Cách xin chuyển hình phạt từ tử hình sang tù chung thân

Cách xin chuyển hình phạt từ tử hình sang tù chung thân là vấn đề pháp lý đặc biệt nghiêm trọng, gắn liền trực tiếp với quyền sống của người bị kết án và chính sách nhân đạo của Nhà nước. Trên thực tế, không phải mọi trường hợp bị tuyên án tử hình đều đương nhiên được xem xét chuyển đổi hình phạt. Việc xin chuyển hình phạt chỉ được chấp nhận khi đáp ứng đúng điều kiện, đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật hình sự và tố tụng hình sự. Bài viết của Luật Long Phan PMT sẽ cung cấp cho người bị kết án và thân nhân những quy định mới nhất về điều kiện và thủ tục chuyển hình phạt.

Các trường hợp được luật định cho phép chuyển từ tử hình sang tù chung thân

Theo Điều 2 Nghị quyết 03/2025/NQ-HĐTP, người bị kết án tử hình trước ngày 01/7/2025 nhưng chưa thi hành án được xem xét chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân nếu thuộc một trong các trường hợp do pháp luật quy định. Quy định này thể hiện chính sách nhân đạo của Nhà nước và chỉ được áp dụng đối với các trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện theo Nghị quyết.

Mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối

Căn cứ khoản 1 Điều 2 và Điều 3 Nghị quyết 03/2025/NQ-HĐTP, người bị kết án tử hình mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối có thể được xem xét chuyển hình phạt từ tử hình sang tù chung thân khi có kết luận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cấp chuyên sâu theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh và văn bản hướng dẫn thi hành, xác định rõ tình trạng bệnh ở giai đoạn cuối. Kết luận y tế này chỉ có giá trị trong thời hạn không quá 06 tháng, tính từ ngày ban hành đến thời điểm Chánh án Tòa án nhân dân tối cao xem xét, quyết định.

Sau khi nhận được văn bản thông báo của trại tạm giam thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng hoặc Công an cấp tỉnh về việc người bị kết án tử hình thuộc trường hợp quy định tại điểm c khoản 3 Điều 40 Bộ luật Hình sự, hoặc trong quá trình rà soát phát hiện trường hợp đủ điều kiện, Tòa án đã xét xử sơ thẩm có trách nhiệm lập danh sách người được đề nghị chuyển hình phạt và gửi kèm hồ sơ vụ án, tài liệu liên quan đến Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Trên cơ sở hồ sơ, tài liệu và ý kiến của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao sẽ xem xét và quyết định việc chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân theo thẩm quyền.

Bị kết án tử hình về các tội theo quy định pháp luật

Những tội dưới đây cũng được chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân theo khoản 2 Điều 2 Nghị quyết 03/2025/NQ-HĐTP.

• Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân.
• Tội gián điệp.
• Tội phá hoại cơ sở vật chất – kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh.
• Tội vận chuyển trái phép chất ma túy.
• Tội tham ô tài sản.
• Tội nhận hối lộ.
• Tội phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược.

Bị kết án tử hình đối với Tội sản xuất trái phép chất ma túy và Tội mua bán trái phép chất ma túy

Đối với Tội sản xuất trái phép chất ma túy và Tội mua bán trái phép chất ma túy theo khoản 3 Điều 2 Nghị quyết 03/2025/NQ-HĐTP thì sẽ được chia thành 2 trường hợp: 

Khối lượng, thể tích chất ma túy được xác định trong bản án để quyết định hình phạt bằng hoặc thấp hơn khối lượng, thể tích chất ma túy thấp nhất theo quy định

Căn cứ vào khoản 1 Điều 4 Nghị quyết 03/2025/NQ-HĐTP thì người bị kết án tử hình về Tội sản xuất trái phép chất ma túy được chuyển thành tù chung thân nếu trong bản án xác định khối lượng, thể tích chất ma túy như sau:

• Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có khối lượng bằng hoặc thấp hơn 30 kilôgam;
• Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, MDMA hoặc XLR- 11 có khối lượng bằng hoặc thấp hơn 03 kilôgam;
• Các chất ma túy khác ở thể rắn có khối lượng bằng hoặc thấp hơn 09 kilôgam;
• Các chất ma túy khác ở thể lỏng có thể tích bằng hoặc thấp hơn 22 lít;
• Có 02 chất ma túy trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích của các chất đó tương đương với khối lượng hoặc thể tích chất ma túy quy định tại một trong các điểm từ điểm a đến điểm d khoản này.

Còn người bị kết án tử hình về Tội mua bán trái phép chất ma túy được chuyển thành tù chung thân nếu trong bản án xác định khối lượng, thể tích chất ma túy được quy định tại khoản 2 Điều 4 Nghị quyết 03/2025/NQ-HĐTP.

• Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có khối lượng bằng hoặc thấp hơn 30 kilôgam;
• Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, MDMA hoặc XLR- 11 có khối lượng bằng hoặc thấp hơn 03 kilôgam;
• Lá cây côca; lá khát (lá cây Catha edulis); lá, rễ, thân, cành, hoa, quả của cây cần sa hoặc bộ phận của cây khác có chứa chất ma túy do Chính phủ quy định có khối lượng bằng hoặc thấp hơn 150 kilôgam;
• Quả thuốc phiện khô có khối lượng bằng hoặc thấp hơn 1.200 kilôgam;
• Quả thuốc phiện tươi có khối lượng bằng hoặc thấp hơn 300 kilôgam;
• Các chất ma túy khác ở thể rắn có khối lượng bằng hoặc thấp hơn 09 kilôgam;
• Các chất ma túy khác ở thể lỏng có thể tích bằng hoặc thấp hơn 22 lít;
• Có 02 chất ma túy trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích của các chất đó tương đương với khối lượng hoặc thể tích chất ma túy quy định tại một trong các điểm từ điểm a đến điểm g khoản này.

Khối lượng, thể tích chất ma túy được xác định trong bản án để quyết định hình phạt lớn hơn khối lượng, thể tích chất ma túy thấp nhất quy định mà người phạm tội không phải là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy hoặc không có 02 tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự trở lên.

Căn cứ vào Điều 5 Nghị quyết 03/2025/NQ-HĐTP, người bị kết án tử hình về Tội sản xuất trái phép chất ma túy và Tội mua bán trái phép chất ma túy được chuyển thành tù chung thân nếu trong bản án xác định khối lượng, thể tích chất ma túy lớn hơn khối lượng, thể tích chất ma túy được xác định như trên và thuộc một trong các trường hợp:

• Trong bản án không nhận định họ là người chủ mưu, cầm đầu hoặc chỉ huy. Người chủ mưu, cầm đầu hoặc chỉ huy được xác định như sau:
  • Người chủ mưu là người thành lập, rủ rê hoặc lôi kéo nhóm đồng phạm thực hiện hành vi phạm tội;
  • Người cầm đầu là người khởi xướng chủ trương, đưa ra ý tưởng, kế hoạch hoặc phương hướng hoạt động của nhóm đồng phạm;
  • Người chỉ huy là người phân công, giao trách nhiệm, đôn đốc, trực tiếp chỉ đạo hoặc điều hành hoạt động của nhóm đồng phạm;
  • Cũng được coi là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy đối với người có hành vi tổ chức việc thực hiện tội phạm.
• Trong bản án xác định họ không có 02 tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự trở lên. Trường hợp này, Tòa án chỉ căn cứ vào các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự mà không căn cứ vào các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự để xem xét, quyết định việc chuyển hình phạt.

>>> Xem thêm: Vận chuyển ma túy thì bị phạt bao nhiêu năm tù, tử hình?

>>Xem thêm: Các tội danh được miễn án tử hình từ ngày 01/07/2025.

Quy trình thực hiện việc chuyển hình phạt từ tử hình sang tù chung thân theo các trường hợp luật định nêu trên

Dựa trên các trường hợp được pháp luật quy định nêu trên, việc chuyển hình phạt từ tử hình sang tù chung thân được thực hiện theo một quy trình chặt chẽ, bảo đảm đúng thẩm quyền, trình tự và thủ tục tố tụng. Dưới đây là quy trình thực hiện việc chuyển hình phạt trong từng trường hợp cụ thể theo quy định hiện hành.

Rà soát và lập danh sách người bị kết án tử hình được chuyển hình phạt từ tử hình sang tù chung thân

Căn cứ Điều 7 và Điều 8 Nghị quyết 03/2025/NQ-HĐTP, việc rà soát và lập danh sách người bị kết án tử hình được chuyển hình phạt từ tử hình sang tù chung thân theo quy định tại khoản 3 Điều 4 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự số 86/2025/QH15 được thực hiện theo trình tự sau:

• Thứ nhất, trường hợp Tòa án đã xét xử sơ thẩm đang quản lý hồ sơ vụ án, Tòa án này có trách nhiệm rà soát, lập danh sách người đủ điều kiện được chuyển hình phạt và gửi danh sách kèm theo hồ sơ vụ án, tài liệu liên quan (nếu có) đến Tòa án nhân dân tối cao trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày lập danh sách.
• Thứ hai, trường hợp Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao đang quản lý hồ sơ vụ án và bản án phúc thẩm giữ nguyên hình phạt tử hình của bản án sơ thẩm, thì Tòa Phúc thẩm có trách nhiệm chuyển hồ sơ vụ án về Tòa án nhân dân cấp tỉnh đã xét xử sơ thẩm để thực hiện việc rà soát, lập danh sách. Sau đó, Tòa án cấp sơ thẩm gửi danh sách cùng hồ sơ, tài liệu kèm theo đến Tòa án nhân dân tối cao trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày lập danh sách.
• Thứ ba, trường hợp Tòa án quân sự Trung ương đang quản lý hồ sơ vụ án, cơ quan này trực tiếp thực hiện việc rà soát, lập danh sách người bị kết án tử hình được chuyển hình phạt và gửi danh sách cùng hồ sơ vụ án, tài liệu kèm theo (nếu có) đến Tòa án nhân dân tối cao trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày lập danh sách.
• Cuối cùng, sau khi nhận được danh sách người bị kết án tử hình đủ điều kiện chuyển hình phạt cùng hồ sơ vụ án và tài liệu liên quan do Viện kiểm sát nhân dân tối cao hoặc Văn phòng Chủ tịch nước chuyển đến, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao xem xét và quyết định việc chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân theo thẩm quyền.

Xem xét chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân

Theo Điều 8 Nghị quyết 03/2025/NQ-HĐTP, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao là người có thẩm quyền xem xét và quyết định việc chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân. Trường hợp người bị kết án không đủ điều kiện được chuyển hình phạt, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan đã lập danh sách và các cơ quan liên quan (nếu có) để biết và thực hiện theo quy định. Ngược lại, nếu người bị kết án đủ điều kiện được chuyển hình phạt, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao sẽ ban hành quyết định chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân theo thẩm quyền.

Quyết định chuyển hình phạt này được gửi đến Văn phòng Chủ tịch nước, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án đã xét xử sơ thẩm, Viện kiểm sát cùng cấp, trại tạm giam nơi đang quản lý người bị kết án và người bị kết án để tổ chức thi hành. Trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được quyết định, Chánh án Tòa án đã xét xử sơ thẩm phải ra quyết định thi hành án hình phạt tù chung thân đối với người được chuyển hình phạt. Thời gian người bị kết án tử hình đã bị tạm giam trước đó được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù chung thân theo quy định của pháp luật.

Điều kiện và thủ tục chuyển hình phạt từ tử hình sang chung thân đối với các trường hợp khác

Việc chuyển hình phạt từ tử hình sang tù chung thân đối với trường hợp được ân giảm và chuyển theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm cần trải qua điều kiện và thủ tục:

Điều kiện

Được chủ tịch nước chấp thuận cho ân giảm căn cứ theo điểm a khoản 1 Điều 367 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 (được bổ sung bởi điểm a, điểm b Khoản 38 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự 2025)

Được chuyển mức án theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm:

1. Căn cứ Điều 370, Điều 371 Bộ luật Tố tụng Hình sự 201, Giám đốc thẩm khi có căn cứ cho rằng:
   • Kết luận trong bản án, quyết định của Tòa án không phù hợp với những tình tiết khách quan của vụ án.
   • Có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng trong điều tra, truy tố, xét xử dẫn đến sai lầm nghiêm trọng trong việc giải quyết vụ án.
   • Có sai lầm nghiêm trọng trong việc áp dụng pháp luật.
2. Căn cứ Điều 397, Điều 398 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, Tái thẩm khi: 
   • Có căn cứ chứng minh lời khai của người làm chứng, kết luận giám định, kết luận định giá tài sản, lời dịch của người phiên dịch, bản dịch thuật có những điểm quan trọng không đúng sự thật;
   • Có tình tiết mà Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán, Hội thẩm do không biết được mà kết luận không đúng làm cho bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật không đúng sự thật khách quan của vụ án;
   • Vật chứng, biên bản về hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, biên bản hoạt động tố tụng khác hoặc những chứng cứ, tài liệu, đồ vật khác trong vụ án bị giả mạo hoặc không đúng sự thật;
   • Những tình tiết khác làm cho bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật không đúng sự thật khách quan của vụ án.

Thủ tục

Đối với trường hợp được chủ tịch nước chấp thuận cho ân giảm:

Căn cứ theo điểm a khoản 1 Điều 367 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 (được bổ sung bởi điểm a, điểm b Khoản 38 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự 2025), Người bị kết án phải có đơn xin ân giảm gửi lên Chủ tịch nước trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày bản án có hiệu lực pháp luật. 

• Trường hợp người bị kết án tử hình có đơn xin ân giảm gửi Chủ tịch nước, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao có trách nhiệm xem xét, cho ý kiến và trình Chủ tịch nước quyết định việc ân giảm. Nếu Chủ tịch nước chấp thuận ân giảm, Chánh án Tòa án đã xét xử sơ thẩm sẽ ban hành quyết định chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân đối với người bị kết án. 
• Trường hợp hết thời hạn 01 năm kể từ ngày Chủ tịch nước nhận được ý kiến của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao mà không có quyết định ân giảm, cơ quan có thẩm quyền phải thông báo ngay việc không được ân giảm để Chánh án Tòa án đã xét xử sơ thẩm tổ chức thi hành bản án tử hình theo đúng quy định của pháp luật.

Đối với trường hợp được chuyển mức án theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm thì thủ tục tương tự như phần trên.

Câu hỏi liên quan về chuyển hình phạt tử hình sang tù chung thân

Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp về vấn để chuyển hình phạt tử hình sang tù chung thân.

Người bị kết án tử hình trên 75 tuổi có được tự động chuyển sang tù chung thân không?

Theo điểm b khoản 3 Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi bởi Khoản 1 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025), người từ 75 tuổi trở lên khi phạm tội hoặc khi xét xử sẽ không áp dụng hình phạt tử hình. Trường hợp đã bị tuyên tử hình nhưng sau đó mới đủ 75 tuổi, họ thuộc diện được xem xét chuyển hình phạt căn cứ theo tinh thần nhân đạo tại Nghị quyết 03/2025/NQ-HĐTP. Cơ quan thi hành án hình sự có trách nhiệm rà soát và lập danh sách trình Chánh án Tòa án nhân dân tối cao quyết định chuyển hình phạt.

Thời gian tạm giam chờ thi hành án tử hình có được tính vào thời hạn chấp hành án tù chung thân? 

Căn cứ khoản 3 Điều 8 Nghị quyết 03/2025/NQ-HĐTP, thời gian người bị kết án tử hình bị tạm giam trước khi được chuyển thành tù chung thân được tính vào thời hạn chấp hành án phạt tù. Đây là quy định quan trọng giúp đảm bảo quyền lợi về thời gian cải tạo cho phạm nhân sau khi được hưởng lượng khoan hồng. Việc xác định thời điểm khởi đầu chấp hành án sẽ dựa trên ngày người đó bị bắt tạm giữ, tạm giam theo hồ sơ vụ án.

Thân nhân của người bị án tử hình có quyền nộp đơn xin ân giảm thay cho người bị kết án không? 

Pháp luật quy định người bị kết án phải tự mình làm đơn xin ân giảm gửi lên Chủ tịch nước trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày bản án có hiệu lực theo điểm d khoản 1 Điều 367 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015. Tuy nhiên, thân nhân và luật sư có quyền hỗ trợ chuẩn bị tài liệu, cung cấp các tình tiết giảm nhẹ mới hoặc các giấy tờ chứng minh bệnh tật để kèm theo đơn. Việc bày tỏ nguyện vọng của gia đình có thể là một kênh thông tin để Chủ tịch nước xem xét về khía cạnh nhân văn và tác động xã hội.

Thủ tục xác định “ung thư giai đoạn cuối” để chuyển hình phạt được thực hiện tại đâu? 

Việc xác định bệnh lý phải được thực hiện bởi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cấp chuyên sâu hoặc hội đồng giám định y khoa cấp tỉnh trở lên theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh. Kết luận chuyên môn này phải xác định rõ trạng thái bệnh lý là giai đoạn cuối và không có khả năng phục hồi. Theo khoản 1 Điều 3 Nghị quyết 03/2025/NQ-HĐTP, văn bản kết luận này chỉ có giá trị pháp lý trong vòng 06 tháng kể từ ngày ban hành.

Người bị án tử hình về tội ma túy nhưng không phải là chủ mưu có cần phải nộp đơn xin chuyển hình phạt không?

Đối với các trường hợp đủ điều kiện về khối lượng ma túy và nhân thân theo Điều 4 và Điều 5 Nghị quyết 03/2025/NQ-HĐTP, việc chuyển hình phạt được thực hiện thông qua quy trình rà soát của cơ quan có thẩm quyền. Tòa án sơ thẩm và trại tạm giam có trách nhiệm tự động lập danh sách đối với những người đủ điều kiện pháp lý mà không bắt buộc phải có đơn từ người bị kết án. Tuy nhiên, để đảm bảo quyền lợi, người bị kết án hoặc luật sư nên chủ động có văn bản đề nghị rà soát gửi Tòa án nhân dân tối cao.

Dịch vụ luật sư tư vấn xin chuyển hình phạt tử hình sang tù chung thân tại Luật Long Phan PMT

Luật Long Phan PMT cung cấp dịch vụ pháp lý toàn diện nhằm hỗ trợ người bị kết án tử hình và gia đình trong quá trình xin chuyển hình phạt theo đúng quy định pháp luật, bao gồm:

• Tư vấn điều kiện pháp lý để được chuyển hình phạt từ tử hình sang tù chung thân theo Bộ luật Hình sự 2015 và Nghị quyết 03/2025/NQ-HĐTP.
• Đánh giá hồ sơ vụ án nhằm xác định khả năng áp dụng các trường hợp chuyển hình phạt, ân giảm, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm.
• Hướng dẫn soạn đơn xin ân giảm hình phạt tử hình, đơn đề nghị xem xét chuyển hình phạt, kiến nghị giám đốc thẩm, tái thẩm theo đúng mẫu và căn cứ pháp luật.
• Thu thập, rà soát và hoàn thiện tài liệu, chứng cứ như hồ sơ y tế, tài liệu nhân thân, tình tiết giảm nhẹ đặc biệt phục vụ việc xin chuyển hình phạt.
• Tư vấn cho thân nhân người bị kết án về trình tự, thời hạn, quyền và nghĩa vụ trong suốt quá trình xin chuyển hình phạt.

Kết luận

Cách xin chuyển hình phạt từ tử hình sang tù chung thân là một quy trình pháp lý đặc biệt nghiêm ngặt, đòi hỏi phải đáp ứng đúng điều kiện luật định và tuân thủ chặt chẽ trình tự, thủ tục theo Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng Hình sự và Nghị quyết 03/2025/NQ-HĐTP. Việc nắm rõ các trường hợp được chuyển hình phạt, thời hạn thực hiện cũng như vai trò của cơ quan có thẩm quyền là yếu tố then chốt quyết định cơ hội sống của người bị kết án. Để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp được bảo vệ đầy đủ, người bị kết án và gia đình nên chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ từ luật sư chuyên môn sâu về hình sự. Mọi vướng mắc pháp lý liên quan đến việc xin chuyển hình phạt tử hình sang tù chung thân, vui lòng liên hệ Hotline 1900636387 để được Luật Long Phan PMT tư vấn và hỗ trợ kịp thời, chính xác.

Tags: Án ma túy, chuyển hình phạt, Điều kiện miễn tử hình, Người trên 75 tuổi phạm tội, Thủ tục giám đốc thẩm, Xin ân giảm án tử hình