Có được yêu cầu chia nhà trên đất của bố mẹ khi ly hôn? 

Có được yêu cầu chia nhà trên đất của bố mẹ khi ly hôn phụ thuộc vào nguồn gốc quyền sử dụng đất và nguồn tiền xây dựng công trình. Thực tiễn giải quyết tranh chấp có rất nhiều cách thức để chia tài sản là ngôi nhà khi ly hôn. Bài viết phân tích các trường hợp pháp lý cụ thể khi Quý khách hàng yêu cầu ly hôn và chia tài sản nhà trên đất của bố mẹ.

Đất là của bố/mẹ – chỉ cho ở nhờ/cho mượn (không tặng cho)

Trường hợp bố mẹ một bên chỉ cho vợ chồng mượn đất để xây nhà mà không tặng cho quyền sử dụng đất thì quyền sử dụng đất vẫn thuộc về bố mẹ. Do đó, Tòa thường công nhận ngôi nhà là tài sản chung (nếu xây bằng tiền chung) và không chia quyền sử dụng đất, khi đó giải pháp được đưa ra là:

• Phương án giải quyết thứ nhất là giao ngôi nhà cho chủ sở hữu quyền sử dụng đất và họ thanh toán giá trị nhà cho vợ chồng: Tòa án xem xét các chứng cứ về chi phí xây dựng, sửa chữa như hóa đơn, chuyển khoản, chi phí nhân công để xác định giá trị tài sản;
• Phương án thứ hai là một bên nhận nhà nếu chủ đất đồng ý và bên đó trả tiền giá trị phần nhà cho bên kia theo Khoản 3 Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014;
• Phương án thứ ba là Tòa án cho thời gian “lưu cư” để vợ chồng di dời rồi trả lại đất hoặc tháo dỡ công trình nếu không thỏa thuận được.

Thực tiễn xét xử cho thấy nhà trên đất mượn được định giá và chia theo giá trị chứ không chia bằng hiện vật cho cả hai cùng nhận. Lúc này, Tòa án thường yêu cầu tổ chức thẩm định giá hoặc thành lập Hội đồng định giá theo Điều 104 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 khi các bên không thỏa thuận được về giá tài sản. 

Bố/mẹ có văn bản tặng cho đất cho cả hai vợ chồng hoặc đủ dấu hiệu đã tặng cho chung

Khi bố mẹ lập hợp đồng tặng cho QSDĐ cho cả hai vợ chồng theo đúng hình thức pháp luật quy định (có công chứng, chứng thực) thì QSDĐ đó là tài sản chung theo Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Khi ly hôn, cả QSDĐ và ngôi nhà xây dựng trên đất (tạo lập bằng tài sản chung) sẽ được Tòa án phân chia theo nguyên tắc tại Điều 59 Luật này, có xem xét đến công sức đóng góp và hoàn cảnh của mỗi bên.

Ngoài ra, theo Án lệ số 03/2016/AL hướng dẫn xác định trường hợp cha mẹ đã tặng cho quyền sử dụng đất cho vợ chồng. Nếu cha mẹ để cho vợ chồng xây dựng nhà kiên cố trên đất, quản lý sử dụng công khai, liên tục, ổn định và đặc biệt là đã đi kê khai, được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà cha mẹ và các thành viên khác trong gia đình không có ý kiến phản đối trong một thời gian dài, thì phải xác định vợ chồng đã được tặng cho quyền sử dụng đất đó. 

Bố/mẹ tặng cho riêng một bên (có ghi rõ) / đất là tài sản riêng của một bên

Khi quyền sử dụng đất được bố mẹ tặng cho riêng một bên, nhưng căn nhà lại được xây dựng trong thời kỳ hôn nhân, việc phân chia tài sản này sẽ được xác định như thế nào?

Trong trường hợp này, quyền sử dụng đất là tài sản riêng của bên được bố mẹ tặng cho riêng theo quy định tại Điều 43 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Tại Khoản 4 Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, về nguyên tắc, tài sản riêng của vợ chồng thuộc quyền sở hữu của người đó, trừ trường hợp tài sản riêng đã nhập vào tài sản chung. Do đó, quyền sử dụng đất thuộc sở hữu riêng của vợ/chồng; còn ngôi nhà được xây bằng tiền chung thì là tài sản chung và thường được giao cho người có đất quản lý và người này trả giá trị phần nhà cho bên kia hoặc các bên tự thỏa thuận về quyền sở hữu căn nhà. 

• Trường hợp thứ nhất, nếu chi phí xây nhà phát sinh từ tiền lương của chồng trong thời kỳ hôn nhân thì vẫn được coi là tài sản chung của vợ chồng. Do đó, ngôi nhà xây dựng trên đất là tài sản chung cần được chia giữa vợ chồng theo Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Tuy nhiên, khi chia nhà, Tòa án có thể xem xét ưu tiên cho bên có đất nhận nhà và thanh toán giá trị, đồng thời có thể xem xét tỷ lệ chia dựa trên công sức đóng góp
• Trường hợp thứ hai, nếu chi phí xây nhà xuất phát từ tài sản riêng của chồng (tiền có trước khi kết hôn, được tặng cho, thừa kế riêng theo Điều 43 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014) thì phần nhà xây dựng trên đất là tài sản riêng của chồng. Trong trường hợp này, bên còn lại không có quyền lợi về giá trị nhà, trừ khi họ chứng minh được mình có công sức trong việc tôn tạo, duy trì hoặc sửa chữa ngôi nhà đó.Trong trường hợp có sự sáp nhập, trộn lẫn giữa tài sản riêng với tài sản chung mà vợ chồng có yêu cầu về chia tài sản thì được thanh toán phần giá trị tài sản của mình đóng góp vào khối tài sản đó theo Khoản 4 Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.

Tóm lại, theo Luật Hôn nhân và Gia đình, quyền sử dụng đất vẫn là tài sản riêng không chia, nhưng cũng đảm bảo quyền lợi về giá trị kinh tế cho bên đã đóng góp xây dựng nhà trên đất đó. Việc phân chia giá trị căn nhà sẽ căn cứ vào nguồn gốc dòng tiền và công sức đóng góp của mỗi bên

>>> Xem thêm: Cách phân chia nhà xây trên đất cha mẹ khi ly hôn

Các tài liệu chứng cứ khuyến nghị cần chuẩn bị khi yêu cầu chia nhà trên đất của bố mẹ khi ly hôn

Khi ly hôn, việc phân chia căn nhà xây trên đất của bố mẹ (bên vợ hoặc bên chồng) đòi hỏi căn cứ pháp lý rõ ràng để Tòa án thụ lý. Để chứng minh công sức đóng góp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trong khối tài sản này, các bên cần chuẩn bị một bộ hồ sơ chứng cứ chi tiết và đầy đủ theo quy định.

• Giấy tờ về việc tặng cho hoặc giấy cho mượn đất, xác nhận của bố mẹ về việc tặng cho hoặc cho mượn đất hoặc Văn bản khác thể hiện ý chí của chủ sở hữu đất;
• Giấy tờ về nguồn gốc quyền sử dụng đất. Trường hợp sổ đỏ đứng tên hộ gia đình cần kèm theo giấy tờ chứng minh các thành viên trong hộ để xác định quyền sử dụng đất;
• Chứng cứ về chi phí xây dựng, sửa chữa công trình bao gồm hóa đơn mua vật liệu xây dựng, chứng từ chuyển khoản thanh toán, hợp đồng thuê nhân công, biên lai chi phí hoặc Biên bản lấy lời khai của những người làm chứng (hàng xóm, thợ xây cũ).
• Chứng cứ về nguồn tiền xây nhà như sao kê tài khoản, giấy tờ về tài sản riêng trước hôn nhân, giấy tờ thừa kế, tặng cho giúp xác định nguồn gốc tài sản;
• Chứng cứ về công sức đóng góp của mỗi bên vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung bao gồm chứng cứ về thu nhập, lao động của vợ chồng;
• Giấy tờ liên quan đến hộ khẩu, đăng ký thường trú, tạm trú tại địa chỉ nhà tranh chấp giúp chứng minh việc sử dụng công khai, ổn định quyền sử dụng đất. 

Tòa án xem xét, đánh giá chứng cứ để làm căn cứ thụ lý yêu cầu khởi kiện theo theo khoản 4 Điều 189 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015. Do đó, việc có đầy đủ chứng cứ giúp Tòa án giải quyết nhanh chóng, chính xác yêu cầu chia tài sản của vợ chồng khi ly hôn.

>>> Xem thêm: Phân chia nhà cha mẹ cho đã sửa chữa cải tạo khi ly hôn

Lưu ý về định giá/thẩm định giá đối với nhà đất tranh chấp

Định giá/thẩm định giá nhà đất là bước để đảm bảo việc phân chia tài sản khi ly hôn được công bằng, minh bạch. Vậy, trong trường hợp nào Tòa án sẽ ra quyết định định giá, và giá trị tài sản chung (đặc biệt là nhà trên đất mượn) được xác định dựa trên nguyên tắc nào theo quy định?

Theo khoản 3 Điều 104 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, Tòa án ra quyết định định giá nhà đất và thành lập Hội đồng định giá khi thuộc một trong các trường hợp sau:

• Thứ nhất, theo yêu cầu của một hoặc các bên khi họ không đồng ý với giá do bên kia đưa ra;
• Thứ hai, vợ chồng không thỏa thuận lựa chọn tổ chức thẩm định giá tài sản hoặc đưa ra giá tài sản khác nhau hoặc không thỏa thuận được giá tài sản;
• Thứ ba, các bên thỏa thuận với nhau hoặc với tổ chức thẩm định giá tài sản theo mức giá thấp so với giá thị trường nơi có tài sản định giá tại thời điểm định giá nhằm trốn tránh nghĩa vụ với Nhà nước hoặc người thứ ba hoặc có căn cứ cho thấy tổ chức thẩm định giá tài sản đã vi phạm pháp luật khi thẩm định giá.

Tuy nhiên, thực tiễn xét xử áp dụng phương án chia giá trị khi nhà trên đất mượn không thể chia bằng hiện vật. Theo Khoản 5 Điều 7 Thông tư liên tịch 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP, giá trị tài sản chung của vợ chồng, tài sản riêng của vợ chồng được xác định theo giá thị trường tại thời điểm giải quyết sơ thẩm vụ việc. Giá thị trường được xác định căn cứ vào vị trí, diện tích, kết cấu, tình trạng thực tế của nhà đất tranh chấp.

>>> Xem thêm: Nên định giá hay thẩm định giá tài sản tranh chấp tại tòa

Dịch vụ luật sư tư vấn, nhận ủy quyền giải quyết tranh chấp yêu cầu chia nhà trên đất của bố mẹ khi ly hôn

Để bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp, việc tìm kiếm một dịch vụ luật sư chuyên nghiệp là vô cùng cần thiết. Luật Long Phan PMT cung cấp giải pháp pháp lý toàn diện cho vấn đề này. Dịch vụ của chúng tôi bao gồm: 

• Tư vấn quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng khi có yêu cầu chia tài sản khi ly hôn;
• Tư vấn phương án chia tài sản tối ưu, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của Quý khách;
• Hỗ trợ thu thập chứng cứ chứng minh cho yêu cầu khởi kiện, chứng minh cho nguồn gốc đất, công sức đóng góp;
• Hỗ trợ Quý khách hàng thực hiện thủ tục định giá, thẩm định giá tài sản;
• Soạn thảo đơn khởi kiện, đơn yêu cầu thẩm định giá tài sản, và các đơn từ khác có liên quan trong suốt quá trình giải quyết vụ việc;
• Nhận ủy quyền nộp hồ sơ, theo dõi quá trình xử lý và tham gia các buổi làm việc tại cơ quan có thẩm quyền;
• Tham gia bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự tại phiên tòa;
• Tư vấn hồ sơ, thủ tục kháng cáo phúc thẩm (nếu có). 

Với quy trình tư vấn và hỗ trợ pháp lý trọn gói, từ thu thập chứng cứ đến bảo vệ tại phiên tòa, Luật Long Phan PMT cam kết đồng hành cùng Quý khách. Hãy liên hệ với chúng tôi để được tư vấn phương án tối ưu, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của bạn trong các tranh chấp tài sản phức tạp khi ly hôn.

Câu hỏi thường gặp về yêu cầu chia nhà trên đất của bố mẹ khi ly hôn

Để giúp Quý khách hiểu rõ hơn về vấn đề yêu cầu chia nhà trên đất của bố mẹ khi ly hôn, chúng tôi đã tổng hợp một số câu hỏi liên quan sau: 

Công sức nội trợ, quản lý xây dựng có được tính là đóng góp không?

Có. Theo Khoản 1 Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, lao động của vợ, chồng trong gia đình (bao gồm công việc nội trợ, quản lý xây dựng) được coi là lao động có thu nhập. Do đó, đây là căn cứ pháp lý để Tòa án xem xét yếu tố công sức đóng góp khi phân chia tài sản chung.

Nếu không còn hóa đơn, chứng từ xây dựng thì chứng minh bằng cách nào?

Theo quy định tại Điều 93 và Điều 95 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 (BLTTDS), nếu thiếu chứng cứ trực tiếp (hóa đơn), bạn có quyền chứng minh bằng các nguồn chứng cứ khác như lời khai của người làm chứng (thợ xây, hàng xóm), tài liệu (sao kê ngân hàng), hoặc yêu cầu Tòa án ra quyết định thẩm định giá tài sản theo Điều 104 BLTTDS để xác định giá trị và thời điểm xây dựng.

Vợ chồng chỉ sửa chữa, cải tạo nhà của bố mẹ thì có được chia không?

Vợ chồng không được chia căn nhà (vì là tài sản riêng của bố mẹ). Tuy nhiên, nếu tiền sửa chữa là tài sản chung và làm tăng đáng kể giá trị căn nhà, vợ chồng có quyền yêu cầu bố mẹ thanh toán lại phần giá trị tăng thêm đó, dựa trên nguyên tắc tôn trọng công sức đóng góp tại Khoản 3 và Khoản 4 Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.

Lỗi của một bên (ví dụ: ngoại tình) có ảnh hưởng đến tỷ lệ chia nhà không?

Khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 có quy định Tòa án xem xét “yếu tố lỗi của mỗi bên vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng” khi chia tài sản. Tuy nhiên, thực tiễn xét xử thường chỉ áp dụng yếu tố lỗi khi nó liên quan trực tiếp đến việc làm suy giảm khối tài sản chung (như cờ bạc, hoang phí), chứ không áp dụng lỗi về nhân thân (như ngoại tình) để giảm trừ quyền lợi tài sản.

Bố mẹ chỉ hứa miệng cho đất, không có văn bản, Tòa án có công nhận không?

Không. Theo Khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai 2024, hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất bắt buộc phải được lập thành văn bản và phải được công chứng hoặc chứng thực. Giao dịch bằng lời nói (hứa miệng) không có giá trị pháp lý để Tòa án công nhận việc tặng cho.

Trên đây là các giải đáp cho các thắc mắc của Quý khách khi gặp phải trường hợp vợ, chồng xây nhà trên đất của bố mẹ thì tài sản này phải chia như thế nào? Chúng tôi mong rằng với những câu trả lời, Quý khách đã phần nào hiểu được nguyên tắc phân chia và xác định mình thuộc trường hợp nào. 

Kết luận

Yêu cầu chia nhà trên đất của bố mẹ khi ly hôn cần xác định chính xác nguồn gốc quyền sử dụng đất và nguồn tiền xây nhà theo Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Nếu Quý khách có bất kỳ thắc mắc liên quan đến yêu cầu chia nhà đất của bố mẹ khi ly hôn, hãy liên hệ Luật sư hôn nhân gia đình và Luật sư nhà đất qua hotline 1900636387 để được tư vấn chi tiết và nhận ủy quyền giải quyết tranh chấp chia nhà trên đất của bố mẹ khi ly hôn.

Tags: Chia nhà trên đất bố mẹ, Chia tài sản khi ly hôn, Công sức đóng góp, Định giá tài sản tranh chấp, Nhà đất cho ở nhờ, Tài sản chung vợ chồng, Tặng cho quyền sử dụng đất, Tranh chấp tài sản ly hôn