Cách định lượng thiệt hại để bào chữa trong tội phạm xâm phạm sở hữu

Cách định lượng thiệt hại để bào chữa trong tội phạm xâm phạm sở hữu quyết định trực tiếp đến khung hình phạt và trách nhiệm hình sự của bị can. Giá trị tài sản bị chiếm đoạt hoặc hư hỏng được xác định căn cứ trên các quy định về định giá tài sản trong tố tụng hình sự. Việc kiểm tra tính hợp pháp của kết luận định giá giúp người bào chữa phát hiện sai sót về nghiệp vụ của cơ quan chức năng. Nội dung dưới đây của Luật Long Phan PMT sẽ phân tích các kỹ thuật pháp lý để tối ưu hóa việc bào chữa cho Quý khách hàng.

Nguyên tắc định lượng thiệt hại trong vụ án hình sự

Việc định giá tài sản trong tố tụng hình sự phải tuân thủ các nguyên tắc khách quan và chính xác theo quy định pháp luật. Cơ quan có thẩm quyền không được áp dụng giá trị cảm tính mà phải dựa trên các tiêu chuẩn kỹ thuật và thực tế thị trường. Dưới đây là các nội dung trọng tâm về thời điểm, phương pháp và loại trừ thiệt hại trong cách định lượng thiệt hại để bào chữa trong tội phạm xâm phạm sở hữu.

Xác định đúng thời điểm định giá

Về nguyên tắc xác định giá trị tài sản trong tố tụng hình sự, Điều 4 Nghị định 30/2018/NĐ-CP quy định rõ việc định giá phải căn cứ vào giá thị trường của tài sản tại thời điểm và địa điểm xảy ra hành vi phạm tội. Quy định này nhằm bảo đảm việc xác định thiệt hại phản ánh đúng giá trị thực tế của tài sản tại thời điểm bị xâm hại, từ đó làm cơ sở chính xác cho việc đánh giá tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi.

Trong trường hợp cơ quan tiến hành tố tụng sử dụng thời điểm khởi tố, điều tra hoặc xét xử làm mốc định giá thay thế, thì cách xác định này là không phù hợp với nguyên tắc nêu trên. Bởi lẽ, giá trị tài sản trên thị trường luôn có sự biến động theo thời gian do tác động của các yếu tố như lạm phát, cung – cầu hoặc sự thay đổi của điều kiện kinh tế – xã hội. Việc không gắn giá trị tài sản với đúng thời điểm xảy ra hành vi phạm tội sẽ dẫn đến sai lệch trong việc xác định thiệt hại thực tế.

Phân biệt giá trị tài sản thực tế

Việc xác định đúng giá trị tài sản trong tố tụng hình sự không chỉ phụ thuộc vào kết luận của Hội đồng định giá mà còn phải đối chiếu với các tiêu chuẩn thẩm định giá nhằm bảo đảm phản ánh đúng bản chất kinh tế của tài sản bị xâm phạm.

• Giá trị thị trường được hiểu là mức giá có thể đạt được của tài sản trong điều kiện giao dịch bình thường trên thị trường tại thời điểm và địa điểm xảy ra hành vi. Theo nguyên tắc này, việc định giá phải dựa trên các tài sản cùng loại hoặc tương đương đã và đang được mua bán thực tế trên thị trường, thay vì căn cứ vào giá trị ban đầu khi tài sản được mua mới. Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh giá cả thị trường luôn biến động, bởi nếu không xác định đúng giá trị tại thời điểm xảy ra vụ việc thì kết quả định giá sẽ không còn phản ánh đúng thiệt hại thực tế.
• Giá trị sử dụng là yếu tố cần được xem xét bắt buộc đối với các tài sản đã qua sử dụng. Trong trường hợp này, giá trị tài sản không thể được xác định theo mức giá của tài sản mới mà phải được điều chỉnh trên cơ sở tỷ lệ hao mòn thực tế, bao gồm cả hao mòn vật lý và hao mòn chức năng. Nếu Hội đồng định giá không thực hiện việc khấu trừ giá trị hao mòn mà áp dụng trực tiếp giá mua mới ban đầu, thì kết luận định giá sẽ bị sai lệch đáng kể so với giá trị thực tế của tài sản tại thời điểm bị xâm phạm, từ đó có thể làm tăng không đúng giá trị thiệt hại.

Cần lưu ý hiện nay theo quy định tại Khoản 18, Điều 3, Luật Giá 2023 quy định Chứng thư thẩm định giá là văn bản do doanh nghiệp thẩm định giá, chi nhánh doanh nghiệp thẩm định giá phát hành sau khi kết thúc hoạt động thẩm định giá để thông báo cho khách hàng, các tổ chức, cá nhân có liên quan (nếu có) được ghi trong hợp đồng thẩm định giá về giá trị tài sản thẩm định giá và những nội dung chính của báo cáo thẩm định giá.

Chứng thư định giá hoặc Kết luận giám định là tài liệu có giá trị chứng cứ quan trọng trong việc xác định thiệt hại. Do đó, người có quyền lợi liên quan hoàn toàn có quyền yêu cầu cơ quan tiến hành tố tụng cung cấp đầy đủ các tài liệu này để kiểm tra tính hợp pháp và cơ sở xác định giá trị tài sản. Trong trường hợp phát hiện dấu hiệu thiếu căn cứ, sai phương pháp định giá hoặc không phản ánh đúng tình trạng thực tế của tài sản, có thể đề nghị định giá lại theo quy định của pháp luật tố tụng hoặc chủ động thuê tổ chức thẩm định giá độc lập để thực hiện việc thẩm định lại, qua đó tạo ra nguồn chứng cứ đối trọng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Xác định thiệt hại vật chất thực tế

Để xác định chính xác thiệt hại trong các vụ án xâm phạm tài sản, pháp luật không chỉ dừng lại ở việc định giá tài sản mà còn yêu cầu phân biệt rõ bản chất thiệt hại thực tế phát sinh tương ứng với từng tình trạng của tài sản. Việc phân định này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm nguyên tắc bồi thường đúng, đủ, tránh tình trạng xác định thiệt hại vượt quá thực tế.

• Tài sản bị hư hỏng: Trong trường hợp tài sản không bị mất hoàn toàn mà chỉ bị hư hỏng, thiệt hại không được tính theo giá trị thay thế mới của tài sản mà phải xác định dựa trên chi phí hợp lý cần thiết để sửa chữa, khắc phục nhằm đưa tài sản trở lại tình trạng ban đầu. Việc xác định này cần căn cứ vào mức độ hư hại thực tế, đặc điểm kỹ thuật của tài sản và giá dịch vụ sửa chữa tại thời điểm xảy ra hành vi, qua đó bảo đảm phản ánh đúng giá trị tổn thất thực tế mà chủ sở hữu phải gánh chịu.
• Tài sản bị mất: Đối với trường hợp tài sản bị chiếm đoạt hoặc mất hoàn toàn, thiệt hại được xác định trên cơ sở giá trị thực tế của tài sản tại thời điểm và địa điểm xảy ra hành vi. Các khoản lợi ích mang tính giả định như lợi nhuận kỳ vọng, thu nhập dự kiến hoặc giá trị gia tăng chưa hình thành sẽ không được tính vào thiệt hại nếu không có căn cứ chứng minh rõ ràng. Cách xác định này nhằm bảo đảm tính khách quan, đồng thời hạn chế việc khai khống giá trị tài sản để làm sai lệch bản chất vụ án và trục lợi trong quá trình giải quyết.

Loại trừ các yếu tố không phải thiệt hại

Trong quá trình xác định thiệt hại, một nguyên tắc quan trọng là chỉ ghi nhận những tổn thất thực tế, trực tiếp và có căn cứ chứng minh, đồng thời loại trừ các yếu tố không phản ánh đúng bản chất thiệt hại.

Trước hết, đối với các khoản chi phí khắc phục, chỉ những chi phí hợp lý, cần thiết và gắn trực tiếp với việc sửa chữa, phục hồi tài sản mới được chấp nhận. Những khoản chi mang tính phát sinh không liên quan, bị đội giá bất thường hoặc không có chứng từ hợp lệ cần được loại bỏ để tránh làm sai lệch giá trị thiệt hại thực tế. Bên cạnh đó, đối với các giá trị mang tính tinh thần hoặc yếu tố đặc biệt gắn với tài sản, pháp luật tố tụng hình sự về nguyên tắc chỉ ghi nhận thiệt hại vật chất khi định lượng trách nhiệm hình sự.

Các giá trị cảm xúc, kỷ niệm hoặc ý nghĩa cá nhân của tài sản sẽ không được tính vào thiệt hại, trừ trường hợp có quy định pháp luật cụ thể cho phép xem xét. Việc loại trừ các yếu tố này có ý nghĩa bảo đảm tính khách quan trong hoạt động định giá, đồng thời ngăn ngừa tình trạng mở rộng thiệt hại một cách không có căn cứ, làm ảnh hưởng đến việc xác định đúng trách nhiệm pháp lý của người bị buộc tội.

Các trường hợp cần đề nghị trưng cầu hoặc yêu cầu giám định lại thiệt hại

Hoạt động kiểm tra tính chuẩn xác của kết luận định giá tài sản là giải pháp kỹ thuật then chốt trong quá trình bào chữa. Khi phát hiện các dấu hiệu vi phạm thủ tục hoặc sai sót về toán học, luật sư sẽ kích hoạt quyền yêu cầu định giá lại để bảo vệ Quý khách. Việc này giúp ngăn chặn các kết luận buộc tội thiếu căn cứ pháp lý vững chắc.

Định giá sai thời điểm và địa điểm

Định giá sai thời điểm và địa điểm là một trong những sai sót có tính chất nền tảng, ảnh hưởng trực tiếp đến tính hợp pháp của kết luận định giá tài sản. Theo quy định tại Khoản 1, Điều 4, Nghị định 30/2018/NĐ-CP, giá trị tài sản bắt buộc phải được xác lập tại thời điểm và địa điểm xảy ra hành vi phạm tội.

Tuy nhiên, trong thực tiễn, không ít trường hợp Hội đồng định giá lại áp dụng mức giá tại thời điểm điều tra hoặc xét xử, là những thời điểm mà giá trị tài sản đã có sự biến động do yếu tố thị trường hoặc lạm phát. Việc áp dụng sai mốc thời gian và không gian định giá dẫn đến sai lệch giá trị thực tế của tài sản, từ đó làm thay đổi căn cứ xác định trách nhiệm hình sự và định khung hình phạt, gây bất lợi nghiêm trọng cho người bị buộc tội. Trong trường hợp này, kết luận định giá có thể bị xem xét là không hợp pháp do vi phạm nguyên tắc định giá theo quy định pháp luật.

Vi phạm về thành phần Hội đồng định giá

Vi phạm về thành phần Hội đồng định giá cũng là một căn cứ quan trọng làm suy giảm giá trị pháp lý của kết luận định giá. Điều 8, Nghị định 30/2018/NĐ-CP quy định Hội đồng định giá tài sản phải bao gồm các thành viên có chuyên môn phù hợp với loại tài sản cần định giá và được thành lập đúng trình tự, thủ tục.

Nếu Hội đồng không bảo đảm yêu cầu về chuyên môn, thiếu thành phần bắt buộc hoặc có dấu hiệu không độc lập, khách quan thì toàn bộ quá trình định giá có thể bị xem là thiếu minh bạch. Hệ quả của vi phạm này không chỉ dừng lại ở việc làm giảm độ tin cậy của kết luận định giá mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tính khách quan trong hoạt động xét xử, từ đó xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của bị can, bị cáo.

Không bảo đảm thủ tục tố tụng khi trưng cầu định giá

Hoạt động trưng cầu định giá tài sản trong tố tụng hình sự không chỉ phải bảo đảm về nội dung mà còn phải tuân thủ chặt chẽ trình tự, thủ tục theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, đặc biệt là các quy định tại Điều 215 và Điều 216. Việc không tuân thủ đúng các quy định này có thể làm phát sinh căn cứ yêu cầu định giá lại, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị pháp lý của kết luận định giá trong hồ sơ vụ án.

Theo Điều 215 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, việc trưng cầu định giá phải được thực hiện thông qua văn bản yêu cầu định giá, trong đó nêu rõ:

• Tên cơ quan yêu cầu định giá; họ tên người có thẩm quyền yêu cầu định giá;
• Tên Hội đồng định giá tài sản được yêu cầu;
• Thông tin và đặc điểm của tài sản cần định giá;
• Tên tài liệu có liên quan (nếu có);
• Nội dung yêu cầu định giá tài sản;
• Ngày, tháng, năm yêu cầu định giá tài sản, thời hạn trả kết luận định giá tài sản.

Kết luận mâu thuẫn hoặc thiếu căn cứ

Kết luận định giá mâu thuẫn hoặc thiếu căn cứ là dấu hiệu cho thấy hoạt động định giá không đáp ứng yêu cầu về tính khoa học và minh bạch. Một kết luận hợp pháp phải thể hiện rõ nguồn tham chiếu giá thị trường, phương pháp định giá được áp dụng và cơ sở xác định mức khấu hao đối với tài sản đã qua sử dụng. Trường hợp kết luận không nêu rõ các yếu tố này, hoặc tồn tại sự mâu thuẫn giữa các dữ liệu, thì có thể bị coi là thiếu căn cứ.

Hiện nay, theo quy định tại Khoản 1, Điều 218, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, khi có nghi ngờ về tính khách quan của kết luận định giá lần đầu, chủ thể có quyền lợi liên quan có quyền đề nghị định giá lại. Đây là cơ chế pháp lý nhằm bảo đảm việc xác định thiệt hại được thực hiện đúng thực tế, tránh việc truy cứu trách nhiệm hình sự dựa trên những chứng cứ không chính xác.

Các công việc cần thực hiện khi định lượng thiệt hại không phù hợp thực tế

Mục tiêu cốt lõi của việc phản biện định lượng là hạ thấp giá trị thiệt hại xuống dưới ngưỡng truy cứu trách nhiệm hoặc chuyển sang khung hình phạt nhẹ hơn. Người thực hiện cần triển khai các tác nghiệp chuyên môn để đưa ra các bằng chứng đối ứng có giá trị pháp lý tương đương với kết luận của cơ quan tố tụng tương đương.

Yêu cầu định giá lại và trưng cầu giám định độc lập

Trong bối cảnh định lượng thiệt hại không phù hợp thực tế, việc triển khai các công việc phản biện là yêu cầu mang tính chiến lược nhằm điều chỉnh giá trị tài sản về đúng bản chất. Mục tiêu cốt lõi của quá trình này là hạ thấp giá trị thiệt hại xuống dưới ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc chuyển sang khung hình phạt nhẹ hơn, qua đó bảo vệ tối đa quyền lợi của người bị buộc tội.

Yêu cầu định giá lại và trưng cầu giám định độc lập là bước đi quan trọng đầu tiên cần được thực hiện. Khi tài sản chưa được đánh giá toàn diện về đặc tính kỹ thuật hoặc tình trạng hư hỏng thực tế, việc sử dụng kết luận định giá ban đầu sẽ không còn bảo đảm tính chính xác. Theo quy định tại Khoản 1, Điều 73, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, người bào chữa có quyền thu thập chứng cứ và tài liệu liên quan để chứng minh sự thật khách quan của vụ án. Trên cơ sở đó, việc mời các tổ chức thẩm định giá độc lập cung cấp Chứng thư định giá phản biện sẽ tạo ra nguồn chứng cứ có giá trị pháp lý tương đương, làm cơ sở để Hội đồng xét xử xem xét lại toàn diện giá trị tài sản.

Thu thập chứng cứ phản bác và chứng minh ngưỡng định lượng

Thu thập chứng cứ phản bác và chứng minh ngưỡng định lượng là hoạt động mang tính quyết định trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự. Việc thu thập các tài liệu thể hiện đúng giá trị tài sản tại thời điểm xảy ra hành vi, như hóa đơn mua bán, chứng từ giao dịch tài sản tương đương trên thị trường, có ý nghĩa trực tiếp trong việc đối chiếu với kết luận định giá của cơ quan tố tụng.

Trong các tội xâm phạm sở hữu, yếu tố định lượng có vai trò xác định ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm hình sự. Chẳng hạn, đối với tội Trộm cắp tài sản theo Điều 173, Bộ luật Hình sự 2015, nếu chứng minh được giá trị thiệt hại thực tế dưới 2.000.000 đồng và không thuộc các trường hợp đặc biệt, thì hành vi có thể không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Do đó, việc định lượng chính xác không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn có giá trị quyết định đối với số phận pháp lý của bị can, bị cáo.

Chứng minh tài sản đã được thu hồi hoặc khắc phục

Chứng minh tài sản đã được thu hồi hoặc thiệt hại đã được khắc phục là nội dung cần được chú trọng song song với việc phản biện giá trị tài sản. Theo điểm b khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015, việc tự nguyện bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, để được ghi nhận, việc khắc phục này phải được chứng minh bằng các tài liệu hợp pháp, đầy đủ và rõ ràng.

Các biên bản giao nhận tài sản giữa các bên hoặc với cơ quan điều tra cần thể hiện chính xác tình trạng tài sản tại thời điểm hoàn trả; các chứng từ chuyển khoản hoặc biên nhận tiền bồi thường phải phản ánh đầy đủ giá trị đã khắc phục; đồng thời, văn bản xác nhận của bị hại về việc đã nhận lại tài sản hoặc được bồi thường đầy đủ, kèm theo đề nghị giảm nhẹ hình phạt, sẽ là căn cứ quan trọng để cơ quan tiến hành tố tụng xem xét áp dụng chính sách khoan hồng. Việc chuẩn bị đầy đủ các tài liệu này không chỉ chứng minh thiện chí của bị can, bị cáo mà còn góp phần làm giảm nhẹ đáng kể trách nhiệm hình sự trong quá trình xét xử.

>>>Xem thêm: Định giá và chứng minh sở hữu tài sản trong tranh chấp góp vốn

Dịch vụ luật sư bào chữa cho bị can,  bị cáo tại Luật Long Phan PMT

Trong các vụ án xâm phạm sở hữu, luật sư giữ vai trò then chốt trong việc kiểm tra tính hợp pháp của định giá tài sản và xây dựng chứng cứ phản biện. Luật Long Phan PMT hỗ trợ Quý khách xác định đúng giá trị thiệt hại, phát hiện sai sót tố tụng và định hướng chiến lược bào chữa phù hợp, qua đó góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp và giảm thiểu rủi ro pháp lý.

Các dịch vụ tư vấn và hỗ trợ chuyên sâu tại Luật Long Phan PMT bao gồm:

• Nghiên cứu hồ sơ vụ án, rà soát tính hợp pháp của các biên bản định giá tài sản do cơ quan điều tra cung cấp.
• Trực tiếp làm việc với cơ quan tố tụng để yêu cầu trưng cầu giám định lại hoặc định giá lại khi phát hiện sai sót về quy trình.
• Thu thập các chứng cứ khách quan, báo giá thị trường và hóa đơn liên quan để chứng minh giá trị thực tế của tài sản.
• Soạn thảo các văn bản kiến nghị, đơn khiếu nại đối với các kết luận định giá thiếu căn cứ hoặc vi phạm thời điểm định giá.
• Đại diện bào chữa, tham gia tranh tụng tại phiên tòa nhằm bác bỏ các định lượng thiệt hại không phù hợp, giúp giảm nhẹ khung hình phạt cho bị cáo.
• Tư vấn các biện pháp khắc phục hậu quả để Quý khách hàng được hưởng các tình tiết giảm nhẹ theo quy định pháp luật.

>>>Xem thêm: Dịch vụ luật sư bào chữa cho tội phạm kinh tế 

Các câu hỏi thường gặp về cách định lượng thiệt hại để bào chữa trong tội phạm xâm phạm sở hữu

Dưới đây là các câu hỏi thường gặp về định lượng thiệt hại trong vụ án hình sự.

Kết luận

Cách định lượng thiệt hại để bào chữa trong tội phạm xâm phạm sở hữu yêu cầu sự am hiểu về các quy chuẩn thẩm định và kỹ năng tranh tụng thực tế. Việc can thiệp pháp lý bằng các biện pháp như đề nghị giám định lại, trưng cầu giám định,… kịp thời giúp Quý khách hàng kiểm soát rủi ro về mức án và đảm bảo sự công bằng trong thực thi pháp luật. Để nhận được giải pháp kỹ thuật và bảo vệ quyền lợi nhanh nhất, Quý khách hãy liên hệ trực tiếp với Luật Long Phan PMT qua hotline 1900636387.

Tags: Bồi thường thiệt hại, Chứng thư thẩm định giá, Định giá tài sản tố tụng hình sự, Định lượng thiệt hại, Giám định lại thiệt hại, Khung hình phạt, Luật sư bào chữa hình sự​, Tội phạm xâm phạm sở hữu, trách nhiệm hình sự