Chi phí đo đạc đất đai trong vụ án dân sự: quy định và nghĩa vụ chi trả

Chi phí đo đạc đất đai trong vụ án dân sự là vấn đề nhiều đương sự lúng túng khi tham gia tranh chấp đất đai tại Tòa án, đặc biệt khi ranh giới thửa đất không rõ ràng hoặc hồ sơ địa chính chưa đầy đủ. Luật Long Phan PMT nhận thấy thực tế nhiều người chỉ biết yêu cầu Tòa án đo đạc lại mà không nắm rõ mình có phải nộp tiền tạm ứng hay không, và cuối cùng ai là người phải chịu khoản chi phí này. Bài viết dưới đây phân tích ba loại chi phí đo đạc thường phát sinh trong quá trình giải quyết vụ án dân sự — chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ, đo vẽ áp ranh và chi phí trích đo địa chính.

Chi phí đo đạc đất đai trong vụ án dân sự gồm những gì ?

Một cá nhân khởi kiện yêu cầu Tòa án xác định lại ranh giới thửa đất giáp ranh với hộ liền kề vì cho rằng bên kia đã lấn chiếm một phần diện tích. Trong quá trình giải quyết, Tòa án quyết định tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ, đồng thời sử dụng kết quả đo vẽ áp ranh và trích đo địa chính để làm rõ diện tích thực tế của thửa đất. Đương sự nhận được thông báo nộp tiền tạm ứng nhưng không rõ khoản chi phí này gồm những gì và ai là người phải chịu sau cùng. Tình huống này phản ánh đúng thực tế phổ biến khi doanh nghiệp, cá nhân tham gia tranh chấp đất đai tại Tòa án.

Chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ theo Bộ luật Tố tụng dân sự

Theo quy định tại Điều 155 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ là khoản tiền cần thiết, hợp lý phải chi trả để Tòa án trực tiếp xem xét, thẩm định hiện trạng đối tượng cần xác minh trong vụ án. Đối với tranh chấp đất đai, đây thường là hoạt động xác định ranh giới, diện tích thực tế của thửa đất đang tranh chấp. Tiền tạm ứng chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ là khoản tiền Tòa án tạm tính trước khi tiến hành hoạt động này. Đây là căn cứ pháp lý cốt lõi áp dụng cho hoạt động đo đạc do chính Tòa án hoặc đơn vị được Tòa án trưng cầu thực hiện trong quá trình giải quyết vụ án.

Đo vẽ áp ranh trong quá trình giải quyết tranh chấp đất đai

Đo vẽ áp ranh là hoạt động thực địa nhằm xác định lại vị trí, kích thước ranh giới thửa đất đang tranh chấp, thường được thực hiện khi Tòa án tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ theo Điều 155 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Về bản chất, đo vẽ áp ranh có thể được xem là một hình thức thể hiện cụ thể của hoạt động xem xét, thẩm định tại chỗ khi đối tượng cần xác minh là ranh giới đất đai, nên chịu sự điều chỉnh của cùng cơ chế chi phí nêu trên. Nội dung này cần luật sư/biên tập viên xác minh thêm, cụ thể là liệu Bộ luật Tố tụng dân sự có quy định tách riêng khái niệm đo vẽ áp ranh khỏi xem xét, thẩm định tại chỗ hay không, trước khi khẳng định chắc chắn với khách hàng.

>>> Xem thêm: Có thể sử dụng ảnh vệ tinh làm chứng cứ ranh giới đất đai?

Chi phí trích đo địa chính phục vụ hồ sơ vụ án

Theo tinh thần Điều 50 Luật Đất đai 2024 về đo đạc, lập bản đồ địa chính, việc đo đạc, xác định hiện trạng riêng cho một thửa đất phục vụ yêu cầu quản lý đất đai là hoạt động do cơ quan có thẩm quyền tổ chức thực hiện. Trong vụ án dân sự, kết quả trích đo địa chính thường được đương sự hoặc Tòa án sử dụng làm tài liệu, chứng cứ để xác định diện tích, ranh giới thực tế của thửa đất tranh chấp. Tuy nhiên, Luật Đất đai 2024 quy định nguyên tắc chung về đo đạc, lập bản đồ địa chính nhưng chưa quy định chi tiết mức phí và trình tự trích đo cho từng trường hợp cụ thể.

>>> Xem thêm: Giải quyết tranh chấp đất đai do cán bộ địa chính đo sai lệch thông tin

Ai phải nộp tiền tạm ứng chi phí đo đạc đất đai?

Trước khi Tòa án tiến hành đo đạc, xem xét, thẩm định tại chỗ, một trong các bên đương sự phải nộp khoản tiền tạm ứng chi phí. Nghĩa vụ nộp tạm ứng được xác định khác nhau tùy vào việc ai là người yêu cầu tiến hành hoạt động này. Việc xác định đúng chủ thể có nghĩa vụ nộp tạm ứng giúp đương sự chủ động chuẩn bị tài chính, tránh bị Tòa án đình chỉ xem xét yêu cầu liên quan đến việc đo đạc.

Trường hợp đương sự yêu cầu Tòa án đo đạc, thẩm định tại chỗ

Theo Điều 156 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, người yêu cầu Tòa án tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ có nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng chi phí theo mức Tòa án ấn định. Quy định này áp dụng khi chính đương sự chủ động đề nghị đo đạc lại ranh giới, diện tích đất đang tranh chấp để làm căn cứ bảo vệ yêu cầu khởi kiện của mình.

Trường hợp Tòa án chủ động quyết định đo đạc, thẩm định tại chỗ

Trường hợp Tòa án xét thấy cần thiết và tự quyết định tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ mà không phải do đương sự yêu cầu, nguyên đơn, người yêu cầu giải quyết việc dân sự hoặc người kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm có nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng chi phí theo Điều 156 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Quy định này nhằm bảo đảm hoạt động tố tụng được tiến hành liên tục, không phụ thuộc vào việc bên nào chủ động đề nghị đo đạc.

Nghĩa vụ chịu chi phí đo đạc đất đai sau khi có kết quả giải quyết

Nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng và nghĩa vụ chịu chi phí sau cùng là hai vấn đề pháp lý khác nhau, thường bị đương sự nhầm lẫn. Kết quả giải quyết vụ án là căn cứ quyết định ai thực sự phải chịu khoản chi phí đo đạc đã phát sinh trong quá trình tố tụng. Đây là nội dung đương sự cần nắm rõ để tránh bất ngờ khi bản án tuyên nghĩa vụ chịu chi phí tố tụng.

Nguyên tắc bên có yêu cầu không được chấp nhận phải chịu chi phí

Theo Điều 157 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, trường hợp các bên đương sự không có thỏa thuận khác và pháp luật không quy định khác, đương sự có yêu cầu mà yêu cầu đó không được Tòa án chấp nhận phải chịu chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ. Nguyên tắc này áp dụng tương ứng đối với chi phí đo vẽ áp ranh khi hoạt động đo vẽ được thực hiện như một phần của việc xem xét, thẩm định tại chỗ.

Trường hợp đặc thù: chia tài sản chung là quyền sử dụng đất

Đối với yêu cầu chia tài sản chung là quyền sử dụng đất, Điều 157 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định mỗi người được chia tài sản phải chịu phần chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ tương ứng với phần tài sản mà mình được chia. Quy định này bảo đảm nguyên tắc công bằng khi chi phí đo đạc phục vụ trực tiếp cho lợi ích của tất cả các bên trong quan hệ chia tài sản chung, không chỉ riêng bên khởi kiện.

Thủ tục thực hiện đo đạc đất đai trong quá trình giải quyết tranh chấp

Việc đo đạc đất đai liên quan đến một vụ án dân sự có thể phát sinh ở hai giai đoạn khác nhau, chịu sự điều chỉnh của hai văn bản pháp luật khác nhau. Doanh nghiệp, cá nhân cần phân biệt rõ giai đoạn nào đang áp dụng để xác định đúng cơ chế chi phí và cơ quan có trách nhiệm thực hiện. Việc nhầm lẫn hai giai đoạn này có thể khiến đương sự chuẩn bị sai hồ sơ hoặc bỏ lỡ thủ tục bắt buộc trước khi khởi kiện.

Đo đạc, xác minh ranh giới trong giai đoạn hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã

Theo Điều 235 Luật Đất đai 2024, đối với tranh chấp đất đai mà các bên không có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc giấy tờ tương đương, các bên tranh chấp phải thực hiện hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất trước khi cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp. Trong giai đoạn này, việc xác minh ranh giới, hiện trạng đất thường gắn với quá trình lập biên bản hòa giải tại địa phương.

Xem xét, thẩm định tại chỗ và trích đo địa chính trong giai đoạn Tòa án thụ lý vụ án

Sau khi hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã không thành, đương sự có quyền khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền theo Điều 236 Luật Đất đai 2024. Khi vụ án được thụ lý, Tòa án có thể tự mình hoặc theo yêu cầu của đương sự tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ, đồng thời có thể sử dụng kết quả trích đo địa chính làm căn cứ giải quyết, theo cơ chế chi phí quy định tại Điều 155, Điều 156 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

Bảng phân biệt chi phí đo đạc đất đai theo giai đoạn giải quyết:

Rủi ro cần lưu ý về chi phí đo đạc đất đai

Bên cạnh việc nắm rõ ai nộp tạm ứng và ai chịu chi phí sau cùng, đương sự cần lường trước một số rủi ro thực tiễn có thể phát sinh trong quá trình đo đạc. Những rủi ro này không chỉ ảnh hưởng đến tài chính mà còn tác động trực tiếp đến tiến độ giải quyết vụ án. Chuẩn bị tốt từ đầu giúp doanh nghiệp, cá nhân hạn chế phát sinh chi phí và thời gian không cần thiết.

Rủi ro không nộp tạm ứng đúng thời hạn Tòa án ấn định

Việc chậm nộp tiền tạm ứng chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ theo yêu cầu của Tòa án có thể khiến hoạt động đo đạc bị trì hoãn, kéo dài thời gian giải quyết vụ án. Trong một số trường hợp, việc không nộp tạm ứng còn có thể ảnh hưởng đến khả năng chứng minh yêu cầu khởi kiện của chính đương sự.

Rủi ro phát sinh chi phí đo đạc lại do sai lệch kết quả

Kết quả đo vẽ áp ranh hoặc trích đo địa chính có thể bị một trong các bên khiếu nại về độ chính xác, dẫn đến yêu cầu đo đạc lại và phát sinh thêm chi phí. Doanh nghiệp, cá nhân nên phối hợp chặt chẽ với đơn vị đo đạc và có mặt đầy đủ trong quá trình thực hiện để hạn chế tranh cãi về sau. Việc chuẩn bị tài liệu, giấy tờ liên quan đến nguồn gốc đất trước khi đo đạc cũng giúp giảm khả năng phải đo lại.

Rủi ro ảnh hưởng tiến độ giải quyết vụ án

Hoạt động đo đạc kéo dài, đặc biệt khi phải thực hiện qua nhiều giai đoạn từ hòa giải đến tố tụng tại Tòa án, có thể làm chậm tiến độ giải quyết tranh chấp đất đai. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của đương sự, nhất là trong các vụ việc liên quan đến quyền sử dụng đất có giá trị lớn hoặc đang phát sinh giao dịch. Doanh nghiệp, cá nhân nên chủ động theo dõi tiến độ và phối hợp kịp thời với Tòa án, cơ quan đo đạc để rút ngắn thời gian xử lý.

>>> Xem thêm: Thủ tục xử lý tiền tạm ứng chi phí xem xét thẩm định tại chỗ

Dịch vụ luật sư hỗ trợ về chi phí đo đạc trong vụ án dân sự

Luật Long Phan PMT hỗ trợ doanh nghiệp, cá nhân trong các vụ việc liên quan đến chi phí đo đạc đất đai với các công việc sau:

•  Rà soát hồ sơ, xác định giai đoạn tranh chấp đất đai đang ở bước hòa giải hay đã thụ lý tại Tòa án.
• Tư vấn xác định loại chi phí đo đạc phát sinh và nghĩa vụ nộp tạm ứng tương ứng theo từng trường hợp cụ thể.
• Đại diện đương sự làm việc với Tòa án, đơn vị đo đạc trong quá trình xem xét, thẩm định tại chỗ.
• Hỗ trợ chuẩn bị tài liệu, chứng cứ liên quan đến nguồn gốc, hiện trạng đất trước khi tiến hành đo đạc.
• Tư vấn phương án khiếu nại kết quả đo đạc nếu phát hiện sai lệch ảnh hưởng đến quyền lợi khách hàng.

Quý khách có nhu cầu đánh giá sơ bộ vụ việc vui lòng gửi hồ sơ qua email pmt@luatlongphan.vn hoặc Zalo 0939846973.

Câu hỏi thường gặp về chi phí đo đạc đất đai

Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp liên quan đến chi phí đo đạc đất đai trong vụ án dân sự. Các câu trả lời dựa trên quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025) và Luật Đất đai 2024.

Kết luận

Chi phí đo đạc đất đai trong vụ án dân sự bao gồm nhiều khoản khác nhau tùy theo giai đoạn giải quyết, từ hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã đến xem xét, thẩm định tại chỗ và trích đo địa chính khi vụ án được thụ lý tại Tòa án. Việc xác định đúng loại chi phí, nghĩa vụ nộp tạm ứng và nghĩa vụ chịu chi phí sau cùng giúp doanh nghiệp, cá nhân chủ động hơn khi tham gia tranh chấp đất đai. Luật Long Phan PMT sẵn sàng hỗ trợ khách hàng rà soát hồ sơ và tư vấn phương án xử lý phù hợp với từng vụ việc cụ thể. Quý khách cần tư vấn cụ thể có thể liên hệ hotline 1900636387 để được hỗ trợ kịp thời.

Tags: chi phí tố tụng dân sự, chi phí xem xét thẩm định tại chỗ, chia tài sản chung là quyền sử dụng đất, đo đạc đất tranh chấp, đo vẽ áp ranh, Hòa giải tranh chấp đất đai, nghĩa vụ chịu chi phí đo đạc, tiền tạm ứng chi phí tố tụng, Tranh chấp ranh giới đất liền kề, trích đo địa chính, xác định ranh giới thửa đất