Thừa kế tài khoản đầu tư chứng khoán: Thủ tục thế nào?

Thủ tục thừa kế tài khoản đầu tư chứng khoán là một thủ tục phức tạp, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hồ sơ pháp lý. Trên thực tế, người nhận thừa kế thường xuyên gặp phải những vướng mắc khi làm việc với công ty chứng khoán do chưa nắm rõ quy định. Sự thiếu hụt thông tin pháp lý và sự chuẩn bị hồ sơ chưa đầy đủ thường dẫn đến việc quy trình thừa kế bị kéo dài hoặc gặp bế tắc. Bài viết dưới đây của Luật Long Phan PMT sẽ hướng dẫn chi tiết về thủ tục thừa kế tài khoản đầu tư chứng khoán.  

Xác định tư cách thừa kế tài khoản đầu tư chứng khoán

Việc xác định đúng tư cách thừa kế là bước đầu tiên và có ý nghĩa quyết định trong quá trình thực hiện thủ tục thừa kế tài khoản đầu tư chứng khoán. Trên thực tế, tư cách người thừa kế được xác định dựa trên hình thức thừa kế bao gồm thừa kế theo pháp luật và thừa kế theo di chúc. 

Thừa kế theo pháp luật

Trường hợp người để lại tài sản không lập di chúc, di chúc không hợp pháp hoặc các trường hợp khác được quy định tại Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015 thì việc thừa kế tài khoản chứng khoán được thực hiện theo quy định của pháp luật về thừa kế.

Theo Điều 651 BLDS 2015, người thừa kế theo pháp luật được xác định theo thứ tự hàng thừa kế, trong đó những người cùng hàng sẽ được hưởng phần di sản bằng nhau.

Đối với tài khoản đầu tư chứng khoán, việc xác định người thừa kế theo pháp luật là cơ sở để công ty chứng khoán và các cơ quan có thẩm quyền xem xét việc chuyển quyền sở hữu chứng khoán và xử lý các quyền, nghĩa vụ phát sinh từ tài khoản.

Thừa kế theo di chúc

Trường hợp người để lại tài sản có lập di chúc hợp pháp theo quy định tại Điều 630 BLDS 2015, thì tư cách thừa kế được xác định căn cứ vào nội dung di chúc. Người được chỉ định trong di chúc có quyền nhận di sản là tài khoản chứng theo ý chí của người lập di chúc. Tuy nhiên, trên thực tế, việc thừa kế theo di chúc vẫn cần lưu ý: Di chúc phải đáp ứng đầy đủ điều kiện về chủ thể, nội dung và hình thức theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015.
Sau khi xác định được hình thức và tư cách thừa kế, bước tiếp theo là xác định chính xác di sản để lại. Đối với tài khoản đầu tư chứng khoán, di sản thừa kế có thể bao gồm:

• Các loại chứng khoán đang sở hữu (cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ, chứng quyền…);
• Tiền mặt còn tồn trong tài khoản giao dịch chứng khoán;
• Quyền tài sản phát sinh từ chứng khoán như cổ tức, lãi trái phiếu, quyền mua cổ phiếu, quyền nhận cổ phiếu thưởng (nếu phát sinh trước hoặc tại thời điểm mở thừa kế).

Bên cạnh đó, người thừa kế cần thu thập và đối chiếu các chứng thư sở hữu và tài liệu liên quan, bao gồm: hợp đồng mở tài khoản chứng khoán, sao kê tài khoản, xác nhận sở hữu chứng khoán do công ty chứng khoán cung cấp hoặc dữ liệu lưu ký tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC). Việc xác định đầy đủ và chính xác phạm vi di sản là cơ sở pháp lý quan trọng để thực hiện các bước tiếp theo như khai nhận di sản, thỏa thuận phân chia di sản và làm thủ tục chuyển quyền sở hữu chứng khoán cho người thừa kế.

Thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế là tài khoản ngân hàng đầu tư chứng khoán

Thủ tục khai nhận di sản thừa kế được thực hiện như sau:

Bước 1: Nộp hồ sơ

Người khai nhận di sản thừa kế nộp hồ sơ tại văn phòng công chứng;

Hồ sơ bao gồm các giấy tờ sau:

1.Giấy đề nghị khai nhận di sản thừa kế;

2.Giấy tờ chứng minh quyền thừa kế:

• Đối với thừa kế theo pháp luật: Giấy khai sinh, chứng minh nhân dân/căn cước công dân…;
• Đối với thừa kế theo di chúc: Di chúc hợp lệ

3. Giấy tờ chứng minh tài sản thừa kế;

4.Bản kê khai di sản thừa kế: Liệt kê tất cả tài sản của người để lại di sản, giá trị và tình trạng tài sản;

5.Giấy tờ khác: Theo yêu cầu của công chứng viên.

Bước 2: Công chứng viên sẽ thẩm định hồ sơ

Bước 3: Niêm yết thụ lý công chứng

Bước 4: Công chứng viên lập Văn bản khai nhận di sản thừa kế

Bước 5: Công chứng viên sẽ thông báo cho các bên liên quan về việc đã hoàn tất thủ tục khai nhận di sản thừa kế

Bước 6: Nộp lệ phí công chứng

>>> Xem thêm: Thủ tục thừa kế theo pháp luật: Hướng dẫn đầy đủ

Thực hiện thủ tục chuyển quyền sở hữu tại công ty chứng khoán

Sau khi hoàn tất việc xác định tư cách người thừa kế và phạm vi di sản, người thừa kế cần thực hiện thủ tục chuyển quyền sở hữu chứng khoán thông qua công ty chứng khoán nơi người để lại di sản mở tài khoản. Đây là thủ tục bắt buộc để ghi nhận hợp pháp quyền sở hữu chứng khoán từ người đã chết sang người thừa kế.

Lưu ý: VSDC chỉ chuyển quyền sở hữu ngoài hệ thống giao dịch theo đề nghị của công ty chứng khoán nơi mở tài khoản; công ty chứng khoán phải kiểm tra hồ sơ, phong tỏa số chứng khoán đề nghị chuyển trong thời gian làm thủ tục và khấu trừ thuế (nếu có).
Căn cứ Điều 24 Quy chế về hoạt động đăng ký và chuyển quyền sở hữu chứng khoán tại tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán việt nam ban hành kèm theo Quyết định số 37/QĐ-HĐTV ngày 29/04/2025 của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam quy định về thành phần hồ sơ và thủ tục thừa kế tài khoản chứng khoán như sau: 

Trường hợp thừa kế theo di chúc, người thừa kế cần chuẩn bị:

• Văn bản đề nghị chuyển quyền sở hữu chứng khoán của người nhận thừa kế hoặc đại diện những người nhận thừa kế; kèm theo bản sao giấy tờ thể hiện thông tin số ĐKSH và ngày cấp số ĐKSH của bên nhận thừa kế; 
• Bản sao hợp lệ Giấy chứng tử hoặc Trích lục khai tử của bên để lại tài sản thừa kế;
• Bản sao các tài liệu chứng minh đã thực hiện nghĩa vụ về thuế thu nhập cá nhân từ thừa kế chứng khoán;
• Bản sao hợp lệ Di chúc hợp pháp theo quy định của pháp luật
• Văn bản khai nhận hoặc từ chối nhận di sản của những người được hưởng thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc;
• Bản sao hợp lệ văn bản phân chia tài sản thừa kế trong trường hợp di chúc không ghi rõ số lượng chứng khoán;
• Văn bản của TVLK bên chuyển quyền sở hữu mở tài khoản gửi VSDC đề nghị VSDC thực hiện chuyển quyền sở hữu.

Trường hợp thừa kế theo pháp luật, người thừa kế cần chuẩn bị: 

• Các tài liệu quy định tại các điểm a, b, đ khoản 1 Điều này;
• Bản tường trình của người nhận thừa kế về các mối quan hệ nhân thân của người để lại thừa kế và cam kết về tính chính xác của các thông tin kê khai trong bản tường trình, đồng thời chịu hoàn toàn trách nhiệm trước pháp luật nếu có phát sinh tranh chấp;
• Bản sao hợp lệ văn bản thỏa thuận về việc phân chia di sản thừa kế hoặc văn bản khai nhận di sản thừa kế có xác nhận của cơ quan công chứng, cơ quan nhà nước có thẩm quyền;
• Bản sao hợp lệ văn bản từ chối nhận di sản thừa kế hoặc văn bản ủy quyền đứng tên sở hữu quản lý di sản thừa kế có xác nhận của cơ quan công chứng, cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Ngoài ra, người nhận thừa kế cũng cần lưu ý một số vấn đề về thuế: 

• Đối với phần thuế thu nhập cá nhân khi thừa kế chứng khoán: áp dụng biểu toàn phần 10% trên phần giá trị vượt 10 triệu đồng/lần. Giá trị xác định tại thời điểm đăng ký chuyển quyền sở hữu: Chứng khoán giao dịch trên Sở (HOSE/HNX/UPCoM): theo giá tham chiếu tại thời điểm đăng ký.

• Nếu chứng khoán chưa niêm yết: theo giá trị sổ sách của công ty phát hành tại thời điểm gần nhất trước thời điểm đăng ký quyền sở hữu. 
• Cac giao dịch tại UPCoM được coi là giao dịch trên Sở, nên cũng áp dụng cách tính thuế thu nhập cá nhân nêu trên (hướng dẫn của Tổng cục Thuế tại Công văn 5001/TCT-DNNCN ngày 08/11/2023). Việc kê khai, nộp thuế: phải theo quy định, CTCK khấu trừ và nộp thay khi thực hiện hồ sơ chuyển quyền ngoài sàn.

>>> Xem thêm: Thủ tục khai nhận di sản thừa kế theo Luật Công chứng 2024

Hướng xử lý khi có tranh chấp thừa kế tài khoản đầu tư chứng khoán

Trong thực tiễn, tranh chấp thừa kế tài khoản đầu tư chứng khoán thường phát sinh do mâu thuẫn về tư cách người thừa kế, phạm vi di sản, hiệu lực di chúc hoặc cách thức phân chia chứng khoán. Khi phát sinh tranh chấp, người có quyền và lợi ích liên quan có thể cân nhắc áp dụng một trong các hướng xử lý sau, theo mức độ phức tạp và tính chất của vụ việc.

Thỏa thuận nội bộ

Thỏa thuận nội bộ là phương án ưu tiên áp dụng khi các bên vẫn có thiện chí hợp tác. Trên cơ sở trao đổi và thống nhất, các đồng thừa kế có thể:

• Thống nhất về tư cách người thừa kế, tỷ lệ hưởng di sản;
• Thỏa thuận phân chia từng loại chứng khoán hoặc quy đổi ra giá trị tiền;
• Thống nhất cử người đại diện làm việc với công ty chứng khoán trong giai đoạn xử lý thủ tục.

Kết quả thỏa thuận cần được lập thành văn bản hợp pháp (văn bản thỏa thuận phân chia di sản hoặc văn bản khai nhận di sản có công chứng/chứng thực) để làm căn cứ thực hiện thủ tục chuyển quyền sở hữu chứng khoán tại công ty chứng khoán và VSDC.

Hòa giải

Trường hợp các bên không tự đạt được thỏa thuận, nhưng vẫn mong muốn giải quyết tranh chấp theo hướng hòa giải, tiết kiệm thời gian và chi phí, các bên có thể lựa chọn hòa giải tại Tòa án theo quy định của Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án năm 2020.

Căn cứ Điều 8 Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án năm 2020, hòa giải viên sẽ hỗ trợ các bên:

• Làm rõ quyền, nghĩa vụ pháp lý của từng người thừa kế;
• Phân tích rủi ro pháp lý nếu tranh chấp kéo dài;
• Hướng các bên đạt được phương án phân chia di sản phù hợp quy định pháp luật.

Trường hợp hòa giải thành và được Tòa án công nhận, kết quả hòa giải có giá trị pháp lý thi hành, có thể sử dụng trực tiếp làm căn cứ để thực hiện thủ tục chuyển quyền sở hữu chứng khoán.

Khởi kiện

Trong trường hợp tranh chấp phức tạp, các bên không thể hòa giải hoặc có dấu hiệu xâm phạm nghiêm trọng quyền lợi hợp pháp, người thừa kế có quyền khởi kiện vụ án tranh chấp thừa kế tại Tòa án có thẩm quyền. 

Thẩm quyền của Tòa án

Về thẩm quyền theo vụ việc, tranh chấp thừa kế tài khoản đầu tư chứng khoán là tranh chấp thừa kế tài sản theo quy định tại khoản 5 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Do đó, tranh chấp này thuộc giải quyết của Tòa án. Về thẩm quyền theo cấp, theo quy định tại khoản 2 Điều 1 Luật số 85/2025/QH15, tranh chấp thừa kế tài khoản đầu tư chứng khoán do Tòa án khu vực giải quyết. Về thẩm quyền theo lãnh thổ, Tòa án khu vực nơi bị đơn cư trú/có trụ sở có thẩm quyền giải quyết tranh chấp thừa kế. 

Đơn khởi kiện và tài liệu chứng cứ khuyến nghị

Để bắt đầu quá trình khởi kiện, người khởi kiện phải làm đơn khởi kiện theo mẫu 23-DS ban hành kèm theo Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP. Kèm theo đơn khởi kiện, người khởi kiện phải gửi kèm theo tài liệu, chứng cứ chứng minh quyền, lợi ích hợp pháp của người khởi kiện bị xâm phạm theo quy định tại Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

Thủ tục Tòa án thụ lý

Thủ tục Tòa án thụ lý vụ án tranh chấp về thừa kế được tiến hành như sau:

• Thứ nhất, người khởi kiện nộp hồ sơ trực tiếp tại bộ phận tiếp nhận hồ sơ của Tòa án có thẩm quyền hoặc nộp qua đường bưu điện.
• Thứ hai, căn cứ Điều 191 Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS) 2015 trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được đơn khởi kiện về tranh chấp thủ tục thừa kế, Chánh án Tòa án phân công một Thẩm phán xem xét đơn khởi kiện. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày được phân công, Thẩm phán phải xem xét đơn khởi kiện nếu xét thấy vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án, Thẩm phán phải thông báo ngay cho người khởi kiện biết để họ đến Tòa án làm thủ tục nộp tiền tạm ứng án phí.
• Thứ ba, Thẩm phán sẽ thụ lý vụ án khi người khởi kiện nộp cho Tòa án biên lai thu tiền tạm ứng án phí. Trường hợp người khởi kiện được miễn hoặc không phải nộp tiền tạm ứng án phí theo Điều 12 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 thì Thẩm phán sẽ thụ lý ngay theo khoản 4 Điều 195 BLTTDS 2015.

Lưu ý: Người đề nghị được miễn, giảm tạm ứng án phí, tạm ứng lệ phí Tòa án, án phí, lệ phí Tòa án thuộc các trường hợp được quy định trên, cần nộp đơn đề nghị cho Tòa án có thẩm quyền kèm theo các tài liệu, chứng cứ chứng minh thuộc trường hợp được miễn, giảm.

Quá trình giải quyết

Thời hạn chuẩn bị xét xử: Căn cứ Điều 203 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm tranh chấp về thừa kế là 04 tháng, kể từ ngày thụ lý vụ án. Đối với vụ án có tính chất phức tạp hoặc do sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan, Chánh án có thể quyết định gia hạn nhưng không quá 02 tháng. 

Trong giai đoạn chuẩn bị xét xử, Tòa án tiến hành các công việc thuộc nhiệm vụ, quyền hạn như thu thập tài liệu, chứng cứ; xem xét, thẩm định tại chỗ; đo vẽ; tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải. 

• Trường hợp hòa giải thành, Thẩm phán chủ trì phiên hòa giải hoặc một Thẩm phán được Chánh án Tòa án phân công phải ra quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự theo khoản 1 Điều 212 BLTTDS 2015. 
• Trường hợp hòa giải không thành, Tòa án ra quyết định đưa vụ án ra xét xử. 

Xét xử sở thẩm: Trong thời hạn 01 tháng kể từ ngày có quyết định đưa vụ án ra xét xử, Thẩm phán phải mở phiên tòa, trường hợp có lý do chính đáng thì thời hạn này là 02 tháng theo khoản 4 Điều 203 BLTTDS 2015.

Xét xử phúc thẩm: Nếu không đồng ý với quyết định, bản án của cấp sơ thẩm thì đương sự có quyền kháng cáo. Việc kháng cáo thực hiện trong thời hạn quy định tại Điều 273 BLTTDS 2015. 

Khai nhận thừa kế theo bản án hoặc quyết định của tòa án

Sau khi Tòa án ban hành bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật giải quyết tranh chấp thừa kế, người được xác định là người thừa kế hợp pháp có quyền:

• Thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế theo nội dung bản án/quyết định;
• Nộp hồ sơ tại công ty chứng khoán để làm thủ tục chuyển quyền sở hữu chứng khoán theo phán quyết của Tòa án.

Trong trường hợp này, bản án hoặc quyết định của Tòa án là căn cứ pháp lý trực tiếp để công ty chứng khoán và VSDC thực hiện việc ghi nhận chuyển quyền sở hữu chứng khoán cho người thừa kế, không phụ thuộc vào sự đồng thuận của các bên còn lại.

>>> Xem thêm: Thủ tục giải quyết tranh chấp đối với di sản thừa kế

Dịch vụ luật sư tư vấn và tham gia giải quyết tranh chấp chấp thừa kế tài khoản đầu tư chứng khoán của Luật Long Phan PMT

Luật Long Phan PMT cung cấp dịch vụ tư vấn và hỗ trợ thực hiện thủ tục thừa kế theo pháp luật một cách nhanh chóng và hiệu quả. Dịch vụ của Chúng tôi bao gồm:

• Tư vấn pháp lý về hình thức thừa kế, tư cách người thừa kế và phạm vi di sản là tài khoản, chứng khoán và quyền tài sản phát sinh.
• Rà soát, đánh giá hiệu lực di chúc và nhận diện rủi ro tranh chấp trong thừa kế chứng khoán.
• Soạn thảo hồ sơ pháp lý: văn bản khai nhận/thỏa thuận phân chia di sản, hồ sơ chuyển quyền sở hữu chứng khoán.
• Đại diện theo ủy quyền làm việc với công ty chứng khoán, VSDC và các cơ quan liên quan.
• Tư vấn và hỗ trợ nghĩa vụ thuế khi thừa kế chứng khoán, bao gồm xác định giá tính thuế và khấu trừ, kê khai theo quy định.
• Tham gia hòa giải, đối thoại và đàm phán giải quyết tranh chấp thừa kế.
• Luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng trong các vụ án tranh chấp thừa kế tại Tòa án.

Câu hỏi thường gặp về thủ tục thừa kế tài khoản đầu tư chứng khoán

Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp về thủ tục thừa kế tài khoản đầu tư chứng khoán: 

Những giấy tờ nào được coi là bằng chứng hợp lệ để chứng minh quyền sở hữu tài khoản chứng khoán của người đã mất?

Người thừa kế cần thu thập một số tài liệu bao gồm: Hợp đồng mở tài khoản chứng khoán, bản sao kê tài khoản và Giấy xác nhận sở hữu chứng khoán do công ty chứng khoán cung cấp. Ngoài ra, dữ liệu lưu ký tại VSDC cũng là cơ sở dữ liệu quan trọng để đối chiếu và xác định chính xác danh mục tài sản. Việc chứng minh này không chỉ phục vụ cho thủ tục khai nhận di sản, mà còn là căn cứ để công ty chứng khoán và VSDC xem xét, thực hiện chuyển quyền sở hữu. Các tài liệu hợp lệ càng nhiều, khả năng xác minh quyền sở hữu càng nhanh và chính xác. 

Tài khoản đầu tư chứng khoán của cá nhân đã chết có bị khóa giao dịch không?

Có. Căn cứ theo điểm b khoản 1 Điều 12 Nghị định 52/2024/NĐ-CP quy định nếu Chủ tài khoản thanh toán là cá nhân bị chết, bị tuyên bố đã chết thì việc đóng tài khoản thanh toán sẽ được thực hiện. Từ quy định này, khi tài khoản thanh toán bị đóng, mọi hoạt động nộp, rút tiền hay thanh toán cho giao dịch chứng khoán sẽ không thể thực hiện được. Đồng thời, để bảo toàn nguyên trạng tài sản cho người thừa kế, công ty chứng khoán cũng sẽ tiến hành phong tỏa tài khoản giao dịch ngay khi nhận được thông báo về việc khách hàng qua đời. Việc giao dịch chỉ được khôi phục hoặc tất toán khi người thừa kế hợp pháp hoàn tất thủ tục nhận di sản thừa kế theo đúng trình tự pháp luật.

Việc xử lý số dư khi đóng tài khoản thanh toán đối với cá nhân bị chết như thế nào?

Căn cứ khoản 2 Điều 12 Nghị định 52/2024/NĐ-CP việc xử lý số dư khi đóng tài khoản thanh toán đối với cá nhân bị chết như sau:

• Chi trả cho người thừa kế, đại diện thừa kế hợp pháp trong trường hợp chủ tài khoản thanh toán là cá nhân bị chết, bị tuyên bố đã chết;
• Chi trả theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật;
• Xử lý theo quy định của pháp luật đối với trường hợp người thụ hưởng hợp pháp số dư trên tài khoản thanh toán đã được thông báo mà không đến nhận.

Nếu một trong những người thừa kế không muốn nhận phần tài sản từ tài khoản đầu tư chứng khoán thì phải làm sao?

Căn cứ Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, người nằm trong diện thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp từ chối để trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản với người khác. Bên cạnh đó, việc từ chối nhận di sản cần phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết. Đồng thời phải từ chối trước thời điểm phân chia di sản. 

Như vậy, trong trường hợp muốn từ chối nhận di sản thừa kế, người từ chối cần lập văn bản từ chối nhận di sản thừa kế. Văn bản này sau đó sẽ được nộp kèm trong hồ sơ chuyển quyền sở hữu tại công ty chứng khoán để làm căn cứ phân chia lại phần di sản đó cho những người thừa kế còn lại hoặc theo pháp luật. 

Kết luận

Thừa kế tài khoản đầu tư chứng khoán là một thủ tục pháp lý phức tạp. Việc xác định đúng tư cách thừa kế, phạm vi di sản, thực hiện đầy đủ thủ tục chuyển quyền sở hữu, cũng như xử lý kịp thời các tranh chấp phát sinh là yếu tố then chốt để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người thừa kế. Luật Long Phan PMT sẵn sàng đồng hành, hỗ trợ Quý khách hàng trong toàn bộ quy trình này. Liên hệ ngay qua hotline 1900.63.63.87 để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.

Tags: Chuyển quyền sở hữu chứng khoán, Thủ tục khai nhận di sản thừa kế, Thủ tục thừa kế tài khoản chứng khoán, thừa kế cổ phiếu, thừa kế tài khoản đầu tư chứng khoán, thừa kế theo di chúc, thừa kế theo pháp luật