Nhà đất bị kê biên trong vụ án ma túy: Người thân đứng tên có đòi lại được không?

Nhà đất bị kê biên trong vụ án ma túy do người thân đứng tên vẫn có thể đòi lại được nếu chứng minh được tài sản hình thành hợp pháp, độc lập với hành vi phạm tội của bị can. Đây là tình huống Luật Long Phan PMT tiếp nhận tương đối thường xuyên trong thủ tục tố tụng hình sự liên quan đến các vụ án ma túy, khi cơ quan điều tra áp dụng biện pháp kê biên đối với nhà, đất đứng tên cha mẹ, vợ chồng, con cái hoặc anh chị em của bị can để phòng ngừa tẩu tán tài sản. Bài viết dưới đây phân tích căn cứ pháp luật, quyền của người đứng tên và hướng xử lý cụ thể để bảo vệ tài sản hợp pháp của mình.

Nguyên tắc pháp luật về bảo vệ tài sản hợp pháp của người thân bị can

Việc một người có quan hệ huyết thống hoặc hôn nhân với bị can không làm cho tài sản của người đó đương nhiên bị kê biên. Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, việc kê biên phải có căn cứ, đúng đối tượng và chỉ được áp dụng trong phạm vi cần thiết để bảo đảm thi hành các nghĩa vụ liên quan đến vụ án.

Kê biên chỉ áp dụng với tài sản của bị can, bị cáo

Theo khoản 1 Điều 128 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, kê biên tài sản chỉ áp dụng đối với bị can, bị cáo về tội mà Bộ luật Hình sự quy định hình phạt tiền hoặc có thể bị tịch thu tài sản, hoặc để bảo đảm bồi thường thiệt hại. Khoản 3 Điều này còn yêu cầu chỉ kê biên phần tài sản tương ứng với mức có thể bị phạt tiền, bị tịch thu hoặc phải bồi thường thiệt hại.

Vì vậy, tài sản thực sự thuộc quyền sở hữu hợp pháp của cha mẹ, vợ chồng, con hoặc người thân khác của bị can, bị cáo không đương nhiên trở thành đối tượng kê biên chỉ vì quan hệ gia đình. Tuy nhiên, việc tài sản đứng tên người thân chưa phải là căn cứ duy nhất để kết luận tài sản đó hoàn toàn thuộc sở hữu của họ.

Cơ quan tiến hành tố tụng có thể phải xác minh nguồn tiền hình thành tài sản, thời điểm tạo lập, quyền sở hữu thực tế, tài sản chung – riêng và mối liên hệ giữa tài sản với bị can, bị cáo hoặc hành vi phạm tội. Trường hợp có căn cứ cho rằng tài sản tuy đứng tên người khác nhưng thực chất thuộc sở hữu của bị can, bị cáo thì quyền sở hữu vẫn phải được làm rõ trên cơ sở chứng cứ trước khi xử lý.

Vật chứng có tranh chấp quyền sở hữu được giải quyết theo thủ tục dân sự

Khoản 4 Điều 106 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định trường hợp có tranh chấp về quyền sở hữu đối với vật chứng thì việc giải quyết được thực hiện theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự.

Quy định này áp dụng khi tài sản đã được xác định là vật chứng nhưng phát sinh tranh chấp về quyền sở hữu. Vì vậy, không nên hiểu rằng mọi tài sản của người thân bị kê biên hoặc tạm giữ đều mặc nhiên được tách khỏi vụ án hình sự để giải quyết bằng một vụ án dân sự.

Khi người thân cho rằng tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của mình, việc xác định quyền đối với tài sản cần dựa vào các chứng cứ về nguồn gốc hình thành, việc thanh toán, đăng ký quyền sở hữu, giao dịch tạo lập tài sản và các tài liệu liên quan. Nếu phát sinh tranh chấp quyền sở hữu đối với vật chứng, tranh chấp đó được giải quyết theo khoản 4 Điều 106 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.

Như vậy, nguyên tắc quan trọng là không kê biên tài sản của người thân chỉ vì có quan hệ với bị can, bị cáo. Việc xử lý tài sản phải căn cứ vào quyền sở hữu thực tế, nguồn gốc tài sản, mối liên hệ với vụ án và các điều kiện áp dụng biện pháp kê biên theo Điều 128 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.

>>> Xem thêm: Xử lý vật chứng không xác định được chủ sở hữu

Người thân đứng tên nhà đất có những quyền gì khi tài sản bị kê biên oan?

Khi cho rằng nhà đất thuộc quyền hợp pháp của mình nhưng bị kê biên không đúng căn cứ, người thân của bị can, bị cáo có quyền khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng và cung cấp chứng cứ chứng minh quyền đối với tài sản. Trường hợp tài sản là vật chứng và phát sinh tranh chấp quyền sở hữu thì tranh chấp được giải quyết theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

Quyền khiếu nại quyết định, hành vi kê biên tài sản trái pháp luật

Theo khoản 1 Điều 469 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan hoặc người có thẩm quyền tiến hành tố tụng khi có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi đó trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Vì vậy, người thân có quyền đối với nhà đất bị kê biên có thể khiếu nại nếu cho rằng biện pháp này xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Điều 470 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định về các quyết định, hành vi tố tụng có thể bị khiếu nại. Khi thực hiện quyền này, người khiếu nại cần xác định cụ thể quyết định hoặc hành vi kê biên bị khiếu nại và cung cấp tài liệu chứng minh quyền đối với nhà đất như giấy chứng nhận, hợp đồng tạo lập tài sản, chứng từ thanh toán và các chứng cứ về nguồn gốc tài sản.

Việc một người đứng tên trên giấy chứng nhận là căn cứ quan trọng để xem xét quyền đối với nhà đất, nhưng không phải yếu tố duy nhất trong mọi trường hợp. Cơ quan có thẩm quyền có thể phải đánh giá thêm nguồn gốc hình thành tài sản, thời điểm tạo lập, nguồn tiền và mối liên hệ của tài sản với bị can, bị cáo hoặc vụ án.

Quyền yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp quyền sở hữu tài sản theo thủ tục dân sự

Theo khoản 4 Điều 106 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, trường hợp có tranh chấp về quyền sở hữu đối với vật chứng thì giải quyết theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự. Vì vậy, không phải mọi trường hợp nhà đất bị kê biên đều đương nhiên làm phát sinh quyền khởi kiện một vụ án dân sự riêng theo khoản 4 Điều 106. Điều kiện quan trọng là phải có tranh chấp quyền sở hữu đối với tài sản được xác định là vật chứng.

Khi tranh chấp thuộc phạm vi tố tụng dân sự, khoản 2 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định tranh chấp về quyền sở hữu và các quyền khác đối với tài sản thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo thủ tục dân sự. Khi đó, người có quyền lợi liên quan có thể yêu cầu Tòa án giải quyết theo trình tự, thủ tục và điều kiện khởi kiện do pháp luật tố tụng dân sự quy định.

Như vậy, nếu vấn đề nằm ở tính hợp pháp của quyết định hoặc hành vi kê biên, người có quyền lợi bị ảnh hưởng có thể thực hiện quyền khiếu nại. Nếu phát sinh tranh chấp quyền sở hữu đối với vật chứng, việc xác định quyền sở hữu được giải quyết theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

Thủ tục khiếu nại và đòi lại nhà đất bị kê biên oan

Người thân cho rằng nhà đất của mình bị kê biên không đúng căn cứ cần chuẩn bị chứng cứ về nguồn gốc tài sản và thực hiện quyền khiếu nại đúng thời hiệu theo Điều 47471 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 là 15 ngày kể từ ngày người khiếu nại nhận được hoặc biết được quyết định, hành vi tố tụng mà người đó cho rằng có vi phạm pháp luật. Trường hợp vì lý do bất khả kháng hoặc do trở ngại khách quan mà người khiếu nại không thực hiện được quyền khiếu nại theo đúng thời hiệu thì thời gian có lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan đó không tính vào thời hiệu khiếu nại

Chuẩn bị hồ sơ, chứng cứ chứng minh nguồn gốc tài sản hợp pháp

Người có quyền đối với tài sản nên chuẩn bị các tài liệu sau:

• Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất.
• Hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế hoặc giấy tờ xác lập quyền đối với nhà đất.
• Chứng từ thanh toán, sao kê ngân hàng chứng minh nguồn tiền tạo lập tài sản.
• Tài liệu chứng minh thu nhập, tài sản riêng, khoản vay hoặc nguồn tài chính hợp pháp.
• Hồ sơ đăng ký, kê khai và biến động nhà đất có liên quan.

Theo Điều 128 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, kê biên tài sản được áp dụng đối với tài sản của bị can, bị cáo trong các trường hợp luật định. Vì vậy, người thân cần chứng minh rõ quyền sở hữu, quyền sử dụng và nguồn gốc thực tế của tài sản.

Không nên mặc nhiên áp dụng Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015 về giao dịch giả tạo chỉ vì nhà đất đứng tên người thân. Giao dịch giả tạo chỉ được xác định khi có căn cứ và chứng cứ cụ thể.

Nộp đơn khiếu nại về việc kê biên trong thời hạn luật định

Theo Điều 471 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, thời hiệu khiếu nại là 15 ngày kể từ ngày người khiếu nại nhận được hoặc biết được quyết định, hành vi tố tụng mà mình cho rằng trái pháp luật.

Đơn khiếu nại cần nêu rõ quyết định hoặc hành vi kê biên bị khiếu nại, lý do cho rằng quyền lợi bị xâm phạm và yêu cầu giải quyết. Kèm theo đơn nên có giấy chứng nhận, hợp đồng, chứng từ thanh toán và các tài liệu chứng minh nguồn gốc tài sản.

Thẩm quyền giải quyết khiếu nại được xác định theo chủ thể ban hành quyết định, thực hiện hành vi và từng giai đoạn tố tụng theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.

Khởi kiện vụ án dân sự tranh chấp quyền sở hữu tài sản khi cần thiết

Theo khoản 4 Điều 106 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, nếu có tranh chấp quyền sở hữu đối với vật chứng thì tranh chấp được giải quyết theo pháp luật tố tụng dân sự.

Khoản 2 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định tranh chấp về quyền sở hữu và các quyền khác đối với tài sản thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.

Do đó, không phải mọi trường hợp nhà đất bị kê biên đều phải khởi kiện dân sự. Thủ tục này được xem xét khi thực sự phát sinh tranh chấp quyền sở hữu thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.

Trường hợp nào nhà đất vẫn có thể bị tịch thu dù người thân đứng tên hợp pháp?

Việc người thân đứng tên hợp pháp trên giấy chứng nhận không phải lúc nào cũng loại trừ khả năng tài sản bị xử lý trong vụ án hình sự. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xem xét nguồn gốc tài sản, mối liên hệ với hành vi phạm tội và quyền sở hữu thực tế trước khi quyết định xử lý.

Tài sản có nguồn gốc từ tiền do phạm tội mà có

Theo điểm b, điểm c khoản 1 Điều 47 Bộ luật Hình sự 2015, vật hoặc tiền do phạm tội hoặc do mua bán, đổi chác những thứ ấy mà có và khoản thu lợi bất chính từ việc phạm tội thuộc trường hợp có thể bị tịch thu sung vào ngân sách nhà nước.

Do đó, nếu có đủ chứng cứ xác định tiền dùng để tạo lập nhà đất có nguồn gốc từ hành vi phạm tội, tài sản hoặc giá trị liên quan có thể bị xem xét xử lý theo Điều 47 Bộ luật Hình sự 2015. Việc nhà đất đứng tên người thân không tự động loại trừ việc xác minh nguồn gốc tài sản.

Tài sản của người khác nhưng có lỗi trong việc để bị can sử dụng vào việc phạm tội

Khoản 3 Điều 47 Bộ luật Hình sự 2015 quy định vật, tiền thuộc tài sản của người khác có thể bị tịch thu nếu người này có lỗi trong việc để cho người phạm tội sử dụng vào việc thực hiện tội phạm.

Vì vậy, nếu nhà đất thực sự thuộc quyền của người thân nhưng có căn cứ chứng minh người này có lỗi trong việc để tài sản được sử dụng vào việc phạm tội, tài sản có thể bị xem xét tịch thu theo quy định. Việc xác định có lỗi phải dựa trên chứng cứ cụ thể của vụ án.

Giao dịch đứng tên nhằm trốn tránh việc tịch thu tài sản là giao dịch vô hiệu

Theo khoản 2 Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015, trường hợp xác lập giao dịch dân sự giả tạo nhằm trốn tránh nghĩa vụ với người thứ ba thì giao dịch đó vô hiệu.

Do đó, nếu có căn cứ chứng minh việc chuyển nhượng, tặng cho hoặc để người thân đứng tên nhà đất chỉ là giao dịch giả tạo nhằm che giấu quyền sở hữu thực tế hoặc trốn tránh nghĩa vụ về tài sản, giao dịch có thể bị xác định vô hiệu. Khi đó, quyền sở hữu và việc xử lý nhà đất sẽ được xác định lại theo quy định pháp luật và chứng cứ của vụ án, không chỉ dựa vào người đứng tên trên giấy chứng nhận..

Rủi ro pháp lý người thân cần lưu ý khi đứng tên hộ tài sản cho bị can ma túy

Việc đứng tên hộ tài sản cho bị can có thể phát sinh rủi ro về quyền sở hữu và trách nhiệm pháp lý nếu người đứng tên biết tài sản có nguồn gốc bất hợp pháp nhưng vẫn tham gia che giấu, hợp thức hóa. Trách nhiệm cụ thể phải được xác định dựa trên hành vi, nhận thức và chứng cứ của từng vụ việc.

Rủi ro liên quan đến hành vi che giấu, hợp thức hóa tài sản do phạm tội mà có

Theo điểm a khoản 1 Điều 324 Bộ luật Hình sự 2015, người tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào giao dịch tài chính, ngân hàng hoặc giao dịch khác nhằm che giấu nguồn gốc bất hợp pháp của tiền, tài sản do mình phạm tội mà có hoặc biết hay có cơ sở để biết là do người khác phạm tội mà có có thể bị xem xét về tội rửa tiền.

Vì vậy, việc người thân chỉ đứng tên tài sản không đương nhiên cấu thành tội rửa tiền. Rủi ro hình sự có thể phát sinh khi có căn cứ chứng minh người đó biết hoặc có cơ sở để biết nguồn gốc bất hợp pháp của tài sản và thực hiện hành vi nhằm che giấu, hợp thức hóa tài sản theo Điều 324 Bộ luật Hình sự 2015.

Hệ quả đối với quyền sử dụng, định đoạt tài sản trong thời gian bị kê biên

Theo khoản 3 Điều 128 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người được giao bảo quản tài sản bị kê biên không được tiêu dùng, chuyển nhượng, đánh tráo, cất giấu hoặc hủy hoại tài sản. Việc kê biên đồng thời hạn chế khả năng định đoạt tài sản trong thời gian biện pháp này còn hiệu lực.

Theo khoản 1 Điều 385 Bộ luật Hình sự hiện hành, người được giao giữ, quản lý tài sản bị kê biên mà thực hiện các hành vi vi phạm luật định như tiêu dùng, chuyển nhượng, đánh tráo, cất giấu hoặc hủy hoại tài sản có thể bị xử lý hình sự về tội vi phạm việc niêm phong, kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản. Thực tiễn xét xử cũng đã áp dụng Điều 385 đối với hành vi vi phạm nghĩa vụ quản lý tài sản bị kê biên.

Do đó, người thân được giao quản lý nhà đất hoặc tài sản đang bị kê biên cần tuân thủ đúng quyết định của cơ quan có thẩm quyền và không tự ý chuyển nhượng, che giấu hoặc định đoạt tài sản trong thời gian kê biên.

>>> Xem thêm: Hủy hoại tài sản đã kê biên thì bị xử lý như thế nào?

Dịch vụ luật sư hỗ trợ đòi lại nhà đất bị kê biên trái pháp luật trong vụ án ma túy

Luật Long Phan PMT hỗ trợ khách hàng trong các vụ việc nhà đất bị kê biên oan trong vụ án ma túy với các công việc sau:

• Rà soát quyết định kê biên và đối chiếu với căn cứ pháp luật hiện hành về đối tượng, phạm vi kê biên.
• Đánh giá tính hợp pháp của việc kê biên đối với tài sản đứng tên người thân của bị can.
• Thu thập, hệ thống hóa chứng cứ chứng minh nguồn gốc tài sản hình thành hợp pháp, độc lập với bị can.
• Soạn thảo đơn khiếu nại quyết định, hành vi kê biên tài sản trái pháp luật gửi cơ quan có thẩm quyền.
• Đại diện khách hàng làm việc với Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án trong quá trình giải quyết khiếu nại.
•  Tư vấn và đại diện khởi kiện vụ án dân sự tranh chấp quyền sở hữu tài sản khi cần thiết.

Quý khách có nhu cầu đánh giá sơ bộ vụ việc vui lòng gửi hồ sơ qua email pmt@luatlongphan.vn hoặc Zalo 0939846973.

Câu hỏi thường gặp về đòi lại nhà đất đứng tên người thân bị kê biên trong vụ án ma túy

Dưới đây là một số câu hỏi khách hàng thường đặt ra khi nhà đất đứng tên người thân bị kê biên trong vụ án ma túy. Các câu trả lời dựa trên quy định pháp luật hiện hành.

Kết luận

Nhà đất bị kê biên trong vụ án ma túy do người thân đứng tên không đồng nghĩa với việc đương nhiên mất quyền sở hữu, nhưng đòi hỏi người trong cuộc phải hành động đúng thời hạn, chuẩn bị chứng cứ chặt chẽ về nguồn gốc tài sản và lựa chọn đúng con đường xử lý giữa khiếu nại trong tố tụng hình sự và khởi kiện dân sự. Đồng thời, người thân cần thận trọng trước các rủi ro liên đới trách nhiệm pháp lý nếu vô tình hoặc cố ý tiếp tay che giấu tài sản có nguồn gốc bất hợp pháp. Luật Long Phan PMT sẵn sàng hỗ trợ khách hàng rà soát hồ sơ, đánh giá căn cứ kê biên và tư vấn phương án bảo vệ quyền lợi phù hợp. Quý khách cần tư vấn cụ thể có thể liên hệ hotline 1900636387 để được hỗ trợ kịp thời.

Tags: Chứng minh nguồn gốc tài sản hợp pháp, Đòi lại nhà đất bị kê biên, Giao dịch giả tạo đứng tên hộ tài sản, Kê biên tài sản của bị can, Kê biên tài sản trong vụ án hình sự, Khiếu nại quyết định kê biên tài sản, Khởi kiện tranh chấp quyền sở hữu, Quyền của người thân bị can, Quyền khiếu nại trong tố tụng hình sự, Tài sản đứng tên người thân, Tịch thu tài sản trong vụ án ma túy, Xử lý tài sản liên quan vụ án ma túy