Thẩm quyền sử dụng thiết bị điện tử tại phiên tòa của chủ tọa

Thẩm quyền sử dụng thiết bị điện tử tại phiên tòa thuộc về Thẩm phán chủ tọa, theo quy định mới có hiệu lực từ ngày 01/8/2026 tại Thông tư 12/2026/TT-TANDTC của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao. Việc sử dụng thiết bị điện tử tại phiên tòa cũng đặt ra nhiều vấn đề cần lưu ý để bảo đảm tuân thủ nội quy và quy định thủ tục tố tụng dân sự. Bài viết dưới đây của  Luật Long Phan PMT  sẽ phân tích phạm vi thẩm quyền của chủ tọa, thủ tục đề nghị sử dụng thiết bị điện tử và hậu quả pháp lý khi vi phạm.

Những thiết bị điện tử nào thuộc diện chủ tọa kiểm soát tại phiên tòa

Chủ tọa kiểm soát toàn bộ thiết bị có chức năng truyền đưa, thu thập, lưu trữ hoặc trao đổi dữ liệu số khi mang vào phòng xử án. Danh mục này áp dụng thống nhất cho cả người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng và người tham dự phiên tòa, không phân biệt vụ án hình sự, dân sự hay hành chính.

Danh mục thiết bị bị hạn chế mang vào phiên tòa

Theo quy định tại khoản 3 Điều 4 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC, Các thiết bị thuộc phạm vi quy định gồm:

• Điện thoại di động, điện thoại thông minh.
• Máy tính bảng, máy tính xách tay.
• Đồng hồ thông minh.
• Thiết bị khác có tính năng ghi âm, ghi hình, thu phát tín hiệu điện tử.

Theo đó, người tham gia, tham dự phiên tòa không được tự ý mang các thiết bị trên vào phiên tòa, phiên họp nếu chưa được Thẩm phán chủ tọa cho phép. Quy định này áp dụng đối với các chủ thể tham gia, tham dự phiên tòa và không chỉ giới hạn ở vụ án dân sự.

Trường hợp được phép sử dụng ngay tại phiên tòa

Việc sử dụng thiết bị điện tử không bị cấm tuyệt đối. Trước hoặc trong phiên tòa, nếu người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng có đề nghị sử dụng thiết bị điện tử, Thẩm phán chủ toạ có trách nhiệm xem xét, quyết định và thông báo cho người đề nghị.

Căn cứ khoản 3 Điều 4 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC, việc sử dụng thiết bị điện tử để tra cứu hồ sơ, tài liệu, chứng cứ, phục vụ xét xử trực tuyến hoặc ghi âm lời nói, ghi hình ảnh diễn biến phiên tòa đối với người tham gia tố tụng phải theo sự điều hành của Thẩm phán chủ tọa. Bên cạnh đó, theo mục 5 Công văn 529/TANDTC-PC ngày 19/8/2026, các Tòa án còn có trách nhiệm tạo điều kiện thuận lợi để người tiến hành tố tụng, người tham gia phiên tòa được khai thác thiết bị điện tử, phần mềm của chính Tòa án (bao gồm cả trợ lý ảo) để tra cứu thông tin phục vụ việc giải quyết vụ án.

Thẩm quyền của chủ tọa trong việc cho phép ghi âm, ghi hình tại phiên tòa

Việc ghi âm lời nói, ghi hình ảnh diễn biến phiên tòa phải tuân theo sự điều hành của Thẩm phán chủ tọa. Đồng thời, tùy vào đối tượng được ghi âm, ghi hình, người thực hiện còn phải có sự đồng ý của người đó theo quy định tại khoản 4 Điều 4 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC.

Ghi âm lời nói trong suốt thời gian diễn ra phiên tòa

Theo khoản 4 Điều 4 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC, việc ghi âm lời nói được thực hiện trong thời gian diễn ra phiên tòa, phiên họp. Nếu ghi âm lời nói của Hội đồng xét xử, Thẩm phán thì phải được Thẩm phán chủ tọa đồng ý. Trường hợp ghi âm lời nói của người tiến hành tố tụng khác hoặc người tham gia phiên tòa thì phải có sự đồng ý của người đó và Thẩm phán chủ tọa.

Ghi hình ảnh — giới hạn thời điểm và đối tượng

Khác với ghi âm lời nói, việc ghi hình ảnh tại phiên tòa, phiên họp chỉ được thực hiện trong thời gian khai mạc và tuyên án, công bố quyết định. Việc ghi hình ảnh Hội đồng xét xử, Thẩm phán trong các thời điểm này phải được Thẩm phán chủ tọa đồng ý. Nếu ghi hình người tiến hành tố tụng khác hoặc người tham gia phiên tòa thì phải có sự đồng ý của người đó và Thẩm phán chủ tọa.

Hành vi bị cấm tuyệt đối dù đã được ghi âm, ghi hình

Việc được phép ghi âm, ghi hình không đồng nghĩa với việc người thực hiện được tự do truyền phát hoặc sử dụng kết quả ghi âm, ghi hình. Người tham gia, tham dự phiên tòa không được truyền phát trực tiếp, trực tuyến; không được thông tin sai sự thật, làm ảnh hưởng đến tính độc lập, khách quan trong xét xử, xâm phạm quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng hoặc vi phạm quy định về giữ bí mật. Việc sử dụng kết quả ghi âm, ghi hình còn phải tuân thủ pháp luật về tiếp cận thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và các quy định pháp luật có liên quan.

Do đó, luật sư, đương sự và người tham gia phiên tòa cần phân biệt rõ quyền ghi âm, ghi hình với quyền sử dụng kết quả ghi âm, ghi hình để tránh vi phạm quy định về nội quy phiên tòa và việc sử dụng thông tin.

>>> Xem thêm:Trình tự phiên tòa sơ thẩm hình sự diễn ra như nào?

Thủ tục đề nghị sử dụng thiết bị điện tử tại phiên tòa

Người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng có thể chủ động đề nghị sử dụng thiết bị điện tử tại phiên tòa, phiên họp. Việc đề nghị trước phiên tòa giúp Thẩm phán có thời gian xem xét, chuẩn bị và thông báo cho người đề nghị, đặc biệt trong những vụ án có nhiều hồ sơ, tài liệu, chứng cứ được số hóa.

Thời điểm đề nghị — trước hay tại phiên tòa

Theo mục 2 Công văn 529/TANDTC-PC, người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng có thể đề nghị sử dụng thiết bị điện tử trước khi mở phiên tòa, phiên họp hoặc ngay tại phiên tòa, phiên họp. Pháp luật không quy định phải gửi đề nghị trước một khoảng thời gian cố định. Tuy nhiên, đối với vụ án có khối lượng tài liệu điện tử lớn, việc đề nghị sớm sẽ thuận lợi hơn cho quá trình chuẩn bị và giải quyết vụ án.

Quy trình xem xét, quyết định và thông báo của Thẩm phán

Quy trình xem xét đề nghị sử dụng thiết bị điện tử được thực hiện theo các bước sau:

1. Người tiến hành tố tụng hoặc người tham gia tố tụng gửi đề nghị sử dụng thiết bị điện tử đến Thẩm phán, chủ tọa phiên tòa.
2. Thẩm phán căn cứ vào tính chất, nội dung vụ án, vụ việc, quy định của pháp luật và các yêu cầu về bảo đảm an toàn, an ninh, trật tự để xem xét, quyết định việc cho phép.
3. Thẩm phán thông báo ngay kết quả xem xét cho người đề nghị.
4. Trường hợp do tính chất, nội dung vụ án mà có sự thay đổi về việc sử dụng thiết bị điện tử, Thẩm phán phải thông báo ngay cho người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng biết.

Căn cứ pháp lý: mục 2, mục 3 Công văn 529/TANDTC-PC; khoản 3 Điều 4 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC. Ngoài ra, theo mục 4 Công văn 529/TANDTC-PC, Tòa án còn có trách nhiệm thông báo kịp thời cho các bên liên quan về việc mang thiết bị điện tử vào phiên tòa thông qua giấy triệu tập, giấy mời, thông báo hoặc phương tiện điện tử phù hợp.

Hậu quả pháp lý khi vi phạm quyết định của chủ tọa về thiết bị điện tử

Mức độ xử lý vi phạm phụ thuộc vào loại hành vi vi phạm, chia thành ba nhóm: bị cấm vào phiên tòa ngay từ đầu, bị buộc rời khỏi phiên tòa đang diễn ra, hoặc bị xử lý ở mức độ nghiêm trọng hơn theo pháp luật hành chính, hình sự.

So sánh hai mức xử lý vi phạm liên quan đến thiết bị điện tử:

Bị cấm vào phiên tòa

Theo khoản 1 Điều 5 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC, người vi phạm nội quy phiên tòa thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 1, 2, 3, 5 và 9 Điều 4 bị cấm vào phiên tòa, phiên họp. Như vậy, việc tự ý mang điện thoại, máy tính xách tay, máy tính bảng hoặc thiết bị điện tử khác vào phiên tòa khi chưa được Thẩm phán chủ tọa cho phép có thể dẫn đến việc bị cấm vào phiên tòa, phiên họp.

Bị buộc rời khỏi phiên tòa

Theo khoản 2 Điều 5, đối với hành vi vi phạm khoản 3, 4, 6, 7, 8, 9, 10 và 11 Điều 4, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa, chủ trì phiên họp căn cứ vào tính chất, mức độ vi phạm để xem xét, quyết định buộc người vi phạm rời khỏi phiên tòa, phiên họp. Do đó, hành vi sử dụng thiết bị điện tử không đúng phạm vi được cho phép hoặc ghi âm, ghi hình không đúng quy định có thể dẫn đến việc bị buộc rời khỏi phiên tòa.

Việc bị buộc rời khỏi phiên tòa có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thực hiện quyền và nghĩa vụ tố tụng. Vì vậy, người có nhu cầu sử dụng thiết bị điện tử nên chủ động đề nghị và xác định rõ phạm vi sử dụng với Thẩm phán trước hoặc tại phiên tòa, thay vì tự ý sử dụng.

Xử phạt hành chính hoặc kiến nghị xử lý hình sự

Khoản 12 Điều 4 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC quy định người vi phạm nội quy phiên tòa, tùy tính chất, mức độ vi phạm, có thể bị cấm vào hoặc buộc rời khỏi phiên tòa, phiên họp; bị xử phạt vi phạm hành chính, tạm giữ hành chính hoặc bị yêu cầu, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự theo quy định của pháp luật. Như vậy, trong trường hợp hành vi vi phạm có tính chất nghiêm trọng và đủ dấu hiệu theo quy định pháp luật, người vi phạm có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý ở mức độ cao hơn.

Do đó, việc được cho phép mang thiết bị điện tử vào phiên tòa không đồng nghĩa với việc được sử dụng thiết bị tùy ý. Người tham gia phiên tòa vẫn phải tuân thủ phạm vi sử dụng và sự điều hành của Thẩm phán chủ tọa.

Phân biệt thẩm quyền của chủ tọa và thẩm quyền của Chánh án đối với ghi âm, ghi hình phiên tòa

Việc ghi âm, ghi hình tại phiên tòa được thực hiện theo những cơ chế khác nhau tùy mục đích. Đối với người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng có nhu cầu sử dụng thiết bị điện tử, Thẩm phán chủ tọa xem xét, quyết định theo quy định của nội quy phiên tòa. Trong khi đó, việc Tòa án chủ động ghi âm, ghi hình để phục vụ công tác chuyên môn được thực hiện theo Điều 7 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC.

Ghi âm, ghi hình phục vụ công tác chuyên môn do Chánh án quyết định

Theo Điều 7 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC, Tòa án thực hiện ghi âm lời nói, ghi hình ảnh diễn biến phiên tòa để phục vụ công tác chuyên môn trong các trường hợp như: rút kinh nghiệm trong thực tiễn xét xử; tổng kết thực tiễn, bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật; đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ; tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và các trường hợp khác do Chánh án Tòa án quyết định.

Việc ghi âm, ghi hình được thực hiện theo kế hoạch, chương trình công tác đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt hoặc do Chánh án Tòa án đang giải quyết vụ án, vụ việc xem xét, quyết định. Cơ chế này khác với trường hợp người tham gia tố tụng đề nghị sử dụng thiết bị điện tử tại phiên tòa.

Điều kiện cung cấp và sử dụng kết quả ghi âm, ghi hình của Tòa án

Kết quả ghi âm, ghi hình do Tòa án thực hiện không đương nhiên được công khai hoặc cung cấp cho bất kỳ ai yêu cầu. Việc cung cấp phải đáp ứng đồng thời các điều kiện về nội dung, chủ thể và mục đích sử dụng.

Theo khoản 3 Điều 7 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC, kết quả ghi âm, ghi hình chỉ được cung cấp khi: nội dung là thông tin được phép tiếp cận theo pháp luật về tiếp cận thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân; người yêu cầu là người có quyền được yêu cầu cung cấp theo quy định; việc cung cấp bảo đảm quyền con người của bị cáo, bị hại, đương sự và các quy định về giữ bí mật; đồng thời không làm ảnh hưởng đến việc xét xử, giải quyết vụ án và tính độc lập, khách quan của Tòa án. Theo khoản 4 Điều 7 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC, việc sử dụng kết quả này còn phải phản ánh chính xác, trung thực, không được phát tán, truyền phát trực tiếp, trực tuyến hoặc mua bán trái pháp luật.

Lưu ý dành cho đương sự khi tham gia phiên tòa có thiết bị điện tử

Việc chuẩn bị trước về nhu cầu sử dụng thiết bị điện tử giúp đương sự chủ động hơn khi tham gia phiên tòa, đồng thời hạn chế nguy cơ vi phạm nội quy do tự ý mang hoặc sử dụng thiết bị.

Chuẩn bị đề nghị bằng văn bản trước phiên tòa

Theo mục 2 Công văn 529/TANDTC-PC, người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng có thể đề nghị sử dụng thiết bị điện tử trước khi mở phiên tòa hoặc ngay tại phiên tòa. Pháp luật không bắt buộc đề nghị phải được lập thành văn bản. Tuy nhiên, đối với trường hợp cần sử dụng thiết bị để tra cứu hồ sơ, tài liệu, chứng cứ hoặc phục vụ hoạt động tố tụng, việc chuẩn bị đề nghị trước phiên tòa sẽ giúp Thẩm phán có cơ sở xem xét và thông báo về việc sử dụng thiết bị.

Lưu ý riêng khi tham gia phiên tòa trực tuyến

Người tham gia phiên tòa trực tuyến vẫn phải tuân thủ nội quy phiên tòa và các yêu cầu về sử dụng thiết bị tại điểm cầu thành phần.

Theo khoản 11 Điều 4 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC, người tham gia phiên tòa, phiên họp trực tuyến tại điểm cầu thành phần phải để thiết bị điện tử ở trạng thái mở trong suốt thời gian diễn ra phiên tòa, phiên họp; chỉ được hỏi, trả lời hoặc phát biểu khi được yêu cầu; không được tạo hình ảnh, tạp âm khác làm ảnh hưởng đến phiên tòa, phiên họp.

>>> Xem thêm: Trình tự thủ tục phiên xét xử hình sự trực tuyến

Dịch vụ luật sư tham gia tố tụng tại Tòa án

Luật Long Phan PMT hỗ trợ doanh nghiệp và cá nhân tham gia tố tụng tại phiên tòa với các công việc sau:

• Tiếp nhận hồ sơ, tư vấn sơ bộ vụ việc và đánh giá hướng giải quyết.
• Rà soát phạm vi cho phép của chủ tọa để tránh vi phạm nội quy dẫn đến bị cấm vào hoặc buộc rời khỏi phiên tòa.
• Tham gia phiên họp, phiên tòa sơ thẩm để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho khách hàng.
• Hỗ trợ khiếu nại quyết định của Thẩm phán, Hội đồng xét xử nếu việc áp dụng nội quy phiên tòa trái quy định pháp luật.
• Đại diện, tham gia tố tụng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng trong suốt quá trình giải quyết vụ án, vụ việc tại Tòa án.

Quý khách có nhu cầu đánh giá sơ bộ vụ việc vui lòng gửi hồ sơ qua email pmt@luatlongphan.vn hoặc Zalo 0939846973.

Câu hỏi thường gặp về thẩm quyền sử dụng thiết bị điện tử tại phiên tòa thuộc về Thẩm phán chủ tọa

Dưới đây là một số câu hỏi luật sư và đương sự thường đặt ra khi tham gia phiên tòa có sử dụng thiết bị điện tử. Các câu trả lời dựa trên quy định tại Thông tư 12/2026/TT-TANDTC và Công văn 529/TANDTC-PC hướng dẫn thi hành.

Kết luận

Thẩm quyền sử dụng thiết bị điện tử tại phiên tòa thuộc về Thẩm phán chủ tọa, dựa trên nguyên tắc mặc định thận trọng và mở theo đề nghị, không phải quyền đương nhiên của người tham gia tố tụng. Việc nắm rõ phạm vi được phép mang, sử dụng thiết bị, thời điểm và cách thức đề nghị, cũng như hậu quả pháp lý khi vi phạm, giúp luật sư và đương sự chủ động hơn khi tham gia phiên tòa theo quy định mới từ ngày 01/8/2026. Luật Long Phan PMT sẵn sàng hỗ trợ tư vấn, soạn thảo văn bản đề nghị và xử lý các tình huống phát sinh liên quan đến nội quy phiên tòa. Quý khách cần tư vấn cụ thể có thể liên hệ hotline 1900636387 để được hỗ trợ kịp thời.

Tags: Ghi âm ghi hình Hội đồng xét xử, Ghi âm ghi hình phiên tòa hợp pháp, Ghi âm lời nói tại phiên tòa, Quy định ghi âm ghi hình phiên tòa, Thẩm quyền sử dụng thiết bị điện tử tại phiên tòa, Thiết bị điện tử tại phiên tòa, thiết bị điện tử trong phòng xử án