Rủi ro pháp lý khi điều chỉnh giá, niêm yết và kê khai giá sau Nghị định 114/2026

Rủi ro pháp lý khi điều chỉnh giá phát sinh ngay khi doanh nghiệp nhầm quyền quyết định giá nội bộ với nghĩa vụ niêm yết giá hàng hóa, dịch vụ và nghĩa vụ kê khai giá hàng hóa, dịch vụ. Sai lệch giữa bảng giá, website, sàn thương mại điện tử, hóa đơn và giá thu thực tế có thể dẫn đến xử phạt, buộc hoàn trả tiền chênh lệch, thậm chí bị kiểm tra liên ngành. Hướng dẫn doanh nghiệp: Cách phòng tránh rủi ro pháp lý khi điều chỉnh giá trong lĩnh vực đầu tư sẽ giúp doanh nghiệp nhận diện nghĩa vụ, chuẩn hóa hồ sơ giá và kiểm soát rủi ro cùng Luật Long Phan PMT.

Phân biệt Điều chỉnh giá nội bộ, niêm yết giá và kê khai giá

Sự khác nhau giữa kê khai giá và niêm yết giá đối với doanh nghiệp bán lẻ nằm ở bản chất nghĩa vụ. Điều chỉnh giá là quyết định kinh doanh nội bộ, còn niêm yết giá và kê khai giá là nghĩa vụ tuân thủ pháp luật.

Doanh nghiệp có quyền xây dựng giá bán theo chi phí, chiến lược thị trường và biên lợi nhuận. Tuy nhiên, quyền này không tách rời cơ chế quản lý giá của Nhà nước. Với hàng hóa, dịch vụ thuộc diện kiểm soát, doanh nghiệp phải phân biệt đúng điều chỉnh giá hàng hóa, dịch vụ, nghĩa vụ niêm yết giá hàng hóa, dịch vụ và nghĩa vụ kê khai giá hàng hóa, dịch vụ.

Điểm cốt lõi là doanh nghiệp được tự chủ về giá, nhưng không được tùy tiện trong cách công khai và giải trình giá. Luật Giá 2023 là nền tảng điều chỉnh hoạt động quản lý giá, trong đó doanh nghiệp cần bảo đảm dữ liệu giá công bố, giá kê khai và giá thu thực tế có căn cứ thống nhất.

Vì vậy, trước khi đổi bảng giá, doanh nghiệp không nên chỉ phê duyệt mức giá mới. Việc an toàn hơn là rà soát danh mục hàng hóa, dịch vụ, xác định nghĩa vụ niêm yết, kiểm tra nghĩa vụ kê khai và lưu đủ tài liệu hình thành giá. Đây là bước nền để giảm rủi ro bị coi là “loạn giá”, bán chênh giá hoặc không tuân thủ quản lý nhà nước về giá.

Cẩn trọng khi điều chỉnh giá bán hàng hóa, dịch vụ

Rủi ro pháp lý khi điều chỉnh giá không chỉ nằm ở việc tăng hoặc giảm giá bán. Rủi ro thường phát sinh khi doanh nghiệp thay đổi giá nhưng không kiểm soát đồng bộ giữa giá niêm yết, giá kê khai, giá trên hóa đơn và giá thu thực tế.

Trước khi áp dụng bảng giá mới, doanh nghiệp cần nhìn rủi ro theo từng nhóm hành vi. Cách tiếp cận này giúp bộ phận pháp chế, kế toán, sale và vận hành chuỗi cùng kiểm soát một chuẩn giá thống nhất.

• Không niêm yết giá hoặc niêm yết không rõ ràng, gây nhầm lẫn cho khách hàng.
• Bán cao hơn giá đã niêm yết, đặc biệt tại cửa hàng, website, app hoặc sàn thương mại điện tử.
• Hàng hóa, dịch vụ thuộc diện kê khai giá nhưng chưa thực hiện nghĩa vụ kê khai giá hàng hóa, dịch vụ.
• Kê khai thiếu nội dung, sai mẫu, sai giá bán hoặc sai cơ quan tiếp nhận.
• Điều chỉnh giá hàng loạt nhưng thiếu hồ sơ giải trình biến động chi phí yếu tố đầu vào.
• Mỗi kênh bán thể hiện một mức giá nhưng không có quy chế giá, chiết khấu hoặc khuyến mại rõ ràng.

Nếu các lỗi này xảy ra cùng lúc, rủi ro không còn là lỗi hành chính đơn lẻ. Doanh nghiệp có thể bị kiểm tra sâu về căn cứ hình thành giá, dữ liệu bán hàng, chính sách thương mại và trách nhiệm hoàn trả tiền chênh lệch.

Rủi ro vi phạm nghĩa vụ niêm yết giá và bán chênh lệch giá thực tế

Nghĩa vụ niêm yết giá hàng hóa, dịch vụ nhằm bảo đảm khách hàng biết rõ giá trước khi giao dịch. Lỗi phổ biến là giá trên bảng, website, hóa đơn VAT và số tiền thu thực tế không trùng nhau.

Các mức xử phạt cần được nhìn theo hành vi cụ thể. Mức phạt dưới đây áp dụng cho cá nhân. Đối với doanh nghiệp, mức phạt tiền của tổ chức vi phạm bằng 02 lần mức phạt của cá nhân, theo Khoản 4 Điều 3 Nghị định số 87/2024/NĐ-CP.

• Không niêm yết giá, niêm yết không rõ ràng gây nhầm lẫn hoặc niêm yết sai giá cụ thể có thể bị phạt 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng (Khoản 1 Điều 13 Nghị định số 87/2024/NĐ-CP).
• Bán cao hơn giá niêm yết đối với hàng hóa, dịch vụ thông thường có thể bị phạt 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng. Theo Khoản 2 Điều 13 Nghị định số 87/2024/NĐ-CP, hành vi này phát sinh ngay khi giá thu thực tế cao hơn giá đã công khai.
• Bán cao hơn giá niêm yết đối với hàng hóa, dịch vụ thuộc Danh mục bình ổn giá trong thời gian Nhà nước thực hiện bình ổn giá có thể bị phạt 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng (Khoản 3 Điều 13 Nghị định số 87/2024/NĐ-CP).
• Ngoài tiền phạt, doanh nghiệp có thể bị buộc trả lại toàn bộ tiền chênh lệch cho khách hàng do bán cao hơn giá niêm yết. Trường hợp không xác định được khách hàng hoặc khách hàng từ chối nhận, khoản chênh lệch phải nộp vào ngân sách nhà nước theo Điểm b Khoản 4 Điều 13 Nghị định số 87/2024/NĐ-CP.

Vì vậy, doanh nghiệp cần kiểm soát mối liên hệ giữa giá niêm yết, hóa đơn và giá thu thực tế. Chỉ một lỗi cập nhật bảng giá tại điểm bán cũng có thể tạo căn cứ xử phạt.

Rủi ro vi phạm quy định kê khai giá theo Nghị định 87/2024/NĐ-CP

Nghĩa vụ kê khai giá hàng hóa, dịch vụ chỉ đặt ra với hàng hóa, dịch vụ thuộc diện kê khai giá. Rủi ro lớn nhất là doanh nghiệp áp dụng giá mới nhưng chưa gửi đúng văn bản kê khai đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiếp nhận.

Căn cứ Khoản 1 Điều 12 Nghị định số 87/2024/NĐ-CP, hành vi kê khai không đủ nội dung hoặc không đúng mẫu văn bản có thể bị phạt 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng. Với lỗi không kê khai hoặc kê khai sai giá bán, mức phạt tăng theo số lượng hàng hóa, dịch vụ vi phạm.

Đối với tổ chức, số tiền xử phạt phải nhân theo hệ số 02 lần. Do đó, doanh nghiệp không nên xem kê khai giá là thao tác hình thức. Sai mẫu, sai nội dung hoặc áp dụng giá mới trước khi hoàn tất nghĩa vụ đều có thể tạo rủi ro xử phạt độc lập.

Rủi ro đặc thù đối với chính sách phân biệt giá bán hàng đa kênh

Giá bán trên sàn thương mại điện tử khác giá tại cửa hàng không mặc nhiên là vi phạm. Vấn đề pháp lý nằm ở khả năng chứng minh từng mức giá có căn cứ hợp pháp, minh bạch và được áp dụng đúng điều kiện.

Trong mô hình bán hàng đa kênh, doanh nghiệp cần có tài liệu nội bộ để hợp thức hóa sự chênh lệch giá. Đây là lớp hồ sơ giúp giải trình khi phát sinh kiểm tra trên cửa hàng, website, app, sàn thương mại điện tử hoặc hệ thống đại lý.

• Quy chế giá và khuyến mại đa kênh, thể hiện nguyên tắc áp dụng từng mức giá theo kênh bán.
• Chính sách đại lý, chiết khấu thương mại, hoa hồng và điều kiện hưởng giá ưu đãi.
• Hồ sơ thông báo hoặc đăng ký chương trình khuyến mại, nếu chương trình thuộc diện phải thực hiện thủ tục.
• Dữ liệu thời gian áp dụng flash sale, mã giảm giá, điều kiện mua hàng và phạm vi khách hàng được hưởng.
• Bản lưu giá hiển thị trên website, app, sàn thương mại điện tử và ảnh chụp niêm yết tại cửa hàng.
• Biên bản xử lý sai sót do sự cố kỹ thuật trên môi trường điện tử nếu hệ thống cập nhật nhầm giá.

Nếu không có các tài liệu này, chênh lệch giá rất dễ bị hiểu thành niêm yết sai, bán không đúng giá công khai hoặc kê khai không đúng giá bán. Với doanh nghiệp chuỗi, rủi ro còn tăng khi nhân viên từng điểm bán tự áp dụng giá ngoài quy chế.

Thẩm quyền thanh tra và xử phạt vi phạm về giá sau Nghị định 114/2026/NĐ-CP

Rủi ro kiểm tra về giá không chỉ đến từ cơ quan tài chính. Doanh nghiệp có thể làm việc với Thanh tra, Quản lý thị trường, Công an nhân dân hoặc Chủ tịch Ủy ban nhân dân theo từng vụ việc.

Trong phạm vi cơ sở pháp lý được cung cấp, thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong quản lý giá được xác định theo Nghị định số 87/2024/NĐ-CP. Mức phạt tối đa đối với cá nhân là 150.000.000 đồng, tổ chức là 300.000.000 đồng, theo Khoản 3 và Khoản 4 Điều 3 Nghị định số 87/2024/NĐ-CP.

Doanh nghiệp cần kiểm tra đúng chức danh lập biên bản, phạm vi quản lý và mức phạt được áp dụng. Nếu biên bản xác định sai thẩm quyền, sai hành vi hoặc sai số lượng hàng hóa vi phạm, đây là căn cứ quan trọng để giải trình hoặc khiếu nại.

Với mô hình bán lẻ đa kênh, rủi ro thanh tra có thể phát sinh tại cửa hàng, kho, website, sàn thương mại điện tử hoặc hệ thống đại lý. Vì vậy, hồ sơ giá cần được lưu đồng bộ để xuất trình ngay khi cơ quan có thẩm quyền kiểm tra.

Danh mục tài liệu doanh nghiệp cần chuẩn bị trước khi tiếp đoàn thanh tra

Trước khi điều chỉnh giá, doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ giải trình biến động chi phí yếu tố đầu vào. Đây là cơ sở chứng minh việc tăng, giảm hoặc phân biệt giá theo kênh bán có căn cứ thương mại hợp lý.

Bộ hồ sơ không chỉ phục vụ quản trị nội bộ. Khi có thanh tra, kiểm tra, doanh nghiệp phải xuất trình thông tin, tài liệu theo yêu cầu tại địa điểm kiểm tra. Nếu không cung cấp hoặc cung cấp không đầy đủ, không chính xác, doanh nghiệp có thể bị phạt 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng, theo Điểm c, d Khoản 1 Điều 14 Nghị định số 87/2024/NĐ-CP.

Doanh nghiệp nên chuẩn bị tối thiểu các nhóm tài liệu sau:

• Quyết định hoặc phê duyệt nội bộ về việc điều chỉnh giá, ghi rõ thời điểm áp dụng và phạm vi hàng hóa, dịch vụ.
• Bảng giá cũ, bảng giá mới và tài liệu so sánh mức tăng, giảm theo từng mã hàng, nhóm hàng hoặc kênh bán.
• Hóa đơn, hợp đồng, báo giá, chứng từ thể hiện biến động chi phí đầu vào, chi phí vận chuyển, tỷ giá, nhân công hoặc chi phí phân phối.
• Chính sách chiết khấu, khuyến mại, hoa hồng, giá đại lý và điều kiện áp dụng cho từng nhóm khách hàng.
• Hồ sơ thực hiện nghĩa vụ kê khai giá hàng hóa, dịch vụ, nếu hàng hóa, dịch vụ thuộc diện kê khai giá.
• Ảnh chụp, bản lưu hoặc log hệ thống thể hiện nghĩa vụ niêm yết giá hàng hóa, dịch vụ tại cửa hàng, website, app và sàn thương mại điện tử.
• Quy trình kiểm soát nhân viên thu đúng giá niêm yết, xuất hóa đơn đúng giá và xử lý sai lệch khi hệ thống cập nhật giá.
• Hồ sơ giải trình sẵn cho trường hợp có biên bản kiểm tra, gồm nguyên nhân điều chỉnh giá, căn cứ hình thành giá và người phê duyệt.

Ngoài tài liệu về giá, doanh nghiệp cần lưu ý nghĩa vụ ký biên bản kiểm tra. Không ký biên bản trong thời hạn 05 ngày làm việc có thể bị xử phạt theo Điểm đ Khoản 1 Điều 14 Nghị định số 87/2024/NĐ-CP.

Vì vậy, hồ sơ giá nên được chuẩn hóa trước khi công bố bảng giá mới. Việc bổ sung tài liệu sau khi bị lập biên bản thường làm giảm sức thuyết phục của phần giải trình.

Hướng xử lý rủi ro khi bị lập biên bản vi phạm hành chính về giá

Khi bị lập biên bản vi phạm hành chính về giá, doanh nghiệp không nên chỉ nhìn vào mức phạt dự kiến. Việc cần làm ngay là kiểm tra hành vi bị quy kết, thẩm quyền người lập biên bản, chứng cứ giá và căn cứ tính tiền phạt.

Quy trình xử lý cần được thực hiện theo thứ tự, vì mỗi sai sót trong biên bản đều có thể ảnh hưởng đến quyền giải trình, khiếu nại hoặc khắc phục hậu quả của doanh nghiệp.

1. Rà soát hành vi vi phạm được ghi nhận: Doanh nghiệp cần xác định biên bản đang quy kết lỗi không niêm yết giá, bán cao hơn giá niêm yết, không kê khai giá hay kê khai sai giá bán. Với hành vi kê khai giá, mức phạt còn phụ thuộc số lượng hàng hóa, dịch vụ vi phạm theo từng khung 01 đến 10, 11 đến 20 hoặc từ 21 trở lên.
2. Kiểm tra thẩm quyền lập biên bản và xử phạt: Biên bản cần thể hiện đúng chức danh, lực lượng kiểm tra và phạm vi xử lý. Nếu vụ việc do Quản lý thị trường, Công an, Thanh tra hoặc Ủy ban nhân dân xử lý, doanh nghiệp phải đối chiếu thẩm quyền tương ứng trước khi giải trình.
3. Kiểm tra thời hạn ký biên bản: Doanh nghiệp cần ký biên bản kiểm tra, thanh tra trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày lập hoặc ngày công bố công khai biên bản, theo Điểm đ Khoản 1 Điều 14 Nghị định số 87/2024/NĐ-CP.
4. Chuẩn bị hồ sơ giải trình và tình tiết giảm nhẹ: Hồ sơ giải trình nên làm rõ nguyên nhân sai lệch giá, quy trình phê duyệt bảng giá và căn cứ hình thành giá. Trường hợp vi phạm nhiều lần có thể bị xem là tình tiết tăng nặng, trừ các hành vi đặc thù phải xử phạt theo từng hành vi (Khoản 6 Điều 3 Nghị định số 87/2024/NĐ-CP).
5. Giải trình lỗi kỹ thuật trên môi trường điện tử: Nếu giá sai do website, app hoặc sàn thương mại điện tử cập nhật lỗi, doanh nghiệp cần xuất trình log hệ thống, ảnh chụp màn hình, thời điểm phát sinh và biên bản khắc phục. Cách giải trình này giúp làm rõ đây là sai sót do sự cố kỹ thuật, không phải chủ ý bán chênh giá.
6. Thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả: Theo Khoản 2 Điều 10 Nghị định số 87/2024/NĐ-CP, trường hợp thu cao hơn mức giá quy định có thể bị buộc trả lại tiền chênh lệch cho khách hàng. Nếu không xác định được khách hàng hoặc khách hàng từ chối nhận, khoản tiền này phải nộp ngân sách nhà nước.
7. Theo dõi nghĩa vụ công khai và báo cáo kết quả khắc phục: Một số biện pháp khắc phục phải được công khai trong thời hạn 30 ngày trên phương tiện thông tin đại chúng. Doanh nghiệp còn phải báo cáo kết quả thực hiện trong 07 ngày làm việc sau thời hạn công khai, theo Khoản 8 Điều 3 Nghị định số 87/2024/NĐ-CP.

Sau khi rà soát, doanh nghiệp cần quyết định hướng xử lý: chấp hành, giải trình bổ sung hoặc khiếu nại quyết định xử phạt. Việc phản ứng chậm hoặc giải trình thiếu chứng cứ có thể làm mất lợi thế pháp lý trong giai đoạn xử lý vi phạm.

Các câu hỏi thường gặp liên quan đến rủi ro pháp lý khi điều chỉnh giá, niêm yết và kê khai giá

Thực tiễn quản trị kinh doanh cho thấy rủi ro pháp lý khi điều chỉnh giá thường phát sinh từ những sai sót kỹ thuật nhỏ hoặc sự thiếu đồng bộ giữa các kênh bán hàng. Việc nắm bắt chính xác quy định xử phạt hiện hành không chỉ giúp doanh nghiệp bảo vệ tài chính mà còn ngăn chặn nguy cơ bị đình chỉ hoạt động. Các tình huống giải đáp pháp lý chuyên sâu dưới hình thức “hỏi đáp” sau đây sẽ làm rõ cơ chế áp dụng chế tài đối với những vi phạm phổ biến nhất.

Dịch vụ tư vấn tuân thủ pháp luật giá và giải trình vi phạm tại Luật Long Phan PMT

Tuân thủ pháp luật giá đòi hỏi doanh nghiệp kiểm soát đồng thời danh mục kê khai, niêm yết, hồ sơ hình thành giá và dữ liệu bán hàng đa kênh. Luật Long Phan PMT thực hiện tư vấn phân định nghĩa vụ kê khai giá và niêm yết giá, giúp doanh nghiệp giảm rủi ro xử phạt ngay từ khâu thiết lập chính sách giá.

• Rà soát danh mục hàng hóa, dịch vụ phải kê khai giá theo mô hình kinh doanh, kênh phân phối và nhóm sản phẩm cụ thể.
• Đại diện doanh nghiệp nộp hồ sơ kê khai giá tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiếp nhận văn bản kê khai giá.
• Xây dựng và chuẩn hóa quy chế giá, chính sách chiết khấu, khuyến mại, hoa hồng, giá đại lý và điều kiện áp dụng đa kênh.
• Soạn thảo hồ sơ giải trình biến động chi phí yếu tố đầu vào, gồm bảng giá cũ, bảng giá mới, chứng từ chi phí và căn cứ hình thành giá.
• Thiết lập quy trình kiểm soát rủi ro niêm yết giá trên cửa hàng, website, app, sàn thương mại điện tử và hệ thống đại lý.
• Cử luật sư làm việc trực tiếp với Quản lý thị trường, cơ quan thanh tra hoặc cơ quan có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giá.
• Rà soát tính hợp pháp của biên bản vi phạm hành chính về giá, đánh giá hành vi bị quy kết, thẩm quyền, mức phạt và tình tiết giảm nhẹ.
• Tư vấn hướng khiếu nại quyết định xử phạt, chuẩn bị văn bản giải trình, tài liệu chứng minh lỗi kỹ thuật hoặc sai lệch do hệ thống cập nhật giá.

Để được đánh giá sơ bộ hồ sơ điều chỉnh giá, kê khai giá hoặc biên bản vi phạm, Quý doanh nghiệp vui lòng gửi tài liệu qua Email: pmt@luatlongphan.vn hoặc Zalo: 0939.846.973.

Kết luận

Rủi ro pháp lý khi điều chỉnh giá cần được kiểm soát từ trước khi doanh nghiệp công bố bảng giá mới, đặc biệt với nghĩa vụ niêm yết giá hàng hóa, dịch vụ và nghĩa vụ kê khai giá hàng hóa, dịch vụ. Doanh nghiệp phải bảo đảm giá niêm yết, giá kê khai, giá trên hóa đơn và giá thu thực tế thống nhất hoặc có căn cứ giải trình rõ ràng. Thiếu hồ sơ hình thành giá, sai lệch dữ liệu đa kênh hoặc phản ứng chậm khi bị lập biên bản có thể làm tăng nguy cơ xử phạt. Để rà soát chính sách giá và hồ sơ tuân thủ, Quý doanh nghiệp vui lòng liên hệ Luật Long Phan PMT qua Hotline 1900.63.63.87.

Tags: biên bản vi phạm về giá, Cấu trúc hồ sơ giải trình biến động chi phí, Khiếu nại quyết định xử phạt quản lý giá, làm việc với cơ quan thanh tra giá, niêm yết giá hợp pháp, quy chế giá bán đa kênh, Rà soát danh mục hàng hóa kê khai, thủ tục kê khai giá hàng hóa