Vụ án hình sự nào do Tòa án nhân dân khu vực xét xử từ 01/7/2025?

Luật Long Phan PMT nhận thấy nhiều đương sự, bị hại và người bị buộc tội còn lúng túng khi xác định thủ tục tố tụng hình sự áp dụng tại tòa án nào sau khi hệ thống Tòa án nhân dân được tổ chức lại từ ngày 01/7/2025. Việc bãi bỏ Tòa án nhân dân cấp huyện và thành lập Tòa án nhân dân khu vực đã làm thay đổi đáng kể cơ quan có thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ án hình sự. Bài viết dưới đây phân tích cụ thể loại vụ án hình sự nào do Tòa án nhân dân khu vực xét xử, trường hợp nào vẫn do Tòa án nhân dân cấp tỉnh xét xử, và cách xử lý các vụ án đang giải quyết dở dang trước thời điểm chuyển đổi.

Tòa án nhân dân khu vực là gì trong mô hình tòa án 2 cấp từ 01/7/2025?

Từ ngày 01/7/2025, hệ thống Tòa án nhân dân cấp huyện được bãi bỏ, thay vào đó là mô hình Tòa án nhân dân khu vực gắn với địa bàn theo đơn vị hành chính mới. Cả nước tổ chức 34 Tòa án nhân dân cấp tỉnh và 355 Tòa án nhân dân khu vực để đảm nhận toàn bộ công việc xét xử sơ thẩm trước đây thuộc Tòa án nhân dân cấp huyện. Đây là một phần của việc tổ chức lại hệ thống Tòa án nhân dân theo mô hình 2 cấp, nhằm tinh gọn bộ máy và phù hợp với việc sắp xếp lại đơn vị hành chính. Doanh nghiệp, cá nhân có vụ việc pháp lý cần lưu ý Tòa án nhân dân khu vực không đồng nhất về địa giới với Tòa án nhân dân cấp huyện cũ trên cùng địa bàn.

Cơ sở pháp lý thành lập Tòa án nhân dân khu vực

Theo quy định tại Điều 3 Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15 ngày 27/5/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Tòa án nhân dân khu vực thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân và các luật tố tụng hiện hành. Phạm vi này bao gồm xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động và hành chính theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự và Luật Tố tụng hành chính. Nghị quyết này đồng thời quy định phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ của Tòa án nhân dân cấp tỉnh và Tòa án nhân dân khu vực trên toàn quốc.

Tòa án nhân dân khu vực khác Tòa án nhân dân cấp huyện trước đây như thế nào?

Tòa án nhân dân khu vực thay thế Tòa án nhân dân cấp huyện trong mô hình tổ chức mới. Một Tòa án nhân dân khu vực thường có thẩm quyền theo lãnh thổ trên địa bàn rộng hơn một huyện/quận trước đây, bao gồm nhiều đơn vị hành chính cấp xã sau khi sắp xếp.

Do đó, khi xác định Tòa án có thẩm quyền giải quyết vụ việc, cần tra cứu địa bàn thuộc Tòa án nhân dân khu vực tương ứng, thay vì căn cứ máy móc vào địa giới và tên Tòa án cấp huyện trước đây.

Tòa án nhân dân khu vực xét xử sơ thẩm những vụ án hình sự nào?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 268 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung theo khoản 31 Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng hình sự ), Tòa án nhân dân khu vực xét xử sơ thẩm những vụ án hình sự về tội phạm ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng, tội phạm rất nghiêm trọng và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng mà mức cao nhất của khung hình phạt do Bộ luật Hình sự quy định đến 20 năm tù. Đây là căn cứ trực tiếp trả lời câu hỏi vụ án hình sự nào do Tòa án nhân dân khu vực xét xử kể từ ngày 01/7/2025. Phần dưới đây phân tích cụ thể phạm vi áp dụng và trường hợp ngoại lệ thuộc thẩm quyền Tòa án nhân dân cấp tỉnh.

Nhóm tội phạm thuộc thẩm quyền xét xử — khung hình phạt đến 20 năm tù

Quy định tại khoản 1 Điều 268 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (sửa đổi 2025) áp dụng cho cả 04 nhóm tội phạm phân loại theo Bộ luật Hình sự, không phân biệt loại tội, miễn mức cao nhất của khung hình phạt mà điều luật áp dụng cho hành vi phạm tội không vượt quá 20 năm tù. Ví dụ, một vụ án tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa phát sinh dấu hiệu hình sự và người phạm tội bị truy tố theo khung hình phạt có mức cao nhất 15 năm tù sẽ thuộc thẩm quyền xét xử sơ thẩm của Tòa án nhân dân khu vực. Doanh nghiệp, cá nhân liên quan vụ án cần đối chiếu khung hình phạt cụ thể theo tội danh bị truy tố trong cáo trạng, không chỉ căn cứ vào tên gọi loại tội phạm.

Bảng phân định thẩm quyền hình sự giữa Tòa án nhân dân khu vực và Tòa án nhân dân cấp tỉnh

Việc phân định cụ thể các tiêu chí “phức tạp, liên quan nhiều cấp, nhiều ngành” hoặc “dư luận xã hội đặc biệt quan tâm” tại nhóm thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh do Chánh án Tòa án nhân dân tối cao chủ trì, phối hợp với Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao quy định chi tiết theo khoản 31 Điều 1 Luật số 99/2025/QH15. Doanh nghiệp, cá nhân chưa xác định rõ vụ việc của mình thuộc nhóm nào nên tham khảo ý kiến luật sư trước khi nộp đơn hoặc theo dõi tiến trình tố tụng.

Trường hợp đặc thù — vụ án hình sự do Tòa án quân sự khu vực xét xử

Cần phân biệt Tòa án nhân dân khu vực với Tòa án quân sự khu vực — hệ thống tòa án riêng biệt xét xử vụ án hình sự thuộc thẩm quyền theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự đối với người phạm tội thuộc đối tượng do Tòa án quân sự xét xử. Theo khoản 31 Điều 1 Luật số 99/2025/QH15, Tòa án quân sự khu vực xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về tội phạm ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng và tội phạm rất nghiêm trọng, trừ một số tội danh và trường hợp cụ thể theo quy định riêng.

Vụ án hình sự đang giải quyết trước 01/7/2025 được xử lý thế nào?

Theo quy định tại Điều 5, Điều 6 Nghị quyết 01/2025/NQ-HĐTP ngày 27/6/2025 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, vụ án hình sự đã được Tòa án nhân dân cấp huyện thụ lý đúng thẩm quyền trước ngày 01/7/2025 được Tòa án nhân dân khu vực tiếp nhận, tiếp tục giải quyết. Quy định chuyển tiếp này nhằm bảo đảm vụ án không bị gián đoạn trong quá trình tổ chức lại hệ thống Tòa án. Phần dưới đây phân tích các trường hợp cụ thể mà doanh nghiệp, cá nhân đang có vụ án hình sự cần lưu ý.

Vụ án Tòa án nhân dân cấp huyện đã thụ lý đúng thẩm quyền trước 01/7/2025

Theo Điều 6 Nghị quyết 01/2025/NQ-HĐTP, vụ án hình sự đã được Tòa án nhân dân cấp huyện thụ lý đúng thẩm quyền thì Tòa án nhân dân khu vực tiếp nhận nhiệm vụ của Tòa án nhân dân cấp huyện đó để tiếp tục giải quyết.

Theo khoản 2 Điều 6 Nghị quyết 01/2025/NQ-HĐTP, đối với vụ án dân sự tranh chấp bất động sản mà sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, bất động sản đó không còn nằm trong phạm vi thẩm quyền lãnh thổ của TAND khu vực tiếp quản:

• Trường hợp 1 (đã hòa giải/công khai chứng cứ): Nếu TAND cấp huyện đã tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải trước ngày 01/07/2025, thì TAND khu vực tiếp nhận nhiệm vụ tiếp tục giải quyết.
• Trường hợp 2 (chưa hòa giải/công khai chứng cứ – Điểm b): Nếu TAND cấp huyện chưa tổ chức phiên họp nêu trên, TAND khu vực tiếp nhận nhiệm vụ sẽ chuyển vụ án cho TAND khu vực có thẩm quyền theo lãnh thổ mới giải quyết.

Vụ án bị hủy để giải quyết lại theo thủ tục sơ thẩm

Trường hợp bản án, quyết định của Tòa án nhân dân khu vực bị hủy để giải quyết lại theo thủ tục sơ thẩm, vụ án được giao cho Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền theo lãnh thổ quy định tại Điều 4 Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15 để tiếp tục giải quyết, theo hướng dẫn tại điểm a khoản 2 Điều 6 Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15. Quy định này áp dụng đồng thời cho vụ án hình sự, dân sự, hành chính bị hủy án trong giai đoạn chuyển tiếp giữa hai mô hình tổ chức Tòa án. Đương sự cần theo dõi thông báo thụ lý mới từ Tòa án nhân dân khu vực được giao giải quyết để bảo đảm quyền tham gia tố tụng của mình.

Dịch vụ luật sư hỗ trợ xác định thẩm quyền và tham gia tố hình sự tại Luật Long Phan PMT

Luật Long Phan PMT hỗ trợ khách hàng trong các vụ việc hình sự liên quan đến việc xác định thẩm quyền xét xử theo mô hình Tòa án 2 cấp với các công việc sau:

• Rà soát hồ sơ vụ việc và xác định Tòa án nhân dân khu vực hoặc Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền xét xử.
• Đánh giá căn cứ pháp lý áp dụng đối với vụ án đang trong giai đoạn chuyển tiếp từ Tòa án nhân dân cấp huyện sang Tòa án nhân dân khu vực.
• Tư vấn xác định thẩm quyền xét xử theo cấp Tòa án và theo lãnh thổ trong từng vụ án cụ thể.
• Soạn thảo đơn từ, văn bản kiến nghị liên quan đến việc xác định thẩm quyền của Tòa án.
• Đại diện, tham gia bào chữa hoặc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng trong quá trình tố tụng hình sự.
• Hỗ trợ khách hàng làm việc với Tòa án nhân dân khu vực hoặc Tòa án nhân dân cấp tỉnh trong quá trình giải quyết vụ án.

Quý khách có nhu cầu đánh giá sơ bộ vụ việc vui lòng gửi hồ sơ qua email pmt@luatlongphan.vn hoặc Zalo 0939846973.

Câu hỏi thường gặp về thẩm quyền xét xử hình sự của Tòa án nhân dân khu vực

Dưới đây là một số câu hỏi thường được đặt ra liên quan đến thẩm quyền xét xử vụ án hình sự của Tòa án nhân dân khu vực kể từ ngày 01/7/2025. Các câu trả lời dựa trên quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (đã sửa đổi năm 2025), Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15 và Nghị quyết 01/2025/NQ-HĐTP.

Kết luận

Việc xác định đúng Tòa án nhân dân khu vực xét xử vụ án hình sự nào từ ngày 01/7/2025 giúp doanh nghiệp và cá nhân chủ động theo dõi tiến trình tố tụng, tránh mất thời gian do hồ sơ bị chuyển giao sai thẩm quyền. Nguyên tắc chung là Tòa án nhân dân khu vực xét xử sơ thẩm vụ án hình sự có khung hình phạt đến 20 năm tù, trong khi vụ án phức tạp, nhạy cảm hoặc liên quan cán bộ lãnh đạo chủ chốt vẫn thuộc thẩm quyền Tòa án nhân dân cấp tỉnh. Luật Long Phan PMT sẵn sàng hỗ trợ khách hàng rà soát vụ việc và xác định đúng Tòa án có thẩm quyền trong giai đoạn chuyển đổi mô hình tổ chức Tòa án. Quý khách cần tư vấn cụ thể có thể liên hệ hotline 1900636387 để được hỗ trợ kịp thời.

Tags: chuyển tiếp Tòa án nhân dân cấp huyện, khung hình phạt đến 20 năm tù, Thẩm quyền Tòa án nhân dân khu vực, thẩm quyền xét xử hình sự, Tòa án nhân dân khu vực từ 01/7/2025, Tòa án nhân dân khu vực xét xử vụ án hình sự, xét xử sơ thẩm vụ án hình sự