Thủ tục mời luật sư trong giai đoạn điều tra được thực hiện ra sao?

Luật Long Phan PMT nhận được nhiều câu hỏi từ người bị buộc tội và gia đình về thủ tục mời luật sư trong giai đoạn điều tra, đặc biệt là thời điểm mời, hồ sơ cần chuẩn bị và thời hạn cơ quan điều tra phải giải quyết. Việc mời luật sư càng sớm càng giúp người bị buộc tội được hỗ trợ kịp thời khi lấy lời khai, hỏi cung, tránh bỏ lỡ những mốc thời gian quan trọng trong tố tụng hình sự. Bài viết dưới đây phân tích trình tự, thủ tục cụ thể theo quy định pháp luật thủ tục tố tụng hình sự hiện hành.

Ai có quyền mời luật sư bào chữa cho người bị buộc tội?

Theo quy định tại Khoản 1 Điều 75 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người bào chữa do người bị buộc tội (người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo), người đại diện hoặc người thân thích của họ lựa chọn. Theo điểm e khoản 1 Điều 4 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 người thân thích của người tham gia tố tụng, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng là người có quan hệ với người tham gia tố tụng, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng gồm vợ, chồng, bố đẻ, mẹ đẻ, bố chồng, mẹ chồng, bố vợ, mẹ vợ, bố nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi; ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột; cụ nội, cụ ngoại, bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột, cháu ruột. 

Tuy nhiên, trong thực tế, khi người bị bắt, tạm giữ, tạm giam chưa thể tự mình liên hệ với luật sư, người đại diện hoặc người thân thích có thể gửi đơn yêu cầu người bào chữa. Căn cứ Khoản 2 và Khoản 3 Điều 75 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015:

• Nếu người bị bắt, tạm giữ, tạm giam có đơn nhờ người bào chữa, cơ quan đang quản lý phải chuyển đơn cho người bào chữa, người đại diện hoặc người thân thích trong thời hạn 24 giờ kể từ khi nhận đơn.
• Nếu người đại diện hoặc người thân thích có đơn yêu cầu nhờ người bào chữa, cơ quan đang quản lý có trách nhiệm thông báo ngay cho người bị bắt, tạm giữ, tạm giam để lấy ý kiến về việc họ có đồng ý lựa chọn người bào chữa đó hay không.

Luật sư được tham gia tố tụng từ thời điểm nào trong giai đoạn điều tra?

Căn cứ Điều 74 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, thời điểm luật sư (người bào chữa) được tham gia tố tụng được xác định cụ thể như sau:

• Thông thường, người bào chữa tham gia tố tụng từ khi có quyết định khởi tố bị can.
• Trường hợp người bị bắt hoặc bị tạm giữ, luật sư được tham gia tố tụng từ rất sớm: từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở của Cơ quan điều tra (hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra) hoặc từ khi có quyết định tạm giữ.
• Đối với trường hợp bắt người phạm tội quả tang hoặc người đang bị truy nã, thời điểm tham gia là từ khi có quyết định tạm giữ.
• Đối với các vụ án thuộc nhóm các tội xâm phạm an ninh quốc gia (Chương XIII BLTTHS 2015), nếu xét thấy cần giữ bí mật điều tra, Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền có quyền quyết định để người bào chữa chỉ được tham gia tố tụng từ khi kết thúc điều tra.

Việc xác định chính xác thời điểm tham gia giúp luật sư chủ động thực hiện thủ tục đăng ký người bào chữa (theo Điều 78 BLTTHS 2015) để kịp thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ ngay từ những buổi làm việc đầu tiên với cơ quan tiến hành tố tụng.

Trình tự, thủ tục mời luật sư trong giai đoạn điều tra

Sau khi xác định được người có quyền mời và thời điểm luật sư có thể tham gia, bước tiếp theo là thực hiện đúng trình tự thủ tục để luật sư được cơ quan điều tra công nhận tư cách tham gia tố tụng. Thủ tục này gồm ba bước chính: nộp đơn yêu cầu người bào chữa, chuẩn bị hồ sơ đăng ký bào chữa và nộp hồ sơ cho cơ quan điều tra để được xét duyệt. Mỗi bước có yêu cầu về giấy tờ và thời hạn xử lý riêng, được quy định cụ thể trong Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Nắm đúng trình tự giúp rút ngắn thời gian luật sư có thể tiếp cận thân chủ và hồ sơ vụ án.

Nộp đơn yêu cầu người bào chữa

Người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị tạm giam hoặc người đại diện, người thân thích của họ có quyền lập đơn yêu cầu người bào chữa gửi đến cơ quan đang thụ lý vụ án hoặc cơ quan đang quản lý người bị bắt/tạm giữ/tạm giam.

Căn cứ Khoản 2 Điều 75 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, trong thời hạn 24 giờ kể từ khi nhận được đơn yêu cầu người bào chữa của người bị bắt, người bị tạm giữ, cơ quan có thẩm quyền đang quản lý có trách nhiệm chuyển đơn này cho người bào chữa, người đại diện hoặc người thân thích của họ. Việc gửi đơn càng sớm sẽ giúp rút ngắn thời gian để luật sư tham gia tiếp cận vụ việc.

Hồ sơ, giấy tờ luật sư cần chuẩn bị để đăng ký bào chữa

Căn cứ Khoản 2 Điều 78 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 và Điều 9 Thông tư 46/2019/TT-BCA, khi thực hiện thủ tục đăng ký bào chữa tại Cơ quan điều tra, luật sư cần xuất trình các giấy tờ sau:

• Trường hợp luật sư do người bị buộc tội hoặc người thân thích/người đại diện mời:
  • Thẻ luật sư (xuất trình bản gốc hoặc bản sao có chứng thực);
  • Đơn yêu cầu người bào chữa (hoặc Giấy yêu cầu luật sư) của người bị buộc tội hoặc của người đại diện, người thân thích của họ.
• Trường hợp luật sư tham gia theo diện chỉ định theo Điều 76 BLTTHS 2015:
  • Thẻ luật sư (xuất trình bản gốc hoặc bản sao có chứng thực);
  • Văn bản cử luật sư của Tổ chức hành nghề luật sư nơi luật sư đó hành nghề hoặc Văn bản phân công của Đoàn luật sư (đối với luật sư hành nghề với tư cách cá nhân).

Nộp và xử lý thủ tục đăng ký bào chữa tại cơ quan điều tra

Sau khi chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, luật sư nộp hồ sơ đăng ký bào chữa cho cơ quan có thẩm quyền đang thụ lý vụ án.

Căn cứ Khoản 4 Điều 78 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, trong thời hạn 24 giờ kể từ khi nhận đủ giấy tờ quy định, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải kiểm tra giấy tờ và thấy không thuộc trường hợp từ chối việc đăng ký bào chữa quy định tại khoản 5 Điều 78 thì vào sổ đăng ký bào chữa, gửi ngay văn bản thông báo người bào chữa cho người đăng ký bào chữa, cơ sở giam giữ và lưu giấy tờ liên quan đến việc đăng ký bào chữa vào hồ sơ vụ án; nếu xét thấy không đủ điều kiện thì từ chối việc đăng ký bào chữa và phải nêu rõ lý do bằng văn bản. .

Trường hợp bị từ chối đăng ký bào chữa

Căn cứ Khoản 5 Điều 78 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, cơ quan tiến hành tố tụng có quyền từ chối việc đăng ký bào chữa nếu thuộc một trong các trường hợp:

• Người đăng ký thuộc các trường hợp không được làm người bào chữa theo Khoản 4 Điều 72 BLTTHS 2015 (như: người đã hoặc đang tiến hành tố tụng vụ án đó; người thân thích của người tiến hành tố tụng; người tham gia với tư cách người làm chứng, giám định, phiên dịch; người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự,…).
• Người bị buộc tội thuộc trường hợp chỉ định người bào chữa nhưng chính họ từ chối người bào chữa đó.

Trường hợp từ chối đăng ký bào chữa, trong thời hạn quy định, cơ quan tiến hành tố tụng phải nêu rõ lý do bằng văn bản gửi cho người đăng ký bào chữa để họ làm căn cứ thực hiện quyền khiếu nại theo quy định tại Chương XXXVI BLTTHS 2015.

Trường hợp bắt buộc phải có người bào chữa (chỉ định) trong giai đoạn điều tra

Bên cạnh việc người bị buộc tội hoặc người đại diện, người thân thích của họ chủ động mời luật sư, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định một số trường hợp cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải yêu cầu hoặc đề nghị cử người bào chữa nếu người bị buộc tội, người đại diện hoặc người thân thích của họ không mời người bào chữa.

Theo Điều 76 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, các trường hợp bắt buộc phải có người bào chữa bao gồm:

• Người bị buộc tội bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội mà Bộ luật Hình sự quy định mức cao nhất của khung hình phạt là 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình;
• Người bị buộc tội có nhược điểm về thể chất mà không thể tự bào chữa;
• Người bị buộc tội có nhược điểm về tâm thần hoặc là người dưới 18 tuổi.

Trong các trường hợp nêu trên, nếu người bị buộc tội, người đại diện hoặc người thân thích của họ không mời người bào chữa thì cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng có trách nhiệm yêu cầu hoặc đề nghị tổ chức có thẩm quyền cử người bào chữa theo quy định của pháp luật.

Quy định này nhằm bảo đảm quyền bào chữa được thực hiện một cách thực chất, đặc biệt đối với những người có khả năng tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp bị hạn chế hoặc đang phải đối diện với nguy cơ bị áp dụng hình phạt đặc biệt nghiêm khắc.

Quyền của luật sư khi tham gia bào chữa trong giai đoạn điều tra

Sau khi hoàn tất thủ tục đăng ký bào chữa, luật sư được thực hiện các quyền theo khoản 1 Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, trong đó có các quyền quan trọng như: có mặt khi lấy lời khai người bị bắt, người bị tạm giữ và khi hỏi cung bị can; được hỏi người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can nếu người có thẩm quyền tiến hành lấy lời khai, hỏi cung đồng ý; thu thập, đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu; đọc, ghi chép, sao chụp hồ sơ vụ án theo phạm vi và thời điểm luật định; khiếu nại các quyết định, hành vi tố tụng trái pháp luật của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.

Việc luật sư tham gia ngay từ giai đoạn điều tra góp phần bảo đảm quyền bào chữa của người bị buộc tội, đồng thời bảo đảm hoạt động điều tra được thực hiện khách quan, đúng trình tự, thủ tục theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Rủi ro thường gặp nếu không mời luật sư kịp thời trong giai đoạn điều tra

Theo thực tiễn áp dụng, việc chậm mời luật sư trong giai đoạn điều tra có thể khiến người bị buộc tội bỏ lỡ thời điểm quan trọng nhất để được hỗ trợ pháp lý, đặc biệt là trong các buổi lấy lời khai hoặc hỏi cung đầu tiên — thời điểm này dễ phát sinh lời khai bất lợi nếu người bị buộc tội chưa hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình. Ngoài ra, việc chậm trễ cũng làm giảm thời gian luật sư có thể thu thập, đề xuất chứng cứ có lợi trước khi cơ quan điều tra kết thúc điều tra vụ án.

Do đó, gia đình hoặc người bị buộc tội nên chủ động liên hệ luật sư ngay khi có quyết định tạm giữ hoặc ngay khi người bị bắt có mặt tại trụ sở cơ quan điều tra, thay vì chờ đến khi có quyết định khởi tố bị can, để tận dụng tối đa khoảng thời gian pháp luật cho phép luật sư tham gia sớm.

Dịch vụ luật sư, tham gia bào chữa trong các vụ án hình sự tại Luật Long Phan PMT

Luật Long Phan PMT hỗ trợ khách hàng thực hiện thủ tục mời luật sư và tham gia bào chữa ngay từ giai đoạn điều tra với các công việc sau: 

• Tư vấn xác định thời điểm và điều kiện mời luật sư phù hợp với từng giai đoạn điều tra. Soạn thảo đơn yêu cầu người bào chữa và hướng dẫn gia đình chuẩn bị hồ sơ đăng ký bào chữa hợp lệ.
• Thực hiện thủ tục đăng ký bào chữa với Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát theo đúng thời hạn luật định. 
• Có mặt cùng thân chủ khi lấy lời khai, hỏi cung để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong quá trình điều tra. 
• Thu thập, đề xuất chứng cứ, tài liệu có lợi cho người bị buộc tội trong giai đoạn điều tra. 
• Tư vấn phương án làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng trong suốt quá trình giải quyết vụ án;
• Tham gia bào chữa cho người bị buộc tội trong suốt các quá trình tố tụng theo đúng luật để bảo vệ tối đa quyền lợi khách hàng.

Quý khách có nhu cầu mời luật sư tham gia bào chữa trong giai đoạn điều tra vui lòng gửi hồ sơ vụ việc qua email pmt@luatlongphan.vn hoặc Zalo 0939846973 để được đánh giá sơ bộ.

Câu hỏi thường gặp về thủ tục mời luật sư trong giai đoạn điều tra

Dưới đây là một số câu hỏi khách hàng thường đặt ra khi tìm hiểu về thủ tục mời luật sư trong giai đoạn điều tra. Các câu trả lời được xây dựng dựa trên quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, giúp người đọc nắm nhanh nội dung cốt lõi trước khi liên hệ luật sư tư vấn cụ thể cho từng trường hợp.

Kết luận

Thủ tục mời luật sư trong giai đoạn điều tra gắn liền với nhiều mốc thời gian và điều kiện hồ sơ mà người bị buộc tội, người đại diện hoặc người thân thích cần nắm rõ để không bỏ lỡ thời điểm luật sư có thể tham gia sớm nhất. Luật Long Phan PMT sẵn sàng hỗ trợ khách hàng thực hiện thủ tục đăng ký bào chữa nhanh chóng, đúng quy định, đồng thời đồng hành cùng thân chủ trong suốt quá trình điều tra. Quý khách cần tư vấn cụ thể vui lòng liên hệ hotline 1900636387.

Tags: chỉ định người bào chữa, giai đoạn điều tra, khi nào được mời luật sư, mời luật sư cho người bị bắt, mời luật sư trong giai đoạn điều tra, người bào chữa, quyền bào chữa, quyền bào chữa của bị can, quyền của luật sư bào chữa, Thủ tục mời luật sư