Xác định mức án và nguyên tắc xử lý người có hành vi phạm tội giết người chưa đạt

Phạm tội giết người chưa đạt vẫn có nguy cơ bị truy cứu về tội giết người nếu đã có hành vi tước đoạt tính mạng nhưng hậu quả chết người không xảy ra ngoài ý muốn của người phạm tội. Với Tội giết người thuộc trường hợp phạm tội chưa đạt, trách nhiệm hình sự đối với hành vi phạm tội giết người chưa đạt được xác định theo tội danh tương ứng, mức độ thực hiện ý định phạm tội, tính nguy hiểm của hành vi và các tình tiết khiến tội phạm không hoàn thành. Bài viết dưới đây của Luật Long Phan PMT sẽ phân tích các quy định pháp luật hiện hành về dấu hiệu nhận biết tội giết người chưa đạt, nguyên tắc xử lý và cách xác định hình phạt trong từng trường hợp cụ thể.

Tội giết người thuộc trường hợp phạm tội chưa đạt được hiểu như thế nào?

Tội giết người thuộc trường hợp phạm tội chưa đạt không được đánh giá đơn giản bằng hậu quả của hành vi là nạn nhân vẫn còn sống. Trọng tâm pháp lý là hành vi đã được thực hiện đến mức nào và nguyên nhân hậu quả chết người không xảy ra.

Để nhận diện đúng bản chất hành vi, cần đối chiếu đồng thời chế định phạm tội chưa đạt và cấu thành tội giết người trong Bộ luật Hình sự. Các dấu hiệu thường được xem xét gồm:

• Người thực hiện đã có hành vi khách quan tấn công vào người bị hại.
• Hành vi thể hiện ý thức chủ quan tước đoạt tính mạng người khác, không chỉ nhằm gây đau đớn hoặc thương tích.
• Hậu quả chết người không xảy ra ngoài ý muốn của người phạm tội, như được cấp cứu kịp thời hoặc bị người khác ngăn cản.
• Việc dừng hành vi không xuất phát từ tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội, mà do yếu tố khách quan can thiệp.

Cách đánh giá này giúp tránh nhầm lẫn giữa “nạn nhân không chết” và “không có tội giết người”. Trong thực tiễn tố tụng, hậu quả chưa xảy ra chỉ là một phần của vụ án. Cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải làm rõ lỗi, mục đích, công cụ tấn công và diễn biến hành vi.

Đặc điểm pháp lý và ý thức chủ quan tước đoạt tính mạng người khác

Yếu tố quyết định của tội giết người thuộc trường hợp phạm tội chưa đạt là ý thức chủ quan tước đoạt tính mạng người khác. Chủ thể của tội giết người có lỗi cố ý đối với hành vi và cố ý đối với hậu quả chết người xảy ra, tức là họ mong muốn hoặc có ý thức để mặc cho hậu quả chết người xảy ra. Cơ quan tố tụng không chỉ nhìn vào tỷ lệ thương tích. Họ thường đánh giá toàn bộ mâu thuẫn, lời nói đe dọa, công cụ sử dụng và cách thức tấn công.

Nếu người thực hiện dùng dao nhọn, vật sắc bén hoặc hung khí nguy hiểm tấn công vào đầu, cổ, ngực, bụng thì rủi ro định tội sẽ rất cao. Đây là các vùng trọng yếu, có khả năng gây tử vong. Cường độ tấn công liên tục hay việc tiếp tục truy sát sau khi nạn nhân gục ngã cũng là dữ kiện bất lợi.

Ngược lại, nếu chứng minh được hành vi xảy ra bộc phát, không chuẩn bị hung khí từ trước, không tấn công vùng trọng yếu hoặc đã chủ động dừng lại, hướng bào chữa có thể thay đổi. Khi đó, luật sư có thể tranh luận về khả năng thay đổi tội danh từ Tội giết người sang Tội cố ý gây thương tích nếu hồ sơ đủ căn cứ.

Hậu quả chết người không xảy ra ngoài ý muốn của người phạm tội

Trong vụ án giết người chưa đạt, việc nạn nhân sống sót không đương nhiên tạo căn cứ giảm nhẹ hoặc loại trừ tội danh. Điểm phải làm rõ là nạn nhân sống sót vì người phạm tội chủ động dừng lại, hay vì được cứu chữa kịp thời, được ngăn chặn, phòng vệ hoặc may mắn thoát khỏi hiện trường.

Nếu nạn nhân được cấp cứu kịp thời sau khi bị tấn công vào vùng nguy hiểm, cơ quan tố tụng có thể xem đây là hậu quả chết người không xảy ra là ngoài ý muốn. Trường hợp này vẫn có thể bị xem xét theo hướng phạm tội chưa đạt. Việc cứu sống nạn nhân chỉ làm thay đổi hậu quả thực tế, không tự động làm thay đổi bản chất lỗi.

Cần phân biệt với trường hợp tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội. Nếu người thực hiện thật sự tự dừng lại, không bị ngăn cản, đồng thời có hành vi cứu giúp nạn nhân, đây là tình tiết cần được khai thác kỹ. Dữ kiện này có thể hỗ trợ lập luận giảm nhẹ hoặc tranh luận lại về ý thức chủ quan tước đoạt tính mạng.

Khung hình phạt và nguyên tắc xử lý người có hành vi phạm tội giết người chưa đạt

Khung hình phạt áp dụng đối với tội giết người chưa đạt phải được xác định theo hai lớp. Trước hết, cơ quan tố tụng xác định tội danh tương ứng là tội giết người. Sau đó, Tòa án áp dụng nguyên tắc quyết định hình phạt đối với trường hợp phạm tội chưa đạt.

Không nên hiểu rằng nạn nhân sống sót thì hình phạt đương nhiên nhẹ. Tòa án vẫn đánh giá mức độ nguy hiểm của hành vi, mức độ thực hiện ý định phạm tội và nguyên nhân khiến tội phạm không hoàn thành. Theo khoản 1 Điều 57 Bộ luật Hình sự 2015, hình phạt đối với hành vi phạm tội chưa đạt được quyết định theo tội phạm tương ứng, tùy tính chất, mức độ nguy hiểm, mức độ thực hiện ý định và những tình tiết khiến tội phạm không thực hiện được đến cùng.

Nguyên tắc xử lý thường được triển khai theo trình tự sau:

1. Xác định tội danh tương ứng
   Cơ quan tố tụng cần làm rõ hành vi có hướng đến việc tước đoạt tính mạng hay không. Nếu có căn cứ về ý thức chủ quan tước đoạt tính mạng, vụ án có thể được xem xét theo hướng tội giết người thuộc trường hợp phạm tội chưa đạt.
2. Đánh giá mức độ thực hiện ý định phạm tội
   Tòa án sẽ xem xét người phạm tội đã chuẩn bị, tiếp cận, tấn công và dừng lại ở giai đoạn nào. Mức độ tấn công càng gần hậu quả chết người, rủi ro hình phạt càng cao.
3. Làm rõ nguyên nhân tội phạm không hoàn thành
   Nếu nạn nhân sống sót do cấp cứu, can ngăn hoặc chống đỡ kịp thời, đây là yếu tố bất lợi. Trường hợp người phạm tội tự dừng lại và cứu giúp nạn nhân cần được chứng minh bằng chứng cứ cụ thể.
4. Đối chiếu tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng
   Tòa án không chỉ dựa vào thương tích. Nhân thân, bồi thường, thái độ khai báo, hành vi khắc phục và tính chất côn đồ đều có thể làm thay đổi mức án.

Cách tiếp cận này cho thấy bào chữa trong vụ án phạm tội giết người chưa đạt phải bắt đầu từ hồ sơ chứng cứ. Nếu chỉ trình bày rằng nạn nhân không chết, lập luận giảm nhẹ sẽ không đủ sức thuyết phục.

Mức hình phạt đối với tội giết người

Tội giết người được quy định tại Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015. Tùy thuộc vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và các tình tiết của vụ án, người phạm tội có thể phải chịu một trong các mức hình phạt sau:

Khung hình phạt thứ nhất: Người phạm tội thuộc bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình nếu rơi vào một trong các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015:

• Giết từ 02 người trở lên;
• Giết người dưới 16 tuổi;
• Giết phụ nữ mà biết là có thai;
• Giết người vì động cơ đê hèn;
• Giết người đang thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ của nạn nhân;
• Giết ông, bà, cha, mẹ, người nuôi dưỡng, thầy giáo, cô giáo của mình;
• Giết người mà liền trước đó hoặc ngay sau đó lại thực hiện một tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng;
• Để thực hiện hoặc che giấu tội phạm khác;
• Để lấy bộ phận cơ thể của nạn nhân;
• Thực hiện tội phạm một cách man rợ;
• Bằng cách lợi dụng nghề nghiệp;
• Bằng phương pháp có khả năng làm chết nhiều người;
• Thuê giết người hoặc giết người thuê;
• Có tính chất côn đồ;
• Có tổ chức;
• Tái phạm nguy hiểm;
• Vì động cơ đê hèn.

Đây là khung hình phạt áp dụng đối với các trường hợp phạm tội có tính chất đặc biệt nghiêm trọng.

Khung hình phạt thứ hai: Người thực hiện hành vi giết người nhưng không thuộc các trường hợp quy định nêu trên thì phạtt: Từ 07 năm đến 15 năm tù. Đây là khung hình phạt cơ bản đối với tội giết người.

Hình phạt bổ sung: Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị áp dụng một hoặc nhiều hình phạt bổ sung sau:

• Cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm;
• Phạt quản chế hoặc cấm cư trú từ 01 năm đến 05 năm.

Đây là khung hình phạt áp dụng với hành vi phạm tội hoàn thành.

Giới hạn mức hình phạt đối với trường hợp phạm tội chưa đạt

Giới hạn hình phạt trong trường hợp phạm tội chưa đạt không được xác định bằng cảm tính. Tòa án phải căn cứ vào tội phạm tương ứng và mức độ hành vi đã được thực hiện. Đây là điểm khác biệt với quan niệm thông thường rằng “chưa chết người thì giảm án mạnh”.

Theo khoản 1 Điều 57 Bộ luật Hình sự 2015, các yếu tố phải được đánh giá gồm tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội, mức độ thực hiện ý định phạm tội và những tình tiết khiến tội phạm không thực hiện được đến cùng. Vì vậy, hành vi đâm nhiều nhát vào vùng trọng yếu sẽ khác với hành vi bộc phát, ngắn, không tiếp tục tấn công.

Đối với trường hợp phạm tội chưa đạt, theo khoản 2 Điều 57 Bộ luật Hình sự 2015, nếu điều luật được áp dụng có quy định hình phạt cao nhất là tù chung thân hoặc tử hình thì áp dụng hình phạt tù không quá 20 năm; nếu là tù có thời hạn thì mức hình phạt không quá ba phần tư mức phạt tù mà điều luật quy định.

Như vậy, đối với tội giết người có khung hình phạt cao nhất là tù chung thân hoặc tử hình, mức phạt tù áp dụng đối với trường hợp phạm tội chưa đạt không quá 20 năm tù.

Đánh giá nhân thân và áp dụng các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng trách nhiệm hình sự

Khả năng giảm nhẹ trong vụ án giết người chưa đạt phụ thuộc vào chứng cứ sau khi hành vi xảy ra. Việc bồi thường, cứu giúp, khai báo thành khẩn hoặc hợp tác điều tra có thể tạo lợi thế. Tuy nhiên, các yếu tố này không tự động làm thay đổi tội danh mà chỉ ảnh hưởng đến mức hình phạt cuối cùng..

Các nhóm tình tiết giảm nhẹ cần được rà soát gồm:

• Người phạm tội tự thú, thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải hoặc tích cực hợp tác với cơ quan có trách nhiệm trong quá trình giải quyết vụ án, theo Điểm r, s, t khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017.
• Người phạm tội đã lập công chuộc tội hoặc có thành tích xuất sắc trong sản xuất, chiến đấu, học tập, công tác, theo Điểm u, v khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015.
• Người phạm tội là phụ nữ có thai, người đủ 70 tuổi trở lên, người khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng, theo Điểm n, o, p khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015.
• Và các tình tiết giảm nhẹ khác quy định tại Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017.

Bên cạnh đó, các tình tiết tăng nặng (quy định tại Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017) có thể khiến mức án nghiêm khắc hơn. Cần đặc biệt lưu ý:

• Phạm tội có tính chất côn đồ, vì động cơ đê hèn hoặc cố tình thực hiện tội phạm đến cùng, theo Điểm d, đ, e Khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015.
• Phạm tội 02 lần trở lên, tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm, theo Điểm g, h Khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015.
• Phạm tội đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ có thai hoặc người đủ 70 tuổi trở lên, theo Điểm i khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015.

Các tình tiết đã được quy định là dấu hiệu định tội hoặc định khung hình phạt thì không được coi là tình tiết tăng nặng, theo khoản 2 Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015. Đây là cơ sở để luật sư kiểm tra sai sót trong cáo trạng hoặc bản luận tội.

Ranh giới pháp lý: Phân biệt tội giết người chưa đạt và tội cố ý gây thương tích

Ranh giới giữa tội giết người chưa đạt và tội cố ý gây thương tích thường rất mong manh. Cùng là hành vi xâm hại thân thể, nhưng ý chí chủ quan, mục đích của tội phạm lại khác nhau. Tội giết người chưa đạt hướng đến hậu quả chết người, còn tội cố ý gây thương tích chủ yếu nhằm gây tổn hại sức khỏe.

Cơ quan tố tụng không được chỉ nhìn vào tỷ lệ thương tích hoặc hậu quả chết người để áp đặt ý thức “cố ý giết người”. Ngược lại, người bào chữa cũng không thể chỉ viện dẫn việc nạn nhân còn sống để loại trừ tội giết người. Cần đánh giá đồng thời động cơ, diễn biến, hung khí, vị trí tác động và kết luận giám định pháp y.

Như vậy, mặc dù mặt chủ quan là yếu tố then chốt để phân biệt tội phạm tại Điều 123 và Điều 134, nhưng để xác định được yếu tố này lại phải dựa vào các biểu hiện khách quan như hành vi nguy hiểm cho xã hội, công cụ, phương tiện và thủ đoạn phạm tội.

Đánh giá tính chất của công cụ, phương tiện phạm tội và vị trí tác động

Công cụ, phương tiện phạm tội là căn cứ vật chất quan trọng để suy đoán ý thức chủ quan. Dao nhọn, vật sắc bén, gậy cứng hoặc hung khí nguy hiểm và công cụ phạm tội được người phạm tội chuẩn bị trước…. thường làm tăng rủi ro bị đánh giá theo hướng tội giết người chưa đạt. Tuy nhiên, bản thân hung khí chưa đủ để kết luận tội danh.

Vị trí tác động trên cơ thể nạn nhân có ý nghĩa đặc biệt. Hành vi tấn công vào đầu, cổ, ngực, bụng thường bị xem là nguy hiểm vì liên quan vùng trọng yếu. Nếu hành vi lặp lại nhiều lần hoặc tiếp tục khi nạn nhân đã mất khả năng chống đỡ, lập luận buộc tội sẽ mạnh hơn.

Ở chiều ngược lại, nếu hành vi xảy ra bộc phát, không chuẩn bị, không nhắm vùng trọng yếu hoặc bị dừng lại rất sớm, có thể xem xét theo hướng định lại tội danh là cố ý gây thương tích.

Đối chiếu tỷ lệ tổn thương cơ thể và cơ chế hình thành vết thương

Tỷ lệ tổn thương cơ thể là chứng cứ quan trọng, nhưng không quyết định toàn bộ tội danh. Với tội cố ý gây thương tích, tỷ lệ từ 11% đến 30% hoặc dưới 11% nhưng thuộc trường hợp luật định có thể bị xử lý theo Khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017.

Các mốc nặng hơn cũng cần được đối chiếu chặt chẽ. Hành vi gây tổn thương từ 31% đến 60% có thể thuộc khung từ 02 năm đến 06 năm hoặc 05 năm đến 10 năm tùy tình tiết đi kèm, theo Khoản 2 và Khoản 3 Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017. Trường hợp 61% trở lên hoặc gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng có thể làm phát sinh khung phạt cao hơn.

Kết luận giám định pháp y cần được đọc cùng cơ chế hình thành vết thương. Cần làm rõ vết thương do đâm, chém, đánh, va đập hay giằng co. Đồng thời các bộ phận bị thương tích có phải bộ phận trọng yếu như đầu, tim,…. không.  Đây là cơ sở để đánh giá hành vi hướng đến tước đoạt tính mạng hay chỉ gây tổn hại sức khỏe.

Các câu hỏi thường gặp liên quan đến hành vi phạm tội giết người chưa đạt

Việc phân định ranh giới pháp lý cho hành vi “phạm tội giết người chưa đạt” luôn đặt ra vô số thách thức bởi sự phức tạp trong quá trình chứng minh “ý thức chủ quan tước đoạt tính mạng người khác”. Những vướng mắc xoay quanh vấn đề định khung hình phạt, xác định tình tiết tăng nặng hay giảm nhẹ đòi hỏi một góc nhìn pháp lý thật sự sắc bén.

Dịch vụ Luật sư bào chữa và bảo vệ quyền lợi trong vụ án phạm tội giết người chưa đạt tại Luật Long Phan PMT

Vụ án phạm tội giết người chưa đạt thường phức tạp vì ranh giới giữa ý thức tước đoạt tính mạng và hành vi gây thương tích rất khó xác định. Dịch vụ luật sư bào chữa trong vụ án giết người chưa đạt tại Luật Long Phan PMT giúp rà soát chứng cứ, bảo vệ quyền tố tụng và lựa chọn hướng xử lý an toàn nhất.

• Tham gia hỏi cung, đối chất và làm việc với Cơ quan điều tra trong giai đoạn điều tra.
• Phân tích hồ sơ bệnh án, kết luận giám định và cơ chế hình thành vết thương để kiểm tra căn cứ buộc tội.
• Đánh giá hung khí, vị trí tác động, cường độ tấn công nhằm xác định hành vi có đủ dấu hiệu của tội giết người chưa đạt hay không.
• Soạn thảo kiến nghị thay đổi tội danh từ Tội giết người sang Tội cố ý gây thương tích khi hồ sơ có căn cứ phù hợp.
• Đàm phán bồi thường dân sự với bị hại, ghi nhận thiện chí khắc phục để phục vụ hướng giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
• Kiến nghị áp dụng tình tiết giảm nhẹ như tự thú, thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải hoặc tích cực hợp tác,…. theo Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017.
• Tham gia tranh tụng tại phiên tòa, trình bày luận cứ bào chữa và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bị can, bị cáo.
• Bảo vệ quyền lợi cho bị hại, yêu cầu khởi tố đúng người, đúng tội, tính toán bồi thường về sức khỏe, thu nhập bị mất và tổn thất tinh thần khi bảo vệ khách hàng là bị hại.

Quý khách có thể gửi hồ sơ vụ việc qua Email: pmt@luatlongphan.vn hoặc Zalo: 0939.846.973 để được luật sư đánh giá sơ bộ căn cứ pháp lý và hướng xử lý.

Kết luận

Phạm tội giết người chưa đạt là vấn đề phải được đánh giá bằng ý thức chủ quan tước đoạt tính mạng, công cụ tấn công, vùng tác động và nguyên nhân hậu quả chết người không xảy ra. Với Tội giết người thuộc trường hợp phạm tội chưa đạt, việc giảm nhẹ hoặc tranh luận thay đổi tội danh chỉ có cơ sở khi chứng cứ cho thấy hành vi bộc phát, không nhằm tước đoạt tính mạng, có khắc phục thiệt hại hoặc hợp tác tố tụng. Để tránh bị định tội sai hoặc bỏ lỡ tình tiết có lợi, liên hệ Hotline 1900.63.63.87 để Luật Long Phan PMT tư vấn chiến lược xử lý hồ sơ.

Tags: bảo vệ quyền lợi bị hại trong vụ án giết người chưa đạt, dấu hiệu nhận biết tội giết người thuộc trường hợp phạm tội chưa đạt, khung hình phạt tội giết người chưa đạt, luật sư bào chữa tội giết người chưa đạt, nguyên tắc quyết định hình phạt đối với phạm tội chưa đạt, tình tiết giảm nhẹ trong vụ án giết người chưa đạt, tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự tội giết người, trách nhiệm hình sự đối với hành vi phạm tội giết người chưa đạt, ý thức chủ quan tước đoạt tính mạng người khác