Quy định về việc thông báo nội quy phiên tòa cho đương sự

Thông báo nội quy phiên tòa cho đương sự là một trong những công việc được thực hiện trước khi phiên tòa chính thức bắt đầu, nhằm giúp những người tham gia tố tụng nắm được các quy tắc cần tuân thủ trong quá trình xét xử. Bài viết dưới đây của Luật Long Phan PMT phân tích cơ chế thông báo nội quy phiên tòa theo đúng thủ tục tố tụng dân sự hiện hành, đồng thời chỉ ra hướng xử lý khi đương sự cho rằng mình chưa được thông báo đầy đủ.

Nội quy phiên tòa là gì và vì sao đương sự cần được thông báo đầy đủ?

Một đương sự tham gia phiên tòa dân sự lần đầu mang theo điện thoại để tra cứu tài liệu vụ án, không biết rằng việc sử dụng thiết bị điện tử tại phòng xử án phải được Thẩm phán chủ tọa cho phép trước. Kết quả, đương sự bị lực lượng bảo vệ phiên tòa nhắc nhở ngay trước giờ khai mạc, gây tâm lý căng thẳng không đáng có trước khi trình bày quan điểm. Qua các hồ sơ tố tụng đã tiếp nhận, luật sư nhận thấy phần lớn trường hợp vi phạm nội quy phiên tòa không xuất phát từ ý thức coi thường Tòa án, mà từ việc đương sự chưa từng được phổ biến nội quy một cách cụ thể trước khi bước vào phòng xử án.

Khái niệm nội quy phiên tòa theo Thông tư 12/2026/TT-TANDTC

Nội quy phiên tòa, phiên họp là tập hợp các quy tắc bắt buộc mà người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng và người tham dự phải tuân thủ trong suốt quá trình Tòa án giải quyết, xét xử vụ án, vụ việc, được quy định cụ thể tại Điều 4 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC. Thông tư này do Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ban hành ngày 30/5/2026, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/8/2026 và thay thế Thông tư 02/2017/TT-TANDTC về Quy chế tổ chức phiên tòa theo khoản 2 Điều 9 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC. Nội quy phiên tòa áp dụng cho cả phiên tòa xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm vụ án hình sự, hành chính, dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động theo Điều 2 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC.

Vì sao nghĩa vụ thông báo của Tòa án có ý nghĩa quyết định với đương sự?

Việc phổ biến nội quy giúp đương sự biết rõ những yêu cầu phải tuân thủ trước và trong quá trình tham gia phiên tòa, từ đó hạn chế những vi phạm do không nắm được quy định. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các quy định mới về kiểm tra an ninh, thiết bị điện tử, ghi âm, ghi hình và trật tự tại phiên tòa.

Theo nguyên tắc tổ chức phiên tòa quy định tại Điều 3 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC, việc tổ chức phiên tòa phải bảo đảm cho quá trình xét xử được tiến hành bình đẳng, dân chủ, khách quan, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để người tham gia tố tụng thực hiện đầy đủ quyền, nghĩa vụ của mình. Nếu nội quy không được thông báo đúng cách, đương sự có cơ sở để phản đối các quyết định xử lý vi phạm phát sinh từ đó.

Tòa án có nghĩa vụ thông báo nội quy phiên tòa cho đương sự theo cơ chế nào?

Tòa án thông báo nội quy phiên tòa cho đương sự qua ba kênh chính: niêm yết công khai tại trụ sở và cổng thông tin điện tử, thông báo riêng khi có thay đổi về thiết bị điện tử, và yêu cầu xuất trình giấy triệu tập, giấy mời trước khi tham gia phiên tòa. Ba cơ chế này vận hành song song, không thay thế lẫn nhau.

Niêm yết công khai bảng nội quy tại trụ sở Tòa án và Cổng thông tin điện tử

heo khoản 1 Điều 8 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC, bảng nội quy phiên tòa, phiên họp có nội dung quy định tại Điều 4 phải được niêm yết công khai tại trụ sở Tòa án, Cổng thông tin điện tử của Tòa án và bằng hình thức công khai khác thuận lợi cho người tiến hành tố tụng, người tham gia, tham dự phiên tòa, phiên họp tiếp cận.

Đây là cơ chế công khai mang tính thường xuyên, giúp người tham gia, tham dự phiên tòa có thể tiếp cận trước các quy tắc phải tuân thủ. Vì vậy, đương sự có thể chủ động tìm hiểu nội quy trước khi đến Tòa án, đặc biệt đối với các quy định liên quan đến kiểm tra an ninh, giấy tờ phải xuất trình, thiết bị điện tử, ghi âm, ghi hình và trật tự tại phiên tòa.

Thông báo riêng khi có thay đổi về việc sử dụng thiết bị điện tử tại phiên tòa

Đối với thiết bị điện tử, ngoài quy định chung tại khoản 3 Điều 4 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC, Tòa án nhân dân tối cao đã có hướng dẫn cụ thể tại Công văn 529/TANDTC-PC ngày 19/8/2026.

Theo đó, Tòa án phải thông báo kịp thời cho người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng, người tham gia phiên tòa, phiên họp về việc mang thiết bị điện tử vào phiên tòa, phiên họp thông qua hình thức phù hợp, có thể là trực tiếp, giấy triệu tập, giấy mời, thông báo, quyết định, tống đạt bằng phương tiện điện tử hoặc hình thức khác.

Quy định này có ý nghĩa đặc biệt trong trường hợp tính chất, nội dung vụ án hoặc yêu cầu giải quyết vụ việc dẫn đến việc có sự khác biệt về việc mang, sử dụng thiết bị điện tử. Khi đó, đương sự không chỉ phải tuân thủ quy định chung của nội quy mà còn cần thực hiện theo thông báo và sự điều hành của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa.

Do đó, đây mới là trường hợp có cơ chế thông báo riêng cho từng vụ việc. Đương sự nếu có nhu cầu sử dụng điện thoại, máy tính bảng, máy tính xách tay hoặc thiết bị điện tử khác để tra cứu hồ sơ, tài liệu, chứng cứ thì nên xác nhận trước với Tòa án và thực hiện theo sự cho phép, điều hành của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa. Theo khoản 3 Điều 4 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC, về nguyên tắc người tham gia phiên tòa không được tự ý mang các thiết bị điện tử này vào phiên tòa nếu chưa được Thẩm phán chủ tọa cho phép.

Giấy triệu tập, giấy mời là kênh thông báo bắt buộc trước khi đương sự tham gia phiên tòa

Theo khoản 1 Điều 4 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC, khi đến tham gia, tham dự phiên tòa, mọi người phải xuất trình giấy triệu tập, giấy mời, căn cước công dân, giấy tờ tùy thân, giấy tờ có liên quan khác và chấp hành việc kiểm tra an ninh. Khoản 5 Điều 4 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC quy định cụ thể hơn: người tham gia phiên tòa phải xuất trình các giấy tờ này cho Thư ký phiên tòa tại bàn thư ký chậm nhất là 15 phút trước giờ khai mạc. Giấy triệu tập, giấy mời do đó vừa là văn bản triệu tập đương sự, vừa là kênh để Tòa án kiểm soát việc tuân thủ nội quy ngay từ khâu tiếp nhận.

Trình tự tòa án thực hiện thông báo nội quy phiên tòa cho đương sự trên thực tế

Việc phổ biến nội quy phiên tòa được thực hiện trước khi khai mạc phiên tòa. Pháp luật tố tụng dân sự, hành chính và hình sự đều quy định về việc Thư ký phiên tòa phổ biến nội quy cho những người có mặt.

Bước 1: Phổ biến nội quy trước khi khai mạc phiên tòa

Trước khi khai mạc, Thư ký phiên tòa phổ biến nội quy cho những người có mặt tại phiên tòa, đồng thời thực hiện các công việc chuẩn bị khác. Quy định này được ghi nhận tại khoản 1 Điều 237 Bộ luật Tố tụng Dân sự  2015, Điều 167 Luật Tố tụng hành chính và khoản 2 Điều 300 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.

Bước 2: Thông báo riêng về việc sử dụng thiết bị điện tử khi có yêu cầu

Trường hợp có yêu cầu hoặc vấn đề riêng liên quan đến việc sử dụng thiết bị điện tử tại phiên tòa, Tòa án phải xem xét và thông báo kịp thời cho người có liên quan. Đặc biệt, nếu có thay đổi về việc sử dụng thiết bị điện tử do tính chất, nội dung vụ án, Tòa án phải thông báo ngay cho người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng. Nội dung này được hướng dẫn tại Công văn 529/TANDTC-PC ngày 19/8/2026.

Bước 3: Hội đồng xét xử tiến hành khai mạc

Sau khi Thư ký hoàn tất các công việc chuẩn bị, Chủ tọa tiến hành khai mạc phiên tòa. Đây là thời điểm thực hiện các thủ tục tiếp theo, trong đó có việc kiểm tra sự có mặt, căn cước và phổ biến quyền, nghĩa vụ tố tụng của đương sự và những người tham gia tố tụng. Đối với dân sự, nội dung này được quy định tại Điều 239 BLTTDS; đối với hành chính và hình sự, tương ứng tại Điều 169 Luật Tố tụng hành chính và Điều 301 BLTTHS.

Bước 4: Đương sự chấp hành nội quy trong quá trình xét xử

Sau khi nội quy được phổ biến, đương sự có trách nhiệm tuân thủ nội quy và sự điều hành của Chủ tọa trong suốt quá trình xét xử. Đối với dân sự, nghĩa vụ này được quy định tại Điều 70 BLTTDS; đối với hành chính và hình sự cũng có các quy định tương ứng về việc chấp hành nội quy và giữ gìn trật tự tại phiên tòa.

Như vậy, cần phân biệt: Thư ký phổ biến nội quy trước khi khai mạc; Tòa án thông báo riêng các yêu cầu hoặc thay đổi liên quan đến thiết bị điện tử khi phát sinh; Chủ tọa phổ biến quyền, nghĩa vụ tố tụng sau khi khai mạc; đương sự có trách nhiệm chấp hành nội quy trong suốt quá trình xét xử.

Hậu quả pháp lý nếu đương sự vi phạm nội quy phiên tòa dù chưa được thông báo đầy đủ

Đương sự vi phạm nội quy phiên tòa có thể bị cấm vào phòng xử án, bị buộc rời khỏi phiên tòa đang diễn ra, hoặc bị xử phạt vi phạm hành chính, thậm chí bị kiến nghị xử lý hình sự tùy tính chất, mức độ vi phạm theo Điều 5 và khoản 12 Điều 4 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC. Mức độ chế tài áp dụng phụ thuộc vào loại hành vi vi phạm cụ thể.

Bị cấm vào phòng xử án

Theo khoản 1 Điều 5 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC, người vi phạm nội quy bị cấm vào phiên tòa, phiên họp nếu có hành vi thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 1, 2, 3, 5 và 9 Điều 4 của Thông tư.

Trong đó có các hành vi như không xuất trình giấy tờ theo quy định, mang vật bị cấm, mang thiết bị điện tử vào phiên tòa khi chưa được phép hoặc vi phạm các quy định khác được dẫn chiếu tại khoản 9 Điều 4.

Đáng lưu ý, Điều 8 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC yêu cầu bảng nội quy phiên tòa phải được niêm yết công khai tại trụ sở Tòa án, Cổng thông tin điện tử của Tòa án và hình thức công khai khác thuận lợi cho người tiến hành tố tụng, người tham gia, tham dự phiên tòa tiếp cận.

Do đó, nếu cho rằng mình bị áp dụng biện pháp cấm vào phiên tòa trong khi chưa được tiếp cận đầy đủ thông tin về nội quy hoặc yêu cầu cụ thể, đương sự có thể đề nghị Tòa án xem xét lại căn cứ và hoàn cảnh của việc vi phạm. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng việc Tòa án chưa niêm yết hoặc chưa thông báo đầy đủ tự động làm mất hiệu lực của biện pháp xử lý.

Bị buộc rời khỏi phiên tòa đang diễn ra

Theo khoản 2 Điều 5 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC, đối với hành vi thuộc khoản 3, 4, 6, 7, 8, 9, 10 và 11 Điều 4, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa căn cứ vào tính chất, mức độ vi phạm để xem xét, quyết định buộc người vi phạm rời khỏi phiên tòa, phiên họp.

Đối với các hành vi liên quan đến thiết bị điện tử, Công văn 529/TANDTC-PC ngày 19/8/2026 yêu cầu Tòa án thông báo kịp thời cho người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng, người tham gia phiên tòa về việc mang thiết bị điện tử vào phiên tòa bằng hình thức phù hợp. Trường hợp việc sử dụng thiết bị điện tử thay đổi do tính chất, nội dung vụ án thì phải thông báo ngay cho người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng.

Vì vậy, nếu người tham gia tố tụng vi phạm do chưa được thông báo hoặc chưa được thông báo kịp thời về yêu cầu sử dụng thiết bị điện tử, tình tiết này có thể được đưa ra để Tòa án xem xét khi đánh giá tính chất, mức độ vi phạm và quyết định biện pháp xử lý.

>>> Xem thêm: Ghi âm tại phiên tòa: thủ tục đề nghị Tòa chấp thuận

Bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị kiến nghị xử lý hình sự

Khoản 12 Điều 4 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC quy định người vi phạm nội quy phiên tòa, tùy tính chất, mức độ vi phạm, có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, tạm giữ hành chính hoặc bị yêu cầu, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự theo quy định của pháp luật.

Đây không phải là chế tài được áp dụng tự động đối với mọi trường hợp vi phạm nội quy. Việc xử lý phải căn cứ vào hành vi cụ thể, tính chất, mức độ vi phạm và quy định pháp luật có liên quan.

Do đó, trường hợp đương sự chưa được thông báo đầy đủ về nội quy hoặc một yêu cầu cụ thể tại phiên tòa, vấn đề này có thể được sử dụng để giải trình về nguyên nhân, nhận thức và hoàn cảnh dẫn đến hành vi vi phạm, nhưng không thể mặc nhiên khẳng định đương sự không phải chịu bất kỳ trách nhiệm nào.

Đương sự cần làm gì khi chưa được tòa án thông báo đầy đủ nội quy phiên tòa?

Đương sự nên chủ động yêu cầu Thư ký hoặc Thẩm phán chủ tọa phổ biến nội quy phiên tòa trước giờ khai mạc, đồng thời phản ánh hoặc khiếu nại kịp thời nếu bị buộc rời phiên tòa do lỗi thông báo thuộc về phía Tòa án. Việc chủ động từ sớm giúp hạn chế rủi ro bị áp dụng chế tài ngoài ý muốn.

Chủ động yêu cầu Thư ký, Thẩm phán chủ tọa phổ biến nội quy trước khi phiên tòa bắt đầu

Theo mục 1 Công văn 529/TANDTC-PC ngày 19/8/2026, việc tổ chức thực hiện nội quy phiên tòa phải bảo đảm và tạo điều kiện thuận lợi cho người tham gia tố tụng thực hiện đầy đủ quyền, nghĩa vụ của họ tại phiên tòa. Trên cơ sở đó, đương sự hoàn toàn có quyền chủ động hỏi Thư ký phiên tòa về nội quy áp dụng, đặc biệt là quy định về việc mang, sử dụng thiết bị điện tử, ngay tại thời điểm xuất trình giấy tờ theo khoản 5 Điều 4 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC, thay vì chờ đến khi phát sinh vi phạm mới tìm hiểu.

Phản ánh, khiếu nại nếu bị buộc rời phiên tòa do lỗi không thông báo từ phía Tòa án

Nếu đương sự bị cấm vào hoặc buộc rời khỏi phiên tòa và cho rằng mình chưa được tiếp cận đầy đủ nội quy hoặc chưa được thông báo về yêu cầu cụ thể liên quan đến thiết bị điện tử, đương sự có thể phản ánh ngay với Thẩm phán chủ tọa để làm rõ căn cứ xử lý.

Đối với nội quy chung, khoản 1 Điều 8 Thông tư 12/2026/TT-TANDTC quy định bảng nội quy phải được niêm yết công khai tại trụ sở Tòa án, Cổng thông tin điện tử của Tòa án và bằng hình thức khác thuận lợi cho người tiến hành tố tụng, người tham gia, tham dự phiên tòa tiếp cận.

Đối với yêu cầu sử dụng thiết bị điện tử phát sinh riêng trong vụ án, nếu người tham gia tố tụng đã có đề nghị nhưng chưa nhận được thông báo về quyết định của Thẩm phán, cần yêu cầu làm rõ trước khi thực hiện hành vi có thể bị xem là vi phạm nội quy.

Trường hợp phát sinh tranh chấp, đương sự nên đề nghị ghi nhận ý kiến và sự việc vào biên bản phiên tòa hoặc bằng hình thức tố tụng phù hợp để làm căn cứ xem xét sau này. Việc Tòa án chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ công khai, thông báo không mặc nhiên làm mất hiệu lực của mọi biện pháp xử lý; tuy nhiên, đây có thể là vấn đề cần được xem xét khi đánh giá hoàn cảnh và tính chất, mức độ của hành vi vi phạm.

Dịch vụ luật sư tham gia bảo vệ quyền lợi tại phiên tòa

Luật Long Phan PMT hỗ trợ đương sự trong các vụ việc liên quan đến nội quy phiên tòa và quyền lợi tố tụng với các công việc sau:

• Rà soát giấy triệu tập, giấy mời và đối chiếu với nội quy phiên tòa hiện hành theo Thông tư 12/2026/TT-TANDTC.
• Tư vấn quy định về sử dụng thiết bị điện tử, ghi âm, ghi hình tại phiên tòa để đương sự chuẩn bị đúng quy định trước khi tham gia tố tụng.
• Đánh giá tính hợp pháp của quyết định cấm vào phòng xử án hoặc buộc rời khỏi phiên tòa mà đương sự đang gặp phải.
• Soạn thảo văn bản phản ánh, khiếu nại khi Tòa án chưa thực hiện đúng nghĩa vụ thông báo nội quy phiên tòa.
• Đại diện hoặc tháp tùng đương sự tham gia phiên tòa để bảo đảm quyền, nghĩa vụ tố tụng được thực hiện đầy đủ.

Quý khách có nhu cầu đánh giá sơ bộ vụ việc vui lòng gửi hồ sơ qua email pmt@luatlongphan.vn hoặc Zalo 0939846973.

>>> Xem thêm: Thủ tục tống đạt, thông báo văn bản tố tụng cho đương sự ở nước ngoài.

Câu hỏi thường gặp về quy định về việc thông báo nội quy phiên tòa cho đương sự

Dưới đây là một số câu hỏi đương sự thường đặt ra về nghĩa vụ thông báo nội quy phiên tòa. Các câu trả lời dựa trên quy định của Thông tư 12/2026/TT-TANDTC và Công văn 529/TANDTC-PC hiện hành.

Kết luận

Thông báo nội quy phiên tòa cho đương sự là nghĩa vụ pháp lý cụ thể của Tòa án, được thực hiện qua niêm yết công khai, giấy triệu tập, giấy mời và thông báo riêng khi có thay đổi liên quan đến thiết bị điện tử, chứ không phải trách nhiệm đương sự phải tự tìm hiểu một cách mơ hồ. Việc nắm rõ cơ chế thông báo giúp đương sự tránh những vi phạm không cố ý và có cơ sở phản đối các quyết định xử lý nếu Tòa án chưa thực hiện đúng nghĩa vụ của mình. Luật Long Phan PMT sẵn sàng hỗ trợ đương sự rà soát tình huống cụ thể và tư vấn phương án bảo vệ quyền lợi phù hợp. Quý khách cần tư vấn cụ thể có thể liên hệ hotline 1900636387 để được hỗ trợ kịp thời.

Tags: buộc rời khỏi phiên tòa, cấm vào phòng xử án, đương sự tại phiên tòa, giấy mời Tòa án, giấy triệu tập Tòa án, khiếu nại tại phiên tòa, nội quy phiên tòa, quy định phiên tòa, quyền và nghĩa vụ của đương sự, Thiết bị điện tử tại phiên tòa, Thủ tục tố tụng dân sự, vi phạm nội quy phiên tòa