Tòa án chỉ định trọng tài viên khi các bên tranh chấp không thống nhất được về việc thành lập Hội đồng trọng tài vụ việc hoặc không thực hiện được thỏa thuận trọng tài đã ký kết. Theo khoản 1 Điều 41 Luật Trọng tài thương mại 2010, Tòa án chỉ có thẩm quyền chỉ định trọng tài viên trong trường hợp trọng tài vụ việc, chứ không can thiệp vào việc chỉ định trọng tài viên của Trung tâm trọng tài Cơ chế này bảo đảm thỏa thuận trọng tài không bị vô hiệu hóa do bế tắc thủ tục. Bài viết này của Luật Long Phan PMT sẽ phân tích các trường hợp Tòa án có thẩm quyền chỉ định trọng tài viên và quy trình thực hiện quyền này.
Vụ việc do một trọng tài viên duy nhất giải quyết
Tại Trung tâm trọng tài (khoản 4 Điều 40 Luật Trọng tài Thương mại 2010):
- Nếu các bên thỏa thuận giải quyết tranh chấp bằng 01 Trọng tài viên nhưng không chọn được trong thời hạn 30 ngày theo yêu cầu của một hoặc các bên, Chủ tịch Trung tâm trọng tài sẽ chỉ định Trọng tài viên duy nhất trong thời hạn 15 ngày.
- Không phát sinh thẩm quyền của Tòa án.
Trọng tài vụ việc (khoản 4 Điều 41 Luật Trọng tài Thương mại 2010): Nếu các bên thỏa thuận 01 Trọng tài viên, nhưng không chọn được trong 30 ngày và không có thỏa thuận yêu cầu Trung tâm trọng tài chỉ định thì theo yêu cầu của một hoặc các bên, Tòa án có thẩm quyền chỉ định Trọng tài viên duy nhất.
Với mô hình 01 Trọng tài viên, Tòa án chỉ can thiệp trong trọng tài vụ việc, còn trọng tài tại Trung tâm vẫn do Chủ tịch Trung tâm thực hiện.
>>> Xem thêm: Chọn trọng tài viên: Các tiêu chí doanh nghiệp cần cân nhắc
Hội đồng trọng tài gồm ba trọng tài viên
Trọng tài tại Trung tâm trọng tài (Điều 40 Luật Trọng tài Thương mại 2010): mỗi bên chọn 01 Trọng tài viên, hai Trọng tài viên này bầu Chủ tịch Hội đồng trọng tài. Chủ tịch Trung tâm trọng tài sẽ chỉ định Trọng tài viên trong các trường hợp:
- Bị đơn không chọn hoặc không đề nghị chỉ định Trọng tài viên trong thời hạn 30 ngày kể từ khi nhận được yêu cầu;
- Nhiều bị đơn nhưng không thống nhất chọn được Trọng tài viên;
- Các Trọng tài viên không bầu được Chủ tịch Hội đồng trọng tài trong thời hạn luật định.
Như vậy, trong trọng tài tại Trung tâm, Tòa án không tham gia vào việc chỉ định Trọng tài viên; thẩm quyền này thuộc Chủ tịch Trung tâm trọng tài.
Trọng tài vụ việc (Điều 41 Luật Trọng tài Thương mại 2010): Mỗi bên chọn 01 Trọng tài viên; các Trọng tài viên bầu Chủ tịch Hội đồng trọng tài. Tòa án có thẩm quyền (thông qua Chánh án phân công Thẩm phán) sẽ chỉ định Trọng tài viên hoặc Chủ tịch Hội đồng trọng tài khi:
- Bị đơn không chọn Trọng tài viên trong thời hạn 30 ngày;
- Nhiều bị đơn không thống nhất được Trọng tài viên;
- Các Trọng tài viên không bầu được Chủ tịch Hội đồng trọng tài.
Thời hạn Tòa án thực hiện việc chỉ định là 07 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu hợp lệ.
Trong mô hình 03 Trọng tài viên của trọng tài vụ việc, Tòa án đóng vai trò cơ quan hỗ trợ bắt buộc để bảo đảm Hội đồng trọng tài được thành lập.
>>> Xem thêm: Luật sư tham gia giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại
Xuất hiện bế tắc dẫn đến không thực hiện được thỏa thuận trọng tài vụ việc
Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp, có nhiều trường hợp thỏa thuận trọng tài vụ việc vẫn tồn tại về mặt hình thức nhưng không thể triển khai trên thực tế, điển hình như:
Thứ nhất, Trường hợp các bên thỏa thuận giải quyết tranh chấp bằng một Trọng tài viên duy nhất, nhưng Trọng tài viên đã được chỉ định chết, mất năng lực hành vi dân sự hoặc không còn đủ điều kiện hành nghề trọng tài viên tại thời điểm phát sinh tranh chấp, dẫn đến việc không thể thành lập Hội đồng trọng tài theo thỏa thuận ban đầu.
Thứ hai, Trường hợp các bên thỏa thuận giao cho một cá nhân hoặc tổ chức cụ thể có thẩm quyền chỉ định Trọng tài viên hoặc thành lập Hội đồng trọng tài, nhưng đến thời điểm tranh chấp phát sinh thì cá nhân đó đã chết, mất năng lực hành vi dân sự, hoặc tổ chức đó đã giải thể, chấm dứt hoạt động, khiến cơ chế chỉ định Trọng tài viên theo thỏa thuận không còn khả thi.
Trong các trường hợp nêu trên, để bảo đảm hiệu lực và khả năng thực thi của thỏa thuận trọng tài vụ việc, một hoặc các bên có quyền yêu cầu Tòa án có thẩm quyền chỉ định Trọng tài viên. Việc Tòa án can thiệp trong trường hợp này được xác định là hoạt động hỗ trợ tố tụng trọng tài, nhằm tháo gỡ tình trạng bế tắc trong việc thành lập Hội đồng trọng tài, không làm thay đổi bản chất của việc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài.
Mặc dù Luật Trọng tài thương mại 2010 không liệt kê cụ thể từng tình huống như “người chỉ định chết” hay “tổ chức chỉ định giải thể”, tuy nhiên căn cứ vào điều kiện giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài theo khoản 2, khoản 3 Điều 5, tinh thần hỗ trợ trọng tài của Điều 7 và các quy định về chỉ định Trọng tài viên tại Điều 39 đến Điều 41, Tòa án vẫn có thẩm quyền can thiệp nhằm khắc phục bế tắc về mặt thủ tục, bảo đảm thỏa thuận trọng tài vụ việc không bị vô hiệu hoặc không thể thực hiện chỉ vì lý do khách quan.
Khuyến nghị về việc yêu cầu Tòa án chỉ định trọng tài viên
Để đảm bảo quyền lợi của mình trong quá trình yêu cầu Tòa án chỉ định trọng tài viên, các bên cần nắm vững các quy định về thẩm quyền, thủ tục và hiệu lực pháp lý của quyết định chỉ định. Những hiểu biết này giúp các bên chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, nộp đúng Tòa án có thẩm quyền và dự kiến được tiến trình giải quyết yêu cầu.
Về thẩm quyền của Tòa án
Thẩm quyền của Tòa án đối với hoạt động trọng tài được quy định rõ ràng tại Điều 7 Luật Trọng tài thương mại 2010. Nguyên tắc ưu tiên là các bên có quyền thỏa thuận lựa chọn một Tòa án cụ thể để thực hiện các hoạt động hỗ trợ trọng tài theo khoản 1 Điều 7 Luật trọng tài thương mại 2010. Nếu các bên đã thỏa thuận lựa chọn Tòa án, thẩm quyền sẽ thuộc về Tòa án được các bên lựa chọn đó.
Trường hợp các bên không có thỏa thuận lựa chọn Tòa án, thẩm quyền Tòa án được xác định dựa trên địa điểm liên quan đến bị đơn theo điểm a khoản 2 Điều 7 Luật trọng tài thương mại 2010. Tòa án có thẩm quyền là Tòa án nơi cư trú của bị đơn nếu bị đơn là cá nhân, hoặc nơi có trụ sở của bị đơn nếu bị đơn là tổ chức. Khi vụ tranh chấp có nhiều bị đơn, Tòa án có thẩm quyền là Tòa án nơi cư trú hoặc nơi có trụ sở của một trong các bị đơn đó.
Nguyên đơn có quyền lựa chọn Tòa án nào trong số các Tòa án có thẩm quyền này để nộp yêu cầu chỉ định trọng tài viên. Điều này tạo sự linh hoạt cho nguyên đơn nhưng vẫn đảm bảo tính hợp lý về địa lý và khả năng tiếp cận của các bên. Trường hợp bị đơn có nơi cư trú hoặc trụ sở ở nước ngoài, thẩm quyền thuộc về Tòa án nơi cư trú hoặc nơi có trụ sở của nguyên đơn, đảm bảo nguyên đơn vẫn có thể yêu cầu Tòa án Việt Nam hỗ trợ trong việc thành lập Hội đồng trọng tài.
Về thủ tục yêu cầu chỉ định trọng tài viên
Thủ tục yêu cầu Tòa án chỉ định trọng tài viên được thực hiện theo quy định về giải quyết yêu cầu về việc dân sự tại khoản 2 Điều 31 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Bên có quyền yêu cầu phải lập văn bản yêu cầu gửi đến Tòa án có thẩm quyền kèm theo các tài liệu chứng minh. Văn bản yêu cầu cần nêu rõ căn cứ pháp lý dựa trên các quy định của Luật Trọng tài thương mại 2010, căn cứ thực tiễn về việc không thể thành lập Hội đồng trọng tài và nội dung yêu cầu cụ thể là chỉ định trọng tài viên cho bên nào hoặc chỉ định Chủ tịch Hội đồng trọng tài.
Sau khi nhận được yêu cầu, Tòa án sẽ kiểm tra tính hợp lệ về hình thức, thẩm quyền và tính đầy đủ của hồ sơ. Nếu yêu cầu đáp ứng đủ điều kiện, trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận yêu cầu, Chánh án Tòa án có thẩm quyền phải phân công một Thẩm phán chỉ định trọng tài viên và thông báo cho các bên theo khoản 5 Điều 41 Luật trọng tài thương mại 2010.
Quyết định chỉ định trọng tài viên của Tòa là cuối cùng, các bên phải tôn trọng; không có thủ tục kháng cáo như bản án thông thường.
Điều này khác biệt cơ bản với các quyết định khác của Tòa án trong tố tụng dân sự, thể hiện đặc thù của hoạt động hỗ trợ trọng tài nhằm đảm bảo tính nhanh chóng, hiệu quả của tố tụng trọng tài. Theo khoản 5 Điều 42 Luật Trọng tài thương mại 2010, tính chất cuối cùng của quyết định chỉ định trọng tài viên đảm bảo tính chắc chắn pháp lý và tránh kéo dài thủ tục không cần thiết. Các bên không thể tranh chấp về quyết định chỉ định này, không thể yêu cầu Tòa án thay đổi hoặc hủy bỏ quyết định vì không hài lòng với trọng tài viên được chỉ định. Sau khi có quyết định chỉ định, Hội đồng trọng tài được coi là đã thành lập hợp lệ và có đầy đủ thẩm quyền tiến hành giải quyết tranh chấp theo Luật Trọng tài thương mại và thỏa thuận của các bên.
Sau khi Hội đồng trọng tài được thành lập đầy đủ với sự tham gia của trọng tài viên do Tòa án chỉ định, hoạt động giải quyết tranh chấp sẽ diễn ra theo quy định của Luật Trọng tài thương mại 2010 và thỏa thuận của các bên. Phán quyết do Hội đồng trọng tài này ra có giá trị pháp lý như phán quyết của bất kỳ Hội đồng trọng tài vụ việc nào khác.
>>> Xem thêm: Người tiêu dùng có được kiện tại tòa khi hợp đồng thỏa thuận trọng tài
Các dịch vụ pháp lý hỗ trợ yêu cầu Tòa án chỉ định trọng tài viên
Luật sư tại Luật Long Phan PMT cung cấp các dịch vụ chuyên sâu để hỗ trợ Quý khách hàng trong quá trình yêu cầu Tòa án chỉ định trọng tài viên:
- Xác định Tòa án có thẩm quyền theo Điều 7 Luật Trọng tài thương mại dựa trên địa điểm cư trú hoặc trụ sở của các bên trong tranh chấp.
- Soạn thảo văn bản yêu cầu Tòa án chỉ định trọng tài viên với đầy đủ căn cứ pháp lý và thực tiễn, đảm bảo tính thuyết phục và tuân thủ quy định tố tụng.
- Đại diện Quý khách làm việc với Tòa án, cung cấp giải trình và tài liệu bổ sung theo yêu cầu của Thẩm phán được phân công.
- Theo dõi tiến độ xử lý yêu cầu tại Tòa án và cập nhật thông tin đầy đủ cho Quý khách về từng bước trong quy trình.
- Phối hợp với trọng tài viên được Tòa án chỉ định để hoàn tất thủ tục thành lập Hội đồng trọng tài và tiến hành giải quyết tranh chấp.
- Tư vấn về quyền và nghĩa vụ của các bên sau khi Tòa án ra quyết định chỉ định trọng tài viên, đảm bảo Quý khách nắm rõ các bước tiếp theo.
Các câu hỏi thường gặp (FAQ) về các trường hợp Tòa án chỉ định trọng tài viên
Dưới đây là các câu hỏi thường gặp liên quan đến thẩm quyền chỉ định trọng tài viên của Toà án:
Tòa án có quyền chỉ định trọng tài viên cho Trung tâm Trọng tài không?
Không. Tòa án chỉ có thẩm quyền chỉ định trọng tài viên trong các trường hợp tranh chấp được giải quyết bằng Trọng tài vụ việc (Ad-hoc). Đối với tranh chấp giải quyết tại Trung tâm trọng tài (trọng tài quy chế), việc chỉ định trọng tài viên khi các bên không thống nhất được thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Trung tâm trọng tài đó, theo quy định tại Điều 40 Luật Trọng tài thương mại 2010. Tòa án không can thiệp vào quy trình nội bộ của Trung tâm.
Khi nào tôi có quyền yêu cầu Tòa án chỉ định trọng tài viên?
Bạn có quyền yêu cầu Tòa án chỉ định trọng tài viên khi các bên không thể tự thành lập Hội đồng trọng tài vụ việc trong thời hạn luật định, cụ thể là sau 30 ngày kể từ ngày bị đơn nhận được yêu cầu mà không chọn được trọng tài viên. Theo khoản 1 Điều 41 Luật Trọng tài thương mại 2010, nếu bị đơn không chọn trọng tài viên trong vòng 30 ngày, hoặc nếu hai trọng tài viên được chọn không bầu được Chủ tịch Hội đồng trọng tài trong vòng 15 ngày, bên nguyên đơn có quyền làm đơn yêu cầu Tòa án chỉ định thay thế để phá vỡ thế bế tắc và tiếp tục quá trình tố tụng.
Tòa án nào có thẩm quyền chỉ định trọng tài viên?
Thẩm quyền thuộc về Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi bị đơn cư trú (cá nhân) hoặc có trụ sở (tổ chức), trừ khi các bên có thỏa thuận chọn một Tòa án cụ thể khác. Theo Điều 7 Luật Trọng tài thương mại 2010, nếu các bên không thỏa thuận trước về Tòa án hỗ trợ, thì nguyên đơn nộp đơn yêu cầu tại Tòa án nơi bị đơn cư trú/đóng trụ sở. Nếu vụ việc có nhiều bị đơn ở nhiều nơi, nguyên đơn có quyền lựa chọn Tòa án nơi một trong các bị đơn cư trú/đóng trụ sở.
Thời hạn để Tòa án ra quyết định chỉ định trọng tài viên là bao lâu?
Thời hạn là 07 ngày làm việc kể từ ngày Tòa án nhận được đơn yêu cầu hợp lệ. Theo khoản 5 Điều 41 Luật Trọng tài thương mại 2010, sau khi thụ lý đơn yêu cầu, Chánh án Tòa án sẽ phân công một Thẩm phán để xem xét và ra quyết định chỉ định trọng tài viên. Quy trình này được thiết kế nhanh chóng để đảm bảo tiến độ giải quyết tranh chấp trọng tài không bị kéo dài.
Quyết định chỉ định trọng tài viên của Tòa án có bị kháng cáo không?
Không. Quyết định chỉ định trọng tài viên của Tòa án là quyết định cuối cùng và có hiệu lực thi hành ngay lập tức. Các bên không có quyền kháng cáo, kháng nghị đối với quyết định này theo thủ tục phúc thẩm hay giám đốc thẩm. Điều này nhằm ngăn chặn việc các bên lợi dụng thủ tục tố tụng tại Tòa án để trì hoãn quá trình giải quyết tranh chấp bằng trọng tài.
Kết luận
Cơ chế Tòa án chỉ định trọng tài viên đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ hiệu lực của thỏa thuận trọng tài khi các bên không thể tự thống nhất được về thành phần Hội đồng trọng tài vụ việc hoặc gặp phải các tình huống bế tắc khách quan. Quý khách hàng cần nắm vững các trường hợp, thẩm quyền Tòa án và thủ tục để thực hiện quyền này một cách kịp thời, đúng quy định pháp luật, tránh mất thời hiệu hoặc bị từ chối yêu cầu. Luật Long Phan PMT với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực trọng tài thương mại sẵn sàng đồng hành cùng Quý khách trong toàn bộ quá trình yêu cầu Tòa án chỉ định trọng tài viên và giải quyết tranh chấp. Quý khách vui lòng liên hệ hotline 1900636387 để được tư vấn chi tiết, hỗ trợ kịp thời và bảo vệ quyền lợi tối ưu nhất.
Tags: chỉ định trọng tài viên, Giải quyết tranh chấp thương mại, Hội đồng trọng tài, lựa chọn trọng tài viên, Thẩm quyền của Tòa án đối với trọng tài, Thỏa thuận trọng tài vô hiệu, Thủ tục chỉ định trọng tài viên, Trọng tài vụ việc
Lưu ý: Nội dung bài viết công khai tại website của Luật Long Phan PMT chỉ mang tính chất tham khảo về việc áp dụng quy định pháp luật. Tùy từng thời điểm, đối tượng và sự sửa đổi, bổ sung, thay thế của chính sách pháp luật, văn bản pháp lý mà nội dung tư vấn có thể sẽ không còn phù hợp với tình huống Quý khách đang gặp phải hoặc cần tham khảo ý kiến pháp lý. Trường hợp Quý khách cần ý kiến pháp lý cụ thể, chuyên sâu theo từng hồ sơ, vụ việc, vui lòng liên hệ với Chúng tôi qua các phương thức bên dưới. Với sự nhiệt tình và tận tâm, Chúng tôi tin rằng Luật Long Phan PMT sẽ là nơi hỗ trợ pháp lý đáng tin cậy của Quý khách hàng.