Giải quyết tranh chấp hợp đồng EPC có nhà thầu nước ngoài

Giải quyết tranh chấp hợp đồng EPC có nhà thầu nước ngoài đang đặt ra những thách thức pháp lý chưa từng có cho các chủ đầu tư và doanh nghiệp xây dựng tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng. Sự khác biệt về hệ thống pháp luật, rào cản ngôn ngữ cùng tính chất phức tạp của các điều kiện hợp đồng quốc tế (như FIDIC) đòi hỏi các bên phải có một chiến lược tiếp cận bài bản ngay từ giai đoạn rà soát hồ sơ. Thấu hiểu những rủi ro tiềm ẩn này, bài viết dưới đây của Luật Long Phan PMT sẽ phân tích chuyên sâu quy trình xử lý tranh chấp, từ thương lượng, hòa giải đến tranh tụng, nhằm cung cấp giải pháp tối ưu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Quý khách hàng.

Rà soát hành lang pháp lý và hệ thống hóa chứng cứ

Để xây dựng phương án giải quyết tranh chấp hiệu quả, bước tiên quyết là thiết lập một nền tảng pháp lý vững chắc và hệ thống hóa toàn bộ hồ sơ dự án. Quy trình này bắt đầu bằng việc xác định rõ các quy định pháp luật điều chỉnh quan hệ hợp đồng.

Hành lang pháp lý

Quy trình giải quyết tranh chấp hợp đồng EPC có nhà thầu nước ngoài bắt buộc phải khởi đầu bằng việc rà soát tính pháp lý của thỏa thuận dựa trên Luật Xây dựng 2014 (sửa đổi, bổ sung 2020) và các văn bản hướng dẫn thi hành. Hợp đồng EPC là loại hình hợp đồng trọn gói phức tạp, chịu sự điều chỉnh trực tiếp của Nghị định 37/2015/NĐ-CP, trong đó yêu cầu bắt buộc phải có Thiết kế kỹ thuật (FEED) hoặc Thiết kế cơ sở (FS) được phê duyệt trước khi ký kết. Đối với nhà thầu nước ngoài, Quý khách hàng cần kiểm tra tính hợp pháp của Giấy phép hoạt động xây dựng hoặc giấy phép thầu theo từng dự án cụ thể quy định tại Nghị định 15/2021/NĐ-CP. Đặc biệt, Nghị định 175/2024/NĐ-CP có hiệu lực từ tháng 12/2024 đã cập nhật các quy định về quản lý hoạt động xây dựng, tăng thời hạn chứng chỉ hành nghề và siết chặt công tác quản lý năng lực nhà thầu, tạo ra hành lang pháp lý mới buộc các bên phải tuân thủ nghiêm ngặt.

Sự tương thích giữa pháp luật Việt Nam và các mẫu hợp đồng quốc tế như FIDIC (Hiệp hội Kỹ sư Tư vấn Quốc tế) cũng là yếu tố then chốt cần xem xét. Hiện nay, mẫu FIDIC Silver Book 2017 thường được áp dụng cho các hợp đồng EPC chìa khóa trao tay. Quý khách hàng cần lưu ý đến cơ chế quản lý hợp đồng đặc thù của FIDIC, đặc biệt là các mốc thời gian thông báo khiếu nại. Việc bỏ lỡ các mốc thời gian thông báo (thường là 28 ngày) có thể dẫn đến việc mất quyền khiếu nại, bất kể bản chất của tranh chấp có hợp lý đến đâu. Do đó, việc rà soát đối chiếu giữa quy định của Luật Xây dựng Việt Nam và các Điều kiện chung của FIDIC là bước không thể bỏ qua để xác định vị thế pháp lý của mỗi bên.

Tồn tại 1 đơn vị gọi là Dispute Avoidance/Adjudication Board (“DAAB”), tạm dịch là Ban Phòng ngừa/Phân xử Tranh chấp. Ban này có từ 1 đến 3 thành viên do các bên trong hợp đồng chỉ định. Các thành viên này cũng từng được đề cập đến trong Điều 45 Nghị định 37/2015/NĐ-CP. Ban này giúp các bên trong hợp đồng xây dựng giải quyết các tranh chấp phát sinh trong quá trình thực hiện dự án một cách nhanh chóng và hiệu quả, tránh làm ảnh hưởng đến tiến độ và chi phí của dự án. ban này ngoài việc đưa ra các khuyến nghị, hòa giải còn có quyền quyết định ràng buộc tạm thời để buộc bên kia tuân thủ cho đến khi có quyết định thay đổi từ trọng tài hoặc tòa án. 

Thu thập tài liệu chứng cứ

Bên cạnh việc rà soát pháp lý, công tác thu thập tài liệu chứng cứ đóng vai trò quyết định trong việc giải quyết tranh chấp hợp đồng EPC có nhà thầu nước ngoài. Các bên cần tập hợp đầy đủ hồ sơ giấy bao gồm hợp đồng chính, các phụ lục, hồ sơ thiết kế FEED/FS, và các lệnh thay đổi phạm vi công việc (Variation Orders – VO). Các chứng từ tài chính như bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bảo lãnh tạm ứng, và đặc biệt là Bảo lãnh của công ty mẹ (Parent Company Guarantee – PCG) từ phía nhà thầu nước ngoài là những công cụ gây sức ép hiệu quả. Ngoài ra, nhật ký thi công, các yêu cầu cung cấp thông tin (RFI), báo cáo sự không phù hợp (NCR) và biên bản họp công trường cần được hệ thống hóa. Dữ liệu điện tử phản ánh quá trình trao đổi, đàm phán và các thông báo vi phạm cũng cần được trích xuất và lập vi bằng để đảm bảo giá trị chứng minh trước cơ quan tài phán.

Thương lượng – đàm phán trực tiếp giải quyết tranh chấp hợp đồng EPC có nhà thầu nước ngoài

Phương thức thương lượng luôn được ưu tiên hàng đầu trong giải quyết tranh chấp hợp đồng EPC có nhà thầu nước ngoài nhằm duy trì tiến độ dự án. Tuy nhiên, thay vì chỉ dựa vào các cuộc họp đàm phán cấp cao thông thường, các bên cần vận dụng tối đa cơ chế Ban Phòng ngừa/Phân xử Tranh chấp (Dispute Avoidance/Adjudication Board – DAAB). 

Theo quy định tại Điều 45 Nghị định 37/2015/NĐ-CP, trong thời hạn 28 ngày kể từ ngày nhận được kết luận của DAAB, nếu không có bên nào phản đối, kết luận này sẽ trở thành quyết định cuối cùng và ràng buộc các bên phải thực hiện. Ngay cả khi một bên không đồng ý và muốn đưa vụ việc ra Trọng tài, họ vẫn phải tạm thời tuân thủ quyết định của DAAB trong quá trình chờ phán quyết cuối cùng. Cơ chế này giúp dòng tiền của dự án không bị tắc nghẽn và công việc không bị đình trệ.

Quý khách hàng cần lưu ý rằng chi phí cho DAAB được tính trong giá hợp đồng và chia đều cho các bên, trừ khi có thỏa thuận khác. Việc kích hoạt cơ chế DAAB kịp thời là một giải pháp kỹ thuật mang tính chiến lược. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa tranh chấp leo thang mà còn tạo ra một lớp “phán quyết sơ bộ” có giá trị tham khảo rất lớn cho Hội đồng trọng tài hoặc Tòa án sau này. Đối với các dự án có vốn đầu tư nước ngoài hoặc nhà thầu quốc tế, sự hiện diện của DAAB là minh chứng cho sự chuyên nghiệp và tuân thủ các chuẩn mực quản lý dự án quốc tế.

Hòa giải thương mại thông qua trung giang để giải quyết tranh chấp hợp đồng EPC

Trong trường hợp thương lượng trực tiếp hoặc cơ chế DAAB không đem lại kết quả như mong đợi, hòa giải thương mại là bước tiếp theo trong lộ trình giải quyết tranh chấp hợp đồng EPC có nhà thầu nước ngoài. Thủ tục hòa giải có thể tham khảo Nghị định 22/2017/NĐ-CP về hòa giải thương mại cung cấp khuôn khổ pháp lý cho phương thức này. Khác với DAAB đưa ra quyết định có tính chuyên môn, Hòa giải viên thương mại đóng vai trò là bên thứ ba trung lập hỗ trợ các bên tìm kiếm giải pháp chung. Quý khách hàng nên lựa chọn các Trung tâm hòa giải thương mại uy tín, nơi quy tụ các hòa giải viên là chuyên gia pháp lý am hiểu sâu sắc về hợp đồng EPC và các điều kiện FIDIC.

Thủ tục hòa giải thương mại có ưu điểm vượt trội về tính linh hoạt và bảo mật, đặc biệt quan trọng đối với các nhà thầu nước ngoài muốn giữ gìn uy tín trên thị trường quốc tế. Kết quả hòa giải thành được các bên tự nguyện thi hành hoặc có thể yêu cầu Tòa án công nhận theo thủ tục tố tụng dân sự để có giá trị cưỡng chế thi hành (Điều 16 Nghị định 22/2017/NĐ-CP). Tuy nhiên, để quá trình này hiệu quả, thỏa thuận hòa giải cần được quy định rõ trong hợp đồng hoặc được xác lập ngay khi tranh chấp phát sinh. Sự tham gia của các luật sư chuyên về tranh chấp xây dựng trong giai đoạn này là cần thiết để đảm bảo các biên bản hòa giải không trái với quy định pháp luật và có tính khả thi cao.

>>>  Xem thêm: TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG XÂY DỰNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI: CASE STUDY   

Khởi kiện tại Trọng tài hoặc Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng EPC

Khi các biện pháp hòa giải không thành, khởi kiện là bước đi cuối cùng. Đối với các tranh chấp có yếu tố nước ngoài trong hợp đồng EPC, Trọng tài thương mại thường là cơ quan giải quyết tranh chấp được ưu tiên lựa chọn (nếu có thỏa thuận trọng tài hợp lệ) nhờ tính bảo mật và khả năng công nhận quốc tế của phán quyết.

Trong giai đoạn này, Quý khách hàng cần đặc biệt lưu ý đến quyền yêu cầu Tòa án hoặc Trọng tài áp dụng Biện pháp khẩn cấp tạm thời theo Điều 48 Luật Trọng tài thương mại 2010. Đây là công cụ hữu hiệu để bảo vệ chứng cứ hoặc ngăn chặn tẩu tán tài sản. Ví dụ, nếu nhà thầu nước ngoài có dấu hiệu rút vốn hoặc chuyển thiết bị khỏi Việt Nam, Quý khách hàng có quyền yêu cầu Tòa án ra quyết định phong tỏa tài khoản hoặc cấm dịch chuyển tài sản, ngay cả khi vụ việc đang được thụ lý bởi Hội đồng trọng tài. Sự can thiệp kịp thời của Tòa án là yếu tố quyết định để đảm bảo khả năng thi hành án sau này.

>>>  Xem thêm: GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG EPC: HƯỚNG DẪN CHI TIẾT   

Thi hành phán quyết hoặc bản án giải quyết tranh chấp hợp đồng EPC

Sau khi có phán quyết của Trọng tài hoặc bản án của Tòa án, giai đoạn thi hành án sẽ được thực hiện theo quy định tại Luật Thi hành án dân sự. Đối với phán quyết của Trọng tài nước ngoài, Quý khách hàng cần thực hiện thêm thủ tục yêu cầu Tòa án Việt Nam công nhận và cho thi hành phán quyết đó tại Việt Nam (Căn cứ Điều 425 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015). Đây là thủ tục bắt buộc để biến phán quyết quốc tế thành văn bản có hiệu lực cưỡng chế đối với tài sản của nhà thầu nước ngoài đang hiện diện trên lãnh thổ Việt Nam.

Các câu hỏi thường gặp khi giải quyết tranh chấp hợp đồng EPC có nhà thầu nước ngoài

Dưới đây là phần giải đáp các thắc mắc thường gặp khi giải quyết tranh chấp hợp đồng EPC có nhà thầu nước ngoài:

Làm thế nào để ngăn chặn nhà thầu nước ngoài tẩu tán tài sản hoặc rút tiền khỏi Việt Nam khi đang xảy ra tranh chấp?

Quý khách hàng cần khẩn trương yêu cầu Hội đồng Trọng tài hoặc Tòa án áp dụng Biện pháp khẩn cấp tạm thời để phong tỏa tài khoản hoặc tài sản của nhà thầu. Đây là công cụ pháp lý hữu hiệu nhất để bảo vệ quyền lợi trong khi chờ phán quyết cuối cùng. Căn cứ Điều 48 và Điều 53 Luật Trọng tài thương mại 2010, ngay cả khi các bên đã thỏa thuận giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài, bên nguyên đơn vẫn có quyền yêu cầu Hội đồng Trọng tài (hoặc Tòa án trong trường hợp Hội đồng Trọng tài chưa được thành lập hoặc không có khả năng thực hiện) ra quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời. Các biện pháp này bao gồm phong tỏa tài khoản ngân hàng, cấm thay đổi hiện trạng tài sản hoặc cấm chuyển dịch tài sản đang tranh chấp. Việc áp dụng kịp thời các biện pháp này sẽ ngăn chặn việc nhà thầu nước ngoài chuyển thiết bị, máy móc hoặc vốn ra khỏi lãnh thổ Việt Nam, đảm bảo khả năng thi hành án sau này.

Phán quyết của Trọng tài nước ngoài về tranh chấp hợp đồng EPC có được thi hành ngay tại Việt Nam không?

Không. Phán quyết của Trọng tài nước ngoài cần phải trải qua thủ tục công nhận và cho thi hành tại Tòa án Việt Nam mới có giá trị cưỡng chế thi hành. Theo quy định tại Khoản 1 và Khoản 2 Điều 424 và Điều 425 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, phán quyết của Trọng tài nước ngoài chỉ được thi hành tại Việt Nam sau khi được Tòa án có thẩm quyền của Việt Nam ra quyết định công nhận và cho thi hành. Đây là một thủ tục tố tụng biệt lập nhằm kiểm tra xem phán quyết đó có vi phạm các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam hay không. Chỉ khi có quyết định công nhận của Tòa án Việt Nam, cơ quan Thi hành án dân sự mới có thẩm quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế đối với tài sản của bên thua kiện tại Việt Nam. Do đó, thắng kiện tại Trọng tài quốc tế (như SIAC, ICC) mới chỉ là bước đầu, việc thực hiện thủ tục công nhận phán quyết tại Việt Nam là bước bắt buộc tiếp theo.

Hợp đồng EPC trọn gói (Lump Sum) có cho phép nhà thầu nước ngoài yêu cầu tăng giá khi giá vật liệu tăng cao không?

Về cơ bản là không, trừ khi hợp đồng có điều khoản điều chỉnh giá cụ thể hoặc do các trường hợp bất khả kháng, thay đổi phạm vi công việc. Bản chất của hợp đồng trọn gói được quy định tại Điểm a Khoản 3 Điều 15 Nghị định 37/2015/NĐ-CP là giá hợp đồng không thay đổi trong suốt quá trình thực hiện đối với khối lượng công việc thuộc phạm vi hợp đồng đã ký kết. Nhà thầu EPC, đặc biệt là nhà thầu quốc tế chuyên nghiệp, được coi là đã tính toán dự phòng trượt giá vào giá chào thầu. Do đó, họ phải tự chịu rủi ro khi giá cả thị trường biến động. Tuy nhiên, nếu sự tăng giá xuất phát từ “Sự kiện bất khả kháng” (theo quy định của Bộ luật Dân sự) hoặc do “Thay đổi pháp luật” (Change in Law) tại Việt Nam làm phát sinh chi phí, nhà thầu có thể có cơ sở để yêu cầu điều chỉnh. Nếu không thuộc các trường hợp ngoại lệ được quy định rõ trong hợp đồng, yêu cầu tăng giá do lạm phát thông thường sẽ không được chấp nhận.

Chứng cứ là email trao đổi giữa hai bên bằng tiếng Anh có được Tòa án Việt Nam chấp nhận trực tiếp không?

Không. Mọi tài liệu, chứng cứ bằng tiếng nước ngoài nộp cho Tòa án Việt Nam bắt buộc phải được dịch sang tiếng Việt và công chứng hoặc chứng thực hợp pháp. Mặc dù thông điệp dữ liệu điện tử (email) được thừa nhận là chứng cứ theo Điều 94 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 và Luật Giao dịch điện tử, nhưng ngôn ngữ dùng trong tố tụng dân sự là tiếng Việt (theo Điều 20 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015). Do đó, đối với các email, thư tín, biên bản họp bằng tiếng Anh với nhà thầu nước ngoài, Quý khách hàng phải thực hiện việc dịch thuật và công chứng chữ ký người dịch. Đối với các tài liệu do cơ quan, tổ chức nước ngoài cấp (như hồ sơ năng lực, bảo lãnh ngân hàng nước ngoài), ngoài việc dịch thuật, còn cần phải thực hiện thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự theo quy định để đảm bảo tính pháp lý về mặt hình thức trước khi nộp cho Tòa án.

Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng EPC theo pháp luật Việt Nam là bao lâu?

Theo Điều 319 Luật Thương mại 2005, thời hiệu khởi kiện đối với các tranh chấp thương mại là 02 năm kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. Đối với tranh chấp hợp đồng xây dựng, cần xác định rõ thời điểm phát sinh tranh chấp (ví dụ: thời điểm bị từ chối thanh toán hoặc thời điểm phát hiện lỗi kỹ thuật) để tránh mất quyền khởi kiện do hết thời hiệu.

Dịch vụ Luật sư giải quyết tranh chấp hợp đồng EPC có nhà thầu nước ngoài

Luật Long Phan PMT cung cấp gói giải pháp pháp lý chuyên sâu hỗ trợ Quý khách hàng xử lý toàn diện các tranh chấp EPC phức tạp:

• Đánh giá rủi ro, rà soát hiệu lực hợp đồng và phân tích hồ sơ khiếu nại (Claim) dựa trên các điều khoản FIDIC và luật định.
• Tư vấn chiến lược và đại diện tham gia đàm phán, làm việc với Ban xử lý tranh chấp (DAAB) hoặc Hội đồng hòa giải.
• Soạn thảo đơn từ, chuẩn bị hồ sơ chứng cứ.
• Đại diện tranh tụng tại Trung tâm Trọng tài hoặc Tòa án.
• Thực hiện các thủ tục yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời để bảo vệ tài sản.
• Tư vấn và thực hiện thủ tục công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài tại Việt Nam.

Kết luận

Giải quyết tranh chấp hợp đồng EPC có nhà thầu nước ngoài là một quá trình pháp lý đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa kiến thức chuyên môn xây dựng, am hiểu thông lệ quốc tế FIDIC và kỹ năng tranh tụng sắc bén. Việc chủ động rà soát và áp dụng đúng trình tự giải quyết tranh chấp sẽ giúp Quý khách hàng giảm thiểu thiệt hại và bảo vệ thành quả đầu tư. Để nhận được tư vấn chi tiết cho từng hồ sơ cụ thể, Quý khách hàng hãy liên hệ ngay với Luật Long Phan PMT qua Hotline 1900636387 để được Tư vấn Luật Xây dựng miễn phí

Tags: Biện pháp khẩn cấp tạm thời, Giải quyết tranh chấp hợp đồng EPC, giải quyết tranh chấp xây dựng, Hòa giải thương mại, Hợp đồng FIDIC, hợp đồng xây dựng trọn gói, Nhà thầu nước ngoài, Trọng tài thương mại quốc tế