7 Điều 24 Quy tắc VIAC 2026.

Do đó, quyết định loại trừ cần được thể hiện trong chính thỏa thuận hoặc tài liệu bằng văn bản có giá trị ràng buộc giữa các bên.

Ngược lại, nếu doanh nghiệp muốn duy trì cơ chế này, điều khoản cũng nên được rà soát cùng các biến số khác như số Trọng tài viên, địa điểm và ngôn ngữ trọng tài để tránh mâu thuẫn trong cấu trúc tố tụng.

Điều khoản VIAC ký trước ngày 01/7/2026 có cần sửa đổi không?

Không phải mọi điều khoản VIAC ký trước ngày 01/7/2026 đều phải sửa. Doanh nghiệp cần tách ba vấn đề: hiệu lực của thỏa thuận trọng tài, Quy tắc tố tụng áp dụng khi tranh chấp bắt đầu và khả năng áp dụng Thủ tục rút gọn.

Khi rà soát hợp đồng cũ, doanh nghiệp nên kiểm tra:

• Thời điểm xác lập thỏa thuận trọng tài.
• Thời điểm bắt đầu tố tụng trọng tài nếu tranh chấp đã hoặc sắp phát sinh.
• Nội dung điều khoản có còn phù hợp với cơ chế VIAC 2026.
• Các bên có muốn áp dụng Thủ tục rút gọn hay không.

Mốc áp dụng Quy tắc VIAC 2026 được xác định theo thời điểm bắt đầu tố tụng. Quy tắc áp dụng cho các vụ tranh chấp có tố tụng trọng tài bắt đầu từ 01/07/2026, trừ khi các bên có thỏa thuận khác. Căn cứ Khoản 4 Điều 1 Quy tắc VIAC 2026.

Vì vậy, điều khoản được ký trước ngày 01/7/2026 không tự mất hiệu lực chỉ vì Quy tắc mới có hiệu lực. Doanh nghiệp cũng không nên mặc định rằng mọi điều khoản cũ đương nhiên tiếp tục chịu một phiên bản Quy tắc trước đó.

Điểm cần chú ý nhất là Thủ tục rút gọn. Đối với thỏa thuận trọng tài được xác lập trước ngày Quy tắc có hiệu lực, cơ chế này chỉ được áp dụng nếu các bên đồng ý trước khi Trung tâm thông báo về việc thành lập Hội đồng Trọng tài. Căn cứ Khoản 1 Điều 24 Quy tắc VIAC 2026.

Do đó, việc sửa đổi hợp đồng cũ thường nên được xem xét khi doanh nghiệp muốn làm rõ cơ chế tố tụng, đồng bộ điều khoản trong chuỗi hợp đồng hoặc chủ động xử lý Thủ tục rút gọn. Việc sửa không nên thực hiện chỉ vì tồn tại mốc ngày 01/7/2026.

Mẫu điều khoản trọng tài VIAC sau ngày 01/7/2026 nên thiết kế theo từng loại giao dịch

Không nên sử dụng một mẫu điều khoản trọng tài VIAC duy nhất cho mọi hợp đồng. Doanh nghiệp nên lấy Phụ lục III Quy tắc VIAC 2026 làm nền tảng, sau đó bổ sung các biến số phù hợp với cấu trúc và mức độ phức tạp của giao dịch.

Có thể chia thành ba nhóm:

• Mẫu cơ bản cho giao dịch không cần nhiều lựa chọn tố tụng bổ sung.
• Mẫu mở rộng cho giao dịch có yếu tố nước ngoài hoặc doanh nghiệp FDI.
• Mẫu theo hệ thống cho giao dịch nhiều hợp đồng, nhiều bên hoặc chuỗi nghĩa vụ liên quan.

Việc thiết kế điều khoản cần xuất phát từ cấu trúc mẫu tại Phụ lục III Quy tắc VIAC 2026, đồng thời kiểm tra tính tương thích khi giao dịch liên quan nhiều hợp đồng hoặc nhiều bên.

Mẫu cơ bản theo Phụ lục III Quy tắc VIAC 2026

Mẫu cơ bản nên bảo đảm ba thành tố: xác định phạm vi tranh chấp, lựa chọn Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) và dẫn chiếu đến Quy tắc tố tụng trọng tài của VIAC.

Phụ lục III sử dụng cấu trúc điều khoản xác định các tranh chấp “phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng” được giải quyết tại VIAC theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm. Căn cứ Mục A Phụ lục III Quy tắc VIAC 2026.

Doanh nghiệp không nên tự thay đổi cấu trúc cốt lõi chỉ nhằm rút ngắn câu chữ. Việc sửa phạm vi tranh chấp hoặc tên tổ chức trọng tài cần được đánh giá về hệ quả pháp lý trước khi đưa vào template.

Đối với giao dịch đơn giản, điều khoản cơ bản có thể là nền tảng đủ để tiếp tục bổ sung các lựa chọn cụ thể nếu doanh nghiệp có yêu cầu riêng về số Trọng tài viên, địa điểm hoặc cơ chế tố tụng.

Mẫu mở rộng cho giao dịch có yếu tố nước ngoài

Hợp đồng xuyên biên giới thường cần nhiều thông số hơn một điều khoản cơ bản. Các bên nên xác định trước những nội dung có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc tổ chức tố tụng khi tranh chấp phát sinh.

Theo Phụ lục III Quy tắc VIAC 2026, các bên có thể cân nhắc bổ sung:

• Số lượng Trọng tài viên.
• Địa điểm trọng tài.
• Luật áp dụng cho hợp đồng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài.
• Ngôn ngữ trọng tài đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Bốn biến số này không nên được lựa chọn độc lập. Luật áp dụng, ngôn ngữ, địa điểm và thành phần Hội đồng Trọng tài cần phù hợp với ngôn ngữ chứng cứ, cơ cấu giao dịch và khả năng quản lý tranh chấp của doanh nghiệp.

Mẫu cho hệ thống nhiều hợp đồng, nhiều bên

Với hợp đồng khung, hợp đồng phụ, bảo lãnh, phụ lục hoặc chuỗi giao dịch liên quan, doanh nghiệp không nên chỉ soạn từng điều khoản riêng biệt. Cách tiếp cận phù hợp hơn là lập một “ma trận điều khoản trọng tài” cho toàn bộ hệ thống hợp đồng.

Các thỏa thuận trọng tài liên quan cần bảo đảm tính “tương thích với nhau” khi doanh nghiệp muốn tạo điều kiện cho việc xử lý nhiều yêu cầu hoặc gộp các vụ tranh chấp. Căn cứ Điểm c Khoản 2 Điều 6 và Điểm c Khoản 1 Điều 17 Quy tắc VIAC 2026.

Ngoài tính tương thích giữa các điều khoản, từng chủ thể cũng phải được kiểm tra về việc có bị ràng buộc bởi thỏa thuận trọng tài hay không. Một bên có thể được bổ sung khi bị ràng buộc bởi thỏa thuận trọng tài được viện dẫn hoặc khi tất cả các bên đồng ý bằng văn bản. Căn cứ Khoản 1 Điều 18 Quy tắc VIAC 2026.

Do đó, ma trận rà soát nên đối chiếu tối thiểu VIAC, phạm vi tranh chấp, số Trọng tài viên, địa điểm, luật áp dụng, ngôn ngữ và các chủ thể bị ràng buộc. Mục tiêu là tránh việc mỗi hợp đồng tạo ra một cơ chế giải quyết tranh chấp khó phối hợp với các hợp đồng còn lại.

>>> Xem thêm: Cẩm nang xây dựng điều khoản dự phòng tranh chấp bằng trọng tài an toàn và bảo mật

Luật Long Phan PMT tư vấn soạn và rà soát điều khoản trọng tài VIAC

Điều khoản trọng tài VIAC cần được thiết kế theo cấu trúc giao dịch, thẩm quyền người ký và phương án xử lý tranh chấp dự kiến. Với hợp đồng có yếu tố nước ngoài hoặc nhiều bên, việc sử dụng một mẫu điều khoản chung có thể không kiểm soát hết rủi ro về hiệu lực và tổ chức tố tụng.

Luật Long Phan PMT hỗ trợ doanh nghiệp:

• Rà soát hiệu lực thỏa thuận trọng tài, gồm phạm vi tranh chấp, hình thức và thẩm quyền người xác lập.
• Kiểm tra người ký và phạm vi ủy quyền trước khi doanh nghiệp xác lập điều khoản trọng tài.
• Soạn điều khoản trọng tài VIAC phù hợp với loại hợp đồng và cấu trúc giao dịch.
• Xác định phạm vi tranh chấp cần đưa ra VIAC để hạn chế khoảng trống trong cơ chế giải quyết tranh chấp.
• Tư vấn lựa chọn một hoặc ba Trọng tài viên phù hợp với phương án quản trị tranh chấp của doanh nghiệp.
• Rà soát địa điểm trọng tài, luật áp dụng và ngôn ngữ trọng tài đối với hợp đồng trong nước, FDI và giao dịch xuyên biên giới.
• Đánh giá việc giữ hoặc loại trừ Thủ tục rút gọn đối với thỏa thuận được xác lập sau ngày 01/7/2026.
• Đồng bộ điều khoản trọng tài trong hệ thống nhiều hợp đồng, gồm hợp đồng khung, hợp đồng phụ, bảo lãnh và phụ lục.
• Kiểm tra khả năng ràng buộc các bên liên quan trong giao dịch nhiều chủ thể.
• Rà soát điều khoản VIAC đã ký trước ngày 01/7/2026 để xác định có cần sửa đổi hoặc bổ sung hay không.

Doanh nghiệp có thể gửi hợp đồng, phụ lục và tài liệu liên quan qua Email pmt@luatlongphan.vn hoặc Zalo 0939846973 để Luật Long Phan PMT đánh giá sơ bộ.

Việc rà soát nên được thực hiện trước khi ký hoặc sửa đổi hợp đồng, thay vì chờ đến khi tranh chấp phát sinh. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp xác định trước cơ chế tố tụng, giảm xung đột giữa các điều khoản và bảo đảm thỏa thuận trọng tài phản ánh đúng cấu trúc giao dịch.

Câu hỏi thường gặp lưu ý khi soạn điều khoản trọng tài VIAC sau ngày 1/7/2026

Để hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp, doanh nghiệp không chỉ cần một điều khoản đúng hình thức mà còn phải dự liệu các tình huống phát sinh sau khi tố tụng bắt đầu. Những vấn đề như thẩm quyền tự quyết của Hội đồng Trọng tài, quyền khiếu nại ra Tòa án, giao dịch với người tiêu dùng và phạm vi tranh chấp có yếu tố nước ngoài là các điểm cần được kiểm tra riêng.

1. Ai có quyền quyết định VIAC có thẩm quyền giải quyết tranh chấp hay không?

Hội đồng Trọng tài có quyền quyết định về thẩm quyền của chính mình, bao gồm việc xem xét hiệu lực, phạm vi và khả năng áp dụng của thỏa thuận trọng tài trong vụ tranh chấp cụ thể. Căn cứ Khoản 1 Điều 33 Quy tắc VIAC 2026.

2. Doanh nghiệp có thể khiếu nại quyết định của Hội đồng Trọng tài về thẩm quyền tại đâu?

Khi thuộc trường hợp pháp luật cho phép khiếu nại, Tòa án nơi Hội đồng Trọng tài ra quyết định có thẩm quyền giải quyết. Vì vậy, địa điểm giải quyết tranh chấp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cơ quan Tòa án có thẩm quyền xử lý khiếu nại. Căn cứ Điểm c Khoản 2 Điều 7 Luật Trọng tài thương mại 2010.

3. Điều khoản trọng tài trong hợp đồng với người tiêu dùng có ràng buộc người tiêu dùng tuyệt đối không?

Không. Nếu thỏa thuận trọng tài được xác lập từ giao dịch với người tiêu dùng, người tiêu dùng vẫn có quyền lựa chọn Trọng tài hoặc Tòa án. Nhà cung cấp chỉ được khởi kiện tại Trọng tài khi được người tiêu dùng chấp thuận. Căn cứ Điều 17 Luật Trọng tài thương mại 2010.

4. Khi nào một tranh chấp được xem là có yếu tố nước ngoài?

Tranh chấp có yếu tố nước ngoài là tranh chấp phát sinh trong quan hệ thương mại hoặc quan hệ pháp luật khác có yếu tố nước ngoài theo quy định của Bộ luật dân sự. Việc xác định đúng yếu tố nước ngoài có ý nghĩa khi lựa chọn ngôn ngữ trọng tài và luật áp dụng. Căn cứ Khoản 4 Điều 3 Luật Trọng tài thương mại 2010.

5. Chủ tịch Trung tâm có vai trò gì khi có nhiều yêu cầu khởi kiện?

Trong trường hợp nhiều yêu cầu khởi kiện cần được xem xét gộp, Chủ tịch Trung tâm là chủ thể có thẩm quyền xem xét và quyết định theo Quy tắc VIAC 2026. Vì vậy, việc các thỏa thuận trọng tài có “tương thích với nhau” là điều kiện cần được kiểm tra trước. Căn cứ Khoản 2 Điều 6 Quy tắc VIAC 2026.

6. Có thể loại trừ Thủ tục rút gọn bằng cách chỉ ghi nhận trong trao đổi nội bộ không?

Không đủ. Nếu các bên muốn loại trừ Thủ tục rút gọn, việc loại trừ phải được thể hiện bằng một thỏa thuận rõ ràng bằng văn bản. Trao đổi nội bộ không thay thế được thỏa thuận có tính ràng buộc giữa các bên. Căn cứ Khoản 7 Điều 24 Quy tắc VIAC 2026.

Kết luận 

Điều khoản trọng tài VIAC cần được rà soát theo đúng thỏa thuận trọng tài, cấu trúc giao dịch và Quy tắc VIAC 2026, thay vì sử dụng một mẫu cố định cho mọi hợp đồng. Doanh nghiệp cần đặc biệt kiểm tra phạm vi tranh chấp, hình thức, thẩm quyền người xác lập, số Trọng tài viên, địa điểm, ngôn ngữ, Thủ tục rút gọn và tính tương thích giữa các hợp đồng liên quan. Một điều khoản thiếu hoặc mâu thuẫn có thể làm phát sinh tranh luận về hiệu lực, thẩm quyền hoặc cách tổ chức tố tụng khi tranh chấp xảy ra. Để kiểm soát rủi ro trước khi ký hoặc sửa hợp đồng, liên hệ Luật Long Phan PMT qua Hotline1900.63.63.87 để được rà soát và tư vấn phương án phù hợp.

Tags: địa điểm trọng tài, hiệu lực thỏa thuận trọng tài, hợp đồng nhiều bên, hợp đồng nhiều bên nhiều hợp đồng, luật áp dụng cho hợp đồng, ngôn ngữ trọng tài, soạn thảo điều khoản trọng tài, Thỏa thuận trọng tài, thủ tục rút gọn VIAC, tranh chấp tại VIAC