Làm gì khi phán quyết trọng tài quốc tế bị Tòa Việt Nam bác bỏ?

Làm gì khi phán quyết trọng tài quốc tế bị Toà Việt Nam bác bỏ? là một câu hỏi mang tính sống còn đối với bên được thi hành án nhằm khôi phục hiệu lực của phán quyết. Quyết định không công nhận của Tòa án sơ thẩm chưa phải là kết quả cuối cùng chấm dứt quá trình tố tụng nếu đương sự biết cách vận dụng linh hoạt các quyền năng pháp lý như kháng cáo phúc thẩm hay đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm. Bài viết dưới đây của Luật Long Phan PMT sẽ phân tích chuyên sâu lộ trình pháp lý từ việc rà soát căn cứ bác bỏ đến quy trình khởi kiện lại để bảo vệ tối đa quyền lợi của Quý khách hàng.

Rà soát lý do Tòa án bác bỏ phán quyết trọng tài

Bước đầu tiên trong quy trình xử lý khủng hoảng pháp lý là phân tích thấu đáo văn bản quyết định của Tòa án để xác định nguyên nhân từ chối. Căn cứ Điều 459 Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS) 2015, được xây dựng tương thích với Điều V Công ước New York 1958, Tòa án Việt Nam chỉ được phép từ chối công nhận phán quyết trọng tài quốc tế dựa trên các căn cứ hẹp về mặt thủ tục và trật tự công cộng, tuyệt đối không xét xử lại nội dung tranh chấp.

Các nhóm nguyên nhân chính thường gặp bao gồm: 

• Sự vô hiệu của thỏa thuận trọng tài; 
• Năng lực chủ thể ký kết không đảm bảo; 
• Quy trình tống đạt thông báo tố tụng không hợp lệ khiến bên phải thi hành bị tước mất quyền tranh tụng; 
• Phán quyết vượt quá phạm vi thỏa thuận ban đầu.

Ngoài ra, phán quyết trọng tài quốc tế cũng sẽ bị từ chối nếu chưa có hiệu lực ràng buộc, đã bị hủy bỏ tại quốc gia nơi tuyên án (seat of arbitration), hoặc vụ việc không thuộc thẩm quyền giải quyết của trọng tài. Đặc biệt, lý do về việc phán quyết trái với các “nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam” thường là căn cứ phức tạp nhất cần sự phân tích kỹ lưỡng của luật sư chuyên môn.

>>> Xem thêm: Giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại quốc tế bằng trọng tài

Kháng cáo cấp phúc thẩm khi phán quyết trọng tài quốc tế bị Tòa sơ thẩm bác bỏ

Khi nhận định quyết định từ chối của Tòa án sơ thẩm là thiếu căn cứ hoặc áp dụng sai pháp luật, đương sự cần kích hoạt ngay quy trình kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm.

Quyền và thời hạn kháng cáo, kháng nghị

Khi một phán quyết trọng tài quốc tế bị Tòa án cấp sơ thẩm bác bỏ, đương sự hoặc người đại diện hợp pháp cần nhanh chóng kích hoạt quyền kháng cáo theo quy định tại khoản 1 Điều 461 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015. Thời hạn để thực hiện quyền này là 15 ngày kể từ ngày Tòa án ra quyết định; đối với trường hợp đương sự vắng mặt tại phiên họp thì thời hạn này được tính từ ngày họ nhận được quyết định hoặc ngày quyết định được niêm yết. 

Đơn kháng cáo phải được soạn thảo chặt chẽ, nêu rõ lý do và yêu cầu cụ thể để làm căn cứ cho cấp phúc thẩm xem xét. Đặc biệt, pháp luật cũng dự phòng trường hợp có sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan khiến đương sự không thể kháng cáo đúng hạn thì khoảng thời gian đó sẽ không bị tính vào thời hạn 15 ngày nêu trên. 

Song song với quyền của đương sự, Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh và cấp cao cũng có quyền kháng nghị trong thời hạn lần lượt là 07 ngày và 10 ngày kể từ ngày nhận được quyết định để đảm bảo tính thượng tôn pháp luật.

Thẩm quyền Tòa án và trình tự giải quyết

Thẩm quyền và trình tự giải quyết kháng cáo lúc này thuộc về Tòa án nhân dân cấp tỉnh theo quy định tại điểm a khoản 29 Điều 1 Luật số 85/2025/QH15. Thời hạn để Tòa án cấp phúc thẩm xét lại quyết định bị kháng cáo, kháng nghị là 01 tháng kể từ ngày nhận được hồ sơ; trường hợp cần yêu cầu giải thích thêm về phán quyết trọng tài thì thời hạn này có thể kéo dài nhưng không quá 02 tháng. 

Phiên họp phúc thẩm sẽ do một Hội đồng gồm ba Thẩm phán tiến hành, trong đó có một Thẩm phán làm chủ tọa. Tại đây, Hội đồng có các quyền năng quan trọng như giữ nguyên, sửa đổi một phần hoặc toàn bộ quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm, thậm chí là tạm đình chỉ hoặc đình chỉ giải quyết kháng cáo nếu đương sự rút đơn hoặc vắng mặt lần thứ hai không có lý do chính đáng.

Quyết định của Tòa cấp phúc thẩm

Trong trường hợp phát hiện những sai sót nghiêm trọng ở cấp sơ thẩm, Hội đồng phúc thẩm có quyền hủy quyết định sơ thẩm và chuyển hồ sơ để giải quyết lại theo quy định tại khoản 5 Điều 462 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015. Các căn cứ để hủy và chuyển hồ sơ bao gồm việc chứng minh của đương sự phản đối phán quyết hoặc căn cứ ra quyết định của Tòa sơ thẩm không đúng quy định pháp luật và điều ước quốc tế, hoặc thành phần Hội đồng xét đơn sơ thẩm không đúng quy định, có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. 

Quyết định của Tòa án nhân dân cấp tỉnh có hiệu lực pháp luật ngay kể từ ngày ra quyết định. Ngoài ra, theo Điều 463 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, nếu trong quá trình thi hành mà có thông báo từ cơ quan có thẩm quyền nước ngoài về việc đang xem xét hủy bỏ hoặc đã hủy bỏ phán quyết trọng tài gốc, Tòa án Việt Nam phải kịp thời ra quyết định tạm đình chỉ hoặc hủy bỏ quyết định công nhận tương ứng để đảm bảo tính thống nhất với tư pháp quốc tế.

Đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm bản án, quyết định của Tòa án

Giám đốc thẩm không phải là một cấp xét xử tiếp theo mà là một thủ tục đặc biệt nhằm xét lại bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật theo quy định tại Điều 325 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015. 

Căn cứ kháng nghị giám đốc thẩm

Thủ tục này chỉ được kích hoạt khi có các căn cứ cụ thể tại Điều 326 BLTTDS 2015, bao gồm: 

• Kết luận trong quyết định không phù hợp với những tình tiết khách quan của vụ án gây thiệt hại đến lợi ích của đương sự; 
• Có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng khiến đương sự không thực hiện được quyền nghĩa vụ của mình; 
• Có sai lầm trong việc áp dụng pháp luật dẫn đến phán quyết không đúng, xâm phạm đến lợi ích công cộng hoặc quyền lợi của bên thứ ba. 

Người có quyền đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm

Để bắt đầu quá trình này, trong thời hạn 01 năm kể từ ngày quyết định có hiệu lực, đương sự có quyền gửi đơn đề nghị bằng văn bản cho người có thẩm quyền để xem xét kháng nghị theo Điều 327 BLTTDS 2015.

Đơn đề nghị giám đốc thẩm phải đảm bảo đầy đủ các nội dung chính về thông tin người đề nghị, lý do cụ thể và yêu cầu kháng nghị theo Điều 328 BLTTDS 2015, kèm theo bản án, quyết định và các tài liệu chứng cứ chứng minh cho yêu cầu của mình là có căn cứ. Sau khi tiếp nhận đơn qua các hình thức nộp trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính, Tòa án hoặc Viện kiểm sát sẽ vào sổ nhận đơn và tiến hành nghiên cứu hồ sơ. 

Thẩm quyền kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm

Theo Điều 331 BLTTDS 2015, khoản 13 Điều 1 Luật số 85/2025/QH15, những người có thẩm quyền kháng nghị bao gồm Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh. Một điểm quan trọng cần lưu ý là người có thẩm quyền kháng nghị có quyền yêu cầu hoãn thi hành bản án hoặc quyết định tạm đình chỉ thi hành cho đến khi có quyết định giám đốc thẩm theo Điều 332 BLTTDS 2015.

Thời hạn để người có thẩm quyền thực hiện kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm thường là 03 năm kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, và có thể được kéo dài thêm 02 năm trong những trường hợp đặc biệt xâm phạm nghiêm trọng đến quyền lợi đương sự hoặc lợi ích nhà nước theo Điều 334 BLTTDS 2015. 

Phiên tòa giám đốc thẩm

Sau khi có quyết định kháng nghị, Tòa án có thẩm quyền phải mở phiên tòa giám đốc thẩm trong thời hạn 04 tháng kể từ ngày nhận được hồ sơ theo quy định tại Điều 339 BLTTDS 2015. Hội đồng xét xử giám đốc thẩm (Ủy ban Thẩm phán Tòa án cấp tỉnh hoặc Hội đồng Thẩm phán Tòa án tối cao) sẽ không xét xử lại toàn bộ nội dung vụ án mà chỉ xem xét lại phần quyết định bị kháng nghị hoặc có liên quan theo Điều 342 BLTTDS 2015.

Kết quả của phiên tòa giám đốc thẩm có thể dẫn đến các phán quyết tại Điều 343 BLTTDS 2015 như: 

• Giữ nguyên bản án đúng pháp luật của cấp dưới; 
• Hủy bản án để xét xử lại theo thủ tục sơ thẩm hoặc phúc thẩm nếu việc thu thập chứng cứ chưa đầy đủ; 
• Hủy bản án và đình chỉ giải quyết vụ án nếu thuộc trường hợp quy định tại Điều 217; 
• Sửa một phần hoặc toàn bộ bản án nếu tài liệu chứng cứ trong hồ sơ đã rõ ràng theo Điều 347.

Quyết định giám đốc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày ra quyết định và sẽ được gửi cho các đương sự cũng như cơ quan thi hành án trong vòng 05 ngày làm việc theo Điều 350 BLTTDS 2015.

>>> Xem thêm: Thủ tục giám đốc thẩm bản án dân sự đã có hiệu lực

Xem xét khởi kiện lại tại Tòa án có thẩm quyền

Khi quyết định từ chối công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài của Tòa án Việt Nam đã có hiệu lực pháp luật, các bên có thể cân nhắc việc khởi kiện lại vụ tranh chấp đó tại Tòa án Việt Nam hoặc Tòa án nước ngoài, đặc biệt là trong trường hợp lý do từ chối liên quan đến việc thỏa thuận trọng tài vô hiệu hoặc tranh chấp không thuộc thẩm quyền của trọng tài. Tuy nhiên, nếu lựa chọn khởi kiện tại Tòa án Việt Nam, vấn đề pháp lý rủi ro nhất cần được ưu tiên rà soát là thời hiệu khởi kiện, bởi lẽ thời gian theo đuổi tố tụng trọng tài và thủ tục yêu cầu công nhận trước đó thường kéo dài, có thể dẫn đến việc đã hết thời hạn để yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền lợi; việc xác định quyền khởi kiện và thời hiệu này được thực hiện dựa trên các quy định về thẩm quyền và thời hiệu tại Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và Bộ luật Dân sự 2015.

Yêu cầu thi hành phán quyết tại quốc gia khác

Việc Tòa án Việt Nam từ chối công nhận phán quyết trọng tài quốc tế không làm mất hiệu lực của phán quyết đó trên phạm vi toàn cầu (trừ khi phán quyết bị hủy tại nước tuyên án). Nếu bên phải thi hành án là doanh nghiệp đa quốc gia hoặc có tài sản tại các nước thành viên khác của Công ước New York 1958, Quý khách hàng hoàn toàn có quyền mang phán quyết đó yêu cầu công nhận và cho thi hành tại các quốc gia này. Tòa án nước ngoài sẽ xét xử độc lập dựa trên luật pháp của họ và không bị ràng buộc bởi quyết định từ chối của Tòa án Việt Nam.

>>> Xem thêm: Thủ tục công nhận và cho thi hành án phán quyết trọng tài quốc tế tại Việt Nam

Câu hỏi thường gặp (FAQs) khi phán quyết trọng tài quốc tế bị Tòa án Việt Nam bác bỏ

Dưới đây là phần giải đáp các thắc mắc thường gặp khi phán quyết trọng tài quốc tế bị Tòa án Việt Nam bác bỏ. 

Tòa án Việt Nam có quyền xét xử lại nội dung tranh chấp khi xem xét công nhận phán quyết không?

Tòa án Việt Nam tuyệt đối không được xét xử lại nội dung tranh chấp mà chỉ tập trung kiểm tra các sai sót về mặt thủ tục và trật tự công cộng. Căn cứ theo quy định tại Điều 458 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án không được xét xử lại nội dung tranh chấp mà Trọng tài nước ngoài đã phán quyết. Tòa án chỉ thực hiện chức năng kiểm tra, đối chiếu phán quyết với các căn cứ từ chối quy định tại Điều 459 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (tương thích với Điều V Công ước New York 1958). Các sai sót thường bị rà soát bao gồm: thỏa thuận trọng tài vô hiệu, vi phạm thủ tục tống đạt, hoặc phán quyết vượt quá phạm vi thẩm quyền. Nếu Tòa án sơ thẩm sa đà vào việc phân định “ai đúng ai sai” về nội dung hợp đồng, đó là một sai lầm nghiêm trọng về tố tụng và là cơ sở vững chắc để quý vị kháng cáo.

Thời hạn để thực hiện quyền kháng cáo khi phán quyết bị bác bỏ là bao lâu?

Đương sự có thời hạn 15 ngày để kháng cáo quyết định không công nhận phán quyết trọng tài kể từ ngày Tòa án ra quyết định hoặc nhận được quyết định. Căn cứ theo khoản 1 Điều 461 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, người đại diện hợp pháp hoặc đương sự có quyền kháng cáo trong vòng 15 ngày. Trong trường hợp quý vị vắng mặt tại phiên họp, thời hạn này được tính từ ngày nhận được quyết định hoặc ngày quyết định được niêm yết công khai. Lưu ý rằng theo quy định tại khoản 1 Điều này, nếu sự chậm trễ phát sinh do sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan, thời gian đó sẽ không tính vào thời hạn kháng cáo. Quý vị cần nhanh chóng chuẩn bị đơn kháng cáo nêu rõ lý do và yêu cầu cụ thể để gửi lên Tòa án nhân dân cấp tỉnh (theo sửa đổi tại điểm a khoản 29 Điều 1 Luật số 85/2025/QH15) nhằm đảm bảo quyền lợi được xem xét kịp thời.

Tòa án cấp phúc thẩm có những quyền hạn gì đối với quyết định bị bác bỏ?

Hội đồng xét xử phúc thẩm có quyền giữ nguyên, sửa đổi hoặc hủy quyết định của Tòa cấp sơ thẩm để giải quyết lại. Căn cứ theo Điều 462 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, Hội đồng xét xử gồm ba Thẩm phán có quyền năng pháp lý để “xoay chuyển” tình thế. Nếu phát hiện Tòa sơ thẩm bác bỏ phán quyết không đúng quy định hoặc thành phần Hội đồng xét đơn không đúng luật, cấp phúc thẩm sẽ hủy quyết định và chuyển hồ sơ về sơ thẩm giải quyết lại. Thời hạn giải quyết thông thường là 01 tháng kể từ ngày nhận hồ sơ, và tối đa không quá 02 tháng nếu cần yêu cầu giải thích thêm. 

Khi nào Quý khách nên đề nghị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm?

Thủ tục giám đốc thẩm được kích hoạt khi quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng có sai lầm nghiêm trọng về pháp luật hoặc vi phạm thủ tục tố tụng. Căn cứ Điều 325 và Điều 326 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, giám đốc thẩm là thủ tục xét lại phán quyết khi phát hiện kết luận không phù hợp với tình tiết khách quan hoặc có sai lầm trong áp dụng pháp luật gây thiệt hại đến quyền lợi đương sự. Quý vị phải gửi đơn đề nghị trong thời hạn 01 năm kể từ ngày quyết định có hiệu lực pháp luật theo Điều 327 BLTTDS 2015. Đây là cấp xét xử đặc biệt, tập trung vào việc khắc phục các sai phạm mang tính hệ thống của các cấp Tòa án bên dưới. 

Nếu thỏa thuận trọng tài bị tuyên vô hiệu, Quý khách có thể khởi kiện lại vụ án không?

Các bên có quyền khởi kiện lại vụ tranh chấp tại Tòa án Việt Nam nếu thỏa thuận trọng tài vô hiệu hoặc tranh chấp không thuộc thẩm quyền của trọng tài. Khi quyết định không công nhận của Tòa án đã có hiệu lực và xác định lý do là do thỏa thuận trọng tài vô hiệu, quý vị có thể đưa vụ việc ra Tòa án dân sự để giải quyết từ đầu. Tuy nhiên, quý vị cần đặc biệt lưu ý về thời hiệu khởi kiện theo Bộ luật Dân sự 2015 và Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Do thời gian theo đuổi trọng tài và thủ tục công nhận thường kéo dài, nguy cơ hết thời hiệu là rất lớn. Việc rà soát kỹ lưỡng quyền khởi kiện và các tình tiết được trừ vào thời hạn khởi kiện là bước chuẩn bị sống còn để quý vị không bị mất quyền được Tòa án bảo vệ về mặt nội dung.

Dịch vụ Luật sư tư vấn và tham gia giải quyết yêu cầu công nhận phán quyết trọng tài

Luật Long Phan PMT cung cấp giải pháp pháp lý toàn diện hỗ trợ Quý khách hàng xử lý các phán quyết bị từ chối công nhận:

• Tư vấn, rà soát tính pháp lý của phán quyết trọng tài và hỗ trợ thực hiện thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự, dịch thuật công chứng các tài liệu từ nước ngoài.
• Soạn thảo và nộp Đơn yêu cầu công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài đảm bảo đúng thẩm quyền và thời hiệu theo quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự.
• Tư vấn và đại diện yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời (phong tỏa tài khoản, kê biên tài sản) ngay khi nộp đơn để ngăn chặn tẩu tán tài sản.
• Đánh giá toàn diện hồ sơ, phân tích chi tiết lý do Tòa án sơ thẩm bác bỏ đơn yêu cầu (nếu có) để xác định cơ sở pháp lý cho việc kháng cáo hoặc đề nghị giám đốc thẩm.
• Soạn thảo đơn kháng cáo, đơn đề nghị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm và chuẩn bị hệ thống chứng cứ bổ sung để bảo vệ tính hiệu lực của phán quyết.
• Đại diện Quý khách hàng tham gia tranh tụng tại các phiên họp xét đơn hoặc phiên họp phúc thẩm, trực tiếp đối đáp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp trước Hội đồng xét xử.
• Đại diện làm việc với Cơ quan Thi hành án dân sự để yêu cầu ra quyết định thi hành án và đôn đốc quá trình cưỡng chế tài sản sau khi phán quyết được công nhận.
• Tư vấn chiến lược khởi kiện lại vụ án tranh chấp tại Tòa án Việt Nam hoặc phối hợp đối tác quốc tế thi hành án tại nước ngoài nếu không thể thi hành tại Việt Nam.

Kết luận

Việc Tòa án từ chối công nhận phán quyết đòi hỏi phản ứng pháp lý nhanh chóng và chính xác thông qua thủ tục kháng cáo hoặc giám đốc thẩm để đảo ngược tình thế. Để đảm bảo quyền lợi không bị xâm phạm bởi các sai sót tố tụng và xây dựng chiến lược thi hành án hiệu quả nhất, Quý khách hàng hãy liên hệ ngay với Luật Long Phan PMT qua Hotline 1900636387. Đội ngũ luật sư chuyên sâu của chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ rà soát hồ sơ và đại diện tranh tụng tại các cấp Tòa án.

Tags: Bác bỏ phán quyết trọng tài, Công ước New York 1958, Giám đốc thẩm dân sự, Hủy bỏ phán quyết trọng tài, khởi kiện lại vụ án dân sự, Phán quyết trọng tài quốc tế, Thủ tục công nhận phán quyết nước ngoài, Trọng tài thương mại quốc tế