Tư vấn soạn thảo điều khoản chọn luật và chọn ngôn ngữ trong trọng tài là nội dung có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong các hợp đồng có yếu tố nước ngoài hoặc hợp đồng thương mại quốc tế. Do đó, điều khoản này cần được soạn thảo một cách chặt chẽ, rõ ràng và phù hợp với bối cảnh giao dịch cũng như năng lực pháp lý của các bên tham gia. Bài viết dưới đây của Luật Long Phan PMT sẽ phân tích chi tiết vấn đề này.
Lựa chọn luật giải quyết tranh chấp trong trọng tài
Việc lựa chọn luật giải quyết tranh chấp cần được các bên cân nhắc ngay từ giai đoạn đàm phán hợp đồng, nhằm xác định rõ hệ thống pháp luật sẽ điều chỉnh quyền, nghĩa vụ của các bên và làm căn cứ để Hội đồng trọng tài xem xét, giải quyết tranh chấp khi phát sinh. Theo đó, quyền lựa chọn luật giải quyết tranh chấp trước hết được ghi nhận trên cơ sở tôn trọng tối đa quyền tự do thỏa thuận của các bên trong quan hệ hợp đồng. Cụ thể:
Căn cứ khoản 1 Điều 683 Bộ luật Dân sự 2015, cho phép các bên được thỏa thuận lựa chọn pháp luật áp dụng đối với hợp đồng, trừ các trường hợp hạn chế theo khoản 4, 5 và 6 của điều luật này. Trong trường hợp hợp đồng không có điều khoản lựa chọn luật, pháp luật của quốc gia có mối liên hệ gắn bó nhất với hợp đồng sẽ được áp dụng để điều chỉnh tranh chấp phát sinh.
Đối với cơ chế giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, Luật Trọng tài thương mại 2010 có sự phân biệt rõ ràng giữa tranh chấp có yếu tố nước ngoài và tranh chấp không có yếu tố nước ngoài. Theo khoản 1 Điều 14 Luật Trọng tài thương mại 2010, đối với tranh chấp không có yếu tố nước ngoài, Hội đồng trọng tài áp dụng pháp luật Việt Nam để giải quyết. Ngược lại, đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài, khoản 2 Điều 14 cho phép Hội đồng trọng tài áp dụng pháp luật do các bên thỏa thuận lựa chọn; trong trường hợp không có thỏa thuận, Hội đồng trọng tài sẽ quyết định áp dụng hệ thống pháp luật được xem là phù hợp nhất với tranh chấp.
Ngoài ra, trong thực tiễn giải quyết tranh chấp, không ít trường hợp pháp luật Việt Nam hoặc pháp luật do các bên lựa chọn không có quy định cụ thể điều chỉnh trực tiếp vấn đề đang tranh chấp. Khi đó, Hội đồng trọng tài có quyền viện dẫn và áp dụng tập quán quốc tế, với điều kiện việc áp dụng tập quán này hoặc hậu quả pháp lý phát sinh từ việc áp dụng không được trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. Quy định này góp phần bảo đảm tính linh hoạt, tiệm cận thông lệ quốc tế của trọng tài, đồng thời vẫn duy trì được giới hạn cần thiết để bảo vệ trật tự pháp lý quốc gia.
>>> Xem thêm: Mẫu điều khoản trọng tài chuẩn: Kinh nghiệm soạn thảo
Lựa chọn ngôn ngữ giải quyết tranh chấp trong trọng tài
Lựa chọn ngôn ngữ giải quyết tranh chấp, là nội dung có tác động trực tiếp đến khả năng tham gia, trình bày và bảo vệ quyền lợi của các bên trong quá trình giải quyết tranh chấp, đồng thời ảnh hưởng đáng kể đến chi phí dịch thuật và hiệu quả giải quyết tranh chấp.
Căn cứ khoản 1 Điều 10 Luật Trọng tài thương mại 2010, đối với tranh chấp không có yếu tố nước ngoài, ngôn ngữ sử dụng trong tố tụng trọng tài là tiếng Việt. Quy định này mang tính bắt buộc, nhằm bảo đảm sự thống nhất trong hoạt động tố tụng và phù hợp với đặc thù của các quan hệ tranh chấp thuần túy trong nước.
Đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài, đặc biệt trong trường hợp có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, khoản 2 Điều 10 Luật Trọng tài thương mại 2010 cho phép các bên được quyền thỏa thuận lựa chọn ngôn ngữ sử dụng trong quá trình giải quyết tranh chấp.
Trường hợp các bên không đạt được thỏa thuận, thẩm quyền quyết định ngôn ngữ tố tụng thuộc về Hội đồng trọng tài, trên cơ sở xem xét tính phù hợp với hợp đồng, các bên tranh chấp và hoàn cảnh cụ thể của vụ việc.
Tóm lại, việc chủ động thỏa thuận rõ ràng về ngôn ngữ giải quyết tranh chấp ngay trong điều khoản trọng tài sẽ giúp các bên hạn chế rủi ro tố tụng, kiểm soát chi phí và bảo đảm tốt hơn quyền lợi của mình khi tranh chấp phát sinh.
>> Xem thêm: Thỏa thuận trọng tài không rõ ràng, khởi kiện ở đâu ?
Khuyến nghị của Luật sư khi soạn thảo điều khoản chọn luật và chọn ngôn ngữ trong trọng tài
Từ các quy định pháp luật và thực tiễn giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, luật sư đưa ra một số khuyến nghị quan trọng nhằm giúp doanh nghiệp soạn thảo điều khoản lựa chọn luật và ngôn ngữ một cách hiệu quả, hạn chế rủi ro pháp lý phát sinh trong quá trình tố tụng.
Phân biệt “luật điều chỉnh hợp đồng” và “luật tố tụng trọng tài”
Luật điều chỉnh hợp đồng là hệ thống pháp luật điều chỉnh nội dung quyền và nghĩa vụ của các bên phát sinh từ hợp đồng, thường được các bên lựa chọn và thể hiện trực tiếp trong điều khoản chọn luật. Trong khi đó, luật tố tụng trọng tài – gắn với nơi đặt trụ sở trọng tài (seat) – lại chi phối các vấn đề về trình tự, thủ tục tố tụng, thẩm quyền hỗ trợ của Tòa án, căn cứ hủy hoặc hoãn thi hành phán quyết, cũng như việc công nhận và thi hành phán quyết trọng tài. Do đó, bên cạnh điều khoản chọn luật điều chỉnh hợp đồng, các bên nên quy định rõ trụ sở trọng tài (ví dụ: “Trụ sở trọng tài là Singapore”). Trường hợp không thỏa thuận, trụ sở trọng tài sẽ được xác định theo quy tắc của tổ chức trọng tài, điều này có thể làm gia tăng rủi ro và chi phí thủ tục.
Đảm bảo tương thích với quy tắc của tổ chức trọng tài
Mỗi trung tâm trọng tài như VIAC, SIAC, ICC hay HKIAC đều có quy định riêng về ngôn ngữ tố tụng, yêu cầu bản dịch, thời hạn và thủ tục. Việc soạn điều khoản chọn luật, chọn ngôn ngữ trái hoặc không phù hợp với quy tắc của tổ chức trọng tài đã lựa chọn có thể dẫn đến tranh cãi về thủ tục hoặc làm chậm quá trình giải quyết tranh chấp.
Đồng bộ với điều khoản bảo đảm, tài sản bảo đảm, bảo lãnh
Trong trường hợp hợp đồng có tài sản bảo đảm, bảo lãnh hoặc biện pháp bảo đảm khác, đặc biệt là tài sản nằm ở quốc gia khác, các bên nên cân nhắc lựa chọn pháp luật áp dụng riêng cho các tài sản bảo đảm, thường là pháp luật nơi có tài sản, nhằm bảo đảm khả năng thực thi trên thực tế.
Ngôn ngữ và bình đẳng tố tụng
Ngôn ngữ tố tụng nên là ngôn ngữ mà cả hai bên đều có khả năng sử dụng một cách thực chất. Trường hợp một bên ở vị thế yếu hơn về ngôn ngữ, cần dự liệu cơ chế phiên dịch phù hợp để tránh nguy cơ phát sinh khiếu nại liên quan đến việc không được bảo đảm đầy đủ quyền trình bày và bảo vệ quan điểm.
Đặt thứ tự ưu tiên bản ngôn ngữ
Đối với hợp đồng song ngữ hoặc đa ngữ, việc chỉ định rõ bản ngôn ngữ nào là bản chuẩn, bản dùng để giải thích và áp dụng trong trường hợp có mâu thuẫn là hết sức cần thiết, nhằm hạn chế tranh chấp về diễn giải điều khoản.
Tên luật phải chính xác
Khi soạn thảo điều khoản chọn luật, cần sử dụng tên gọi chính xác như “laws of England and Wales”, “laws of the Republic of Singapore” hoặc “pháp luật Việt Nam”, tránh các cách gọi mơ hồ như “UK law” hay “Chinese law”, vốn có thể dẫn đến tranh cãi về phạm vi áp dụng.
Lưu ý về đối tượng tranh chấp không thể sử dụng trọng tài để giải quyết được
Không phải mọi loại tranh chấp đều có thể giải quyết bằng trọng tài theo pháp luật của các quốc gia liên quan. Một số tranh chấp trong lĩnh vực lao động, hôn nhân – gia đình hoặc hành chính có thể bị loại trừ khỏi phạm vi trọng tài. Vì vậy, trước khi lựa chọn luật và ngôn ngữ, các bên cần đánh giá kỹ phạm vi tranh chấp được phép giải quyết bằng trọng tài để tránh rủi ro vô hiệu thỏa thuận trọng tài.
Tóm lại, việc soạn thảo điều khoản chọn luật và chọn ngôn ngữ trong trọng tài cần được tiếp cận một cách tổng thể, đồng bộ với các điều khoản khác của hợp đồng và quy tắc trọng tài áp dụng, qua đó giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn rủi ro pháp lý và nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp.
>>> Xem thêm: Thỏa thuận cả trọng tài và tòa án giải quyết tranh chấp- Khởi kiện ở đâu?
Dịch vụ luật sư tư vấn soạn thảo điều khoản chọn luật và chọn ngôn ngữ trong trọng tài
Dịch vụ luật sư tư vấn soạn thảo điều khoản chọn luật và chọn ngôn ngữ trong trọng tài tại Luật Long Phan PMT bao gồm các nội dung sau:
- Tư vấn lựa chọn luật điều chỉnh hợp đồng và luật tố tụng trọng tài phù hợp với loại giao dịch, quốc gia liên quan và mục tiêu bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp.
- Tư vấn xác định trụ sở trọng tài (seat), tổ chức trọng tài và sự tương thích giữa điều khoản trọng tài với quy tắc tố tụng áp dụng.
- Soạn thảo và rà soát điều khoản chọn ngôn ngữ giải quyết tranh chấp, bảo đảm nguyên tắc bình đẳng tố tụng và khả năng thực thi phán quyết.
- Đánh giá tính hợp lệ và hiệu lực của thỏa thuận trọng tài theo pháp luật Việt Nam và pháp luật nước ngoài có liên quan.
- Tư vấn đồng bộ điều khoản chọn luật, chọn ngôn ngữ với các điều khoản bảo đảm, tài sản bảo đảm và bảo lãnh trong hợp đồng.
- Rà soát, điều chỉnh hợp đồng phù hợp, bảo đảm quyền lợi khách hàng;
- Tư vấn, giải quyết mâu thuẫn tranh chấp phát sinh;
- Hỗ trợ giải quyết tranh chấp bảo vệ quyền lợi khách hàng.
Câu hỏi thường gặp liên quan đến soạn thảo điều khoản chọn luật và chọn ngôn ngữ trong trọng tài
Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp nhằm giải đáp thắc mắc liên quan đến soạn thảo điều khoản chọn luật và chọn ngôn ngữ trong trọng tài mà quý khách có thể tham khảo:
Thế nào là quan hệ “có yếu tố nước ngoài” để các bên được quyền lựa chọn luật nước ngoài và ngôn ngữ nước ngoài?
Quan hệ có yếu tố nước ngoài được xác định khi thuộc một trong các trường hợp: Có ít nhất một trong các bên tham gia là cá nhân, pháp nhân nước ngoài; Các bên tham gia đều là công dân Việt Nam, pháp nhân Việt Nam nhưng việc xác lập, thay đổi, thực hiện hoặc chấm dứt quan hệ đó xảy ra tại nước ngoài; hoặc Đối tượng của quan hệ dân sự/thương mại đó ở nước ngoài. Việc xác định đúng yếu tố này là điều kiện tiên quyết để áp dụng khoản 2 Điều 14 (chọn luật) và khoản 2 Điều 10 (chọn ngôn ngữ) Luật Trọng tài thương mại.
Căn cứ pháp lý: Khoản 2 Điều 663 Bộ luật Dân sự 2015; Khoản 2 Điều 14, Khoản 2 Điều 10 Luật Trọng tài thương mại 2010
Nếu luật nước ngoài dẫn chiếu có quy định trái với “các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam” thì Hội đồng trọng tài sẽ xử lý thế nào?
Trong trường hợp pháp luật nước ngoài được dẫn chiếu có nội dung trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam và việc áp dụng pháp luật nước ngoài trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam thì pháp luật nước ngoài đó sẽ không được áp dụng. Khi đó, Hội đồng trọng tài có thể áp dụng pháp luật Việt Nam nhằm đảm bảo trật tự công cộng và các giá trị pháp lý nền tảng của Việt Nam.
Căn cứ pháp lý: Khoản 3 Điều 14 Luật Trọng tài thương mại 2010, Điều 670 Bộ luật Dân sự 2015
Trong trường hợp không chọn luật, Hội đồng trọng tài dựa vào đâu để xác định “pháp luật có mối liên hệ gắn bó nhất”?
Khi các bên không thỏa thuận chọn luật, Hội đồng trọng tài sẽ xác định pháp luật của quốc gia có mối liên hệ gắn bó nhất với hợp đồng. Thông thường, đó là pháp luật của nước nơi bên thực hiện nghĩa vụ cơ bản của hợp đồng cư trú hoặc có trụ sở (ví dụ: nơi người bán cư trú trong hợp đồng mua bán hàng hóa, nơi thực hiện dịch vụ trong hợp đồng dịch vụ…).
Căn cứ pháp lý: Khoản 2 Điều 14 Luật Trọng tài thương mại 2010; Khoản 2 Điều 683 Bộ luật Dân sự 2015
Nếu ngôn ngữ giải quyết tranh chấp khác với ngôn ngữ của tài liệu, chứng cứ thì bên nào chịu chi phí dịch thuật?
Về nguyên tắc, bên nào đưa ra tài liệu, chứng cứ thì bên đó có nghĩa vụ cung cấp bản dịch sang ngôn ngữ làm việc của trọng tài. Tuy nhiên, chi phí dịch thuật này có thể sẽ được Hội đồng trọng tài phân bổ trong phán quyết trọng tài nếu có yêu cầu giải quyết (bên thua kiện thường phải chịu toàn bộ hoặc phần lớn chi phí hợp lý của bên thắng kiện, bao gồm phí dịch thuật), trừ khi các bên có thỏa thuận khác hoặc quy tắc tố tụng của Trung tâm trọng tài quy định khác.
Căn cứ pháp lý: Khoản 2 Điều 10, Điều 34 Luật Trọng tài thương mại 2010.
Kết luận
Việc lựa chọn và soạn thảo điều khoản chọn luật, chọn ngôn ngữ trong trọng tài có ý nghĩa then chốt đối với hiệu lực của thỏa thuận trọng tài và khả năng bảo vệ quyền lợi của các bên khi tranh chấp phát sinh. Một điều khoản được xây dựng chặt chẽ, phù hợp với pháp luật áp dụng và quy tắc của tổ chức trọng tài sẽ giúp doanh nghiệp kiểm soát rủi ro tố tụng, chi phí và tính dự liệu trong quá trình giải quyết tranh chấp. Luật Long Phan PMT sẵn sàng đồng hành, hỗ trợ Quý khách hàng trong toàn bộ quy trình này. Liên hệ ngay qua hotline 1900.63.63.87 để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.
Tags: Điều khoản chọn luật trong trọng tài, Điều kiện giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, Lựa chọn ngôn ngữ trọng tài, Luật điều chỉnh hợp đồng, Soạn thảo hợp đồng, tranh chấp có yếu tố nước ngoài, Tư vấn pháp luật thương mại
Lưu ý: Nội dung bài viết công khai tại website của Luật Long Phan PMT chỉ mang tính chất tham khảo về việc áp dụng quy định pháp luật. Tùy từng thời điểm, đối tượng và sự sửa đổi, bổ sung, thay thế của chính sách pháp luật, văn bản pháp lý mà nội dung tư vấn có thể sẽ không còn phù hợp với tình huống Quý khách đang gặp phải hoặc cần tham khảo ý kiến pháp lý. Trường hợp Quý khách cần ý kiến pháp lý cụ thể, chuyên sâu theo từng hồ sơ, vụ việc, vui lòng liên hệ với Chúng tôi qua các phương thức bên dưới. Với sự nhiệt tình và tận tâm, Chúng tôi tin rằng Luật Long Phan PMT sẽ là nơi hỗ trợ pháp lý đáng tin cậy của Quý khách hàng.