Tranh chấp hợp đồng phân phối hàng hóa quốc tế phát sinh ngày càng nhiều khi doanh nghiệp Việt Nam mở rộng mạng lưới phân phối ra nước ngoài hoặc nhận phân phối độc quyền cho nhãn hàng nước ngoài. Luật Long Phan PMT nhận thấy phần lớn doanh nghiệp lúng túng ngay từ bước xác định luật áp dụng và cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp thương mại, trước khi kịp tính đến chế tài hay mức bồi thường. Bài viết phân tích trình tự xử lý loại tranh chấp này theo pháp luật Việt Nam hiện hành, từ luật áp dụng, cơ quan giải quyết, chế tài đến thời hiệu khởi kiện.

Lưu ý pháp lý quan trọng:
- Các bên được quyền thỏa thuận chọn pháp luật áp dụng cho hợp đồng phân phối hàng hóa quốc tế, trừ các giới hạn tại khoản 4, 5 và 6 Điều 683 Bộ luật Dân sự 2015.
- Nếu không có thỏa thuận chọn luật, phần mua bán hàng hóa trong hợp đồng có thể mặc nhiên chịu sự điều chỉnh của Công ước Viên 1980 (CISG), có hiệu lực tại Việt Nam từ ngày 01/01/2017.
- Mức phạt vi phạm tối đa các bên được thỏa thuận là 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm, theo Điều 301 Luật Thương mại 2005, trừ trường hợp quy định tại Điều 266 Luật này.
- Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng phân phối hàng hóa quốc tế là 02 năm kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, theo Điều 319 Luật Thương mại 2005.
Đặc điểm pháp lý của tranh chấp hợp đồng phân phối hàng hóa quốc tế
Hợp đồng phân phối hàng hóa quốc tế không phải là loại hợp đồng được Luật Thương mại 2005 định danh riêng.
Tranh chấp hợp đồng phân phối hàng hóa quốc tế có 5 đặc điểm chính:
- Có yếu tố nước ngoài;
- Quan hệ hợp đồng thường mang tính hỗn hợp;
- Có khả năng chịu sự điều chỉnh của nhiều nguồn pháp luật;
- Thỏa thuận của các bên về luật áp dụng và cơ chế giải quyết tranh chấp có ý nghĩa quan trọng;
- Thường gắn với các vấn đề đặc thù như lãnh thổ phân phối, độc quyền, giao nhận hàng hóa và tập quán thương mại quốc tế.
Như vậy, tranh chấp hợp đồng phân phối hàng hóa quốc tế có tính chất phức tạp do đồng thời chịu tác động của yếu tố quốc tế, quan hệ hợp đồng và các quy định đặc thù của hoạt động thương mại. Việc giải quyết tranh chấp không chỉ dừng ở việc xác định quyền và nghĩa vụ của các bên theo hợp đồng mà còn cần xem xét pháp luật áp dụng, thẩm quyền giải quyết tranh chấp, hiệu lực của các thỏa thuận giữa các bên và các quy định pháp luật có liên quan. Do đó, việc xác định đúng đặc điểm pháp lý của tranh chấp là cơ sở để lựa chọn phương án giải quyết phù hợp và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên.
Xác định pháp luật áp dụng khi giải quyết tranh chấp hợp đồng phân phối hàng hóa quốc tế
Xác định đúng pháp luật áp dụng là bước quan trọng khi giải quyết tranh chấp hợp đồng phân phối hàng hóa quốc tế, bởi pháp luật áp dụng có thể chi phối việc xác định quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm và chế tài của các bên. Đối với loại hợp đồng này, cần phân biệt giữa phần quan hệ phân phối và phần mua bán hàng hóa. Tùy nội dung thỏa thuận và hoàn cảnh cụ thể, hợp đồng có thể đồng thời chịu sự điều chỉnh của pháp luật do các bên lựa chọn, quy định của Công ước Viên năm 1980 về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (CISG) đối với quan hệ mua bán thuộc phạm vi Công ước, và pháp luật được xác định theo quy tắc xung đột pháp luật khi các bên không có thỏa thuận lựa chọn.
Quyền thỏa thuận chọn pháp luật áp dụng và giới hạn theo Bộ luật Dân sự 2015
Theo khoản 1 Điều 683 Bộ luật Dân sự 2015, các bên trong quan hệ hợp đồng có quyền thỏa thuận lựa chọn pháp luật áp dụng đối với hợp đồng. Tuy nhiên, quyền lựa chọn này có những giới hạn nhất định. Cụ thể, khoản 4 Điều 683 quy định riêng đối với hợp đồng có đối tượng là bất động sản; khoản 5 đặt ra giới hạn đối với hợp đồng lao động và hợp đồng tiêu dùng nhằm bảo vệ quyền lợi tối thiểu của người lao động, người tiêu dùng; khoản 6 quy định việc thay đổi pháp luật áp dụng không được làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người thứ ba đã được hưởng trước khi thay đổi, trừ trường hợp người thứ ba đồng ý.
Đối với hợp đồng phân phối hàng hóa quốc tế, nếu các bên lựa chọn pháp luật của một quốc gia cụ thể, cần xác định rõ phạm vi của điều khoản chọn luật: điều khoản này áp dụng cho toàn bộ hợp đồng hay chỉ áp dụng đối với một số quan hệ như mua bán hàng hóa, nghĩa vụ phân phối, độc quyền, chấm dứt hợp đồng hoặc trách nhiệm do vi phạm. Việc quy định rõ phạm vi sẽ hạn chế tranh chấp về việc pháp luật nào được áp dụng cho từng nhóm nghĩa vụ.
Trường hợp áp dụng Công ước Viên 1980 (CISG) cho phần mua bán hàng hóa trong hợp đồng phân phối
CISG có hiệu lực đối với Việt Nam từ ngày 01/01/2017. Theo Điều 1 CISG, Công ước có thể được áp dụng đối với hợp đồng mua bán hàng hóa giữa các bên có trụ sở thương mại tại các quốc gia thành viên, nếu đáp ứng các điều kiện áp dụng của Công ước. Các quy định của CISG tập trung vào việc hình thành hợp đồng mua bán, quyền và nghĩa vụ của người bán, người mua, chuyển giao hàng hóa, trách nhiệm do vi phạm và các chế tài liên quan.
Do đó, đối với hợp đồng phân phối hàng hóa quốc tế, cần phân biệt quan hệ mua bán hàng hóa giữa nhà cung cấp và nhà phân phối với quan hệ phân phối giữa các bên. CISG có thể điều chỉnh các giao dịch mua bán hàng hóa thuộc phạm vi Công ước, nhưng không đương nhiên điều chỉnh toàn bộ các vấn đề đặc thù của quan hệ phân phối như quyền phân phối độc quyền, phạm vi lãnh thổ, chỉ tiêu doanh số, hoạt động marketing, hạn chế cạnh tranh hoặc việc chấm dứt quan hệ phân phối.
Các bên cũng có quyền loại trừ việc áp dụng CISG theo Điều 6 Công ước. Vì vậy, khi rà soát hợp đồng, doanh nghiệp cần kiểm tra đồng thời điều khoản chọn luật, điều khoản loại trừ hoặc lựa chọn CISG và các quy định về phạm vi áp dụng của Công ước.
Xác định luật áp dụng khi các bên không có thỏa thuận chọn luật
Nếu các bên không có thỏa thuận về pháp luật áp dụng hoặc thỏa thuận lựa chọn pháp luật không được áp dụng, khoản 1 Điều 683 Bộ luật Dân sự 2015 quy định áp dụng pháp luật của nước có mối liên hệ gắn bó nhất với hợp đồng. Khoản 2 Điều 683 xác định một số trường hợp được coi là có mối liên hệ gắn bó nhất; đối với hợp đồng mua bán hàng hóa, đó là pháp luật của nước nơi người bán cư trú nếu là cá nhân hoặc nơi thành lập nếu là pháp nhân. Tuy nhiên, nếu chứng minh được pháp luật của một nước khác có mối liên hệ gắn bó hơn với hợp đồng thì pháp luật của nước đó được áp dụng theo khoản 3 Điều 683.
Đối với hợp đồng phân phối, việc xác định pháp luật có mối liên hệ gắn bó nhất cần được xem xét trên cơ sở tính chất thực tế của từng quan hệ trong hợp đồng, bởi hợp đồng có thể bao gồm đồng thời nghĩa vụ mua bán hàng hóa và các nghĩa vụ phân phối, tiếp thị, độc quyền hoặc hỗ trợ thương mại. Do đó, doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào nơi thành lập của bên bán mà cần rà soát toàn bộ cấu trúc hợp đồng và các yếu tố liên quan để xác định pháp luật có thể được áp dụng cho từng vấn đề tranh chấp.
Rà soát lại hợp đồng để xác định cơ quan giải quyết tranh chấp: Tòa án hay Trọng tài thương mại
Cơ quan giải quyết tranh chấp phụ thuộc trước hết vào thỏa thuận giải quyết tranh chấp của các bên và các quy định về thẩm quyền của cơ quan giải quyết tranh chấp. Đối với Trọng tài thương mại, tranh chấp chỉ được giải quyết bằng trọng tài khi các bên có thỏa thuận trọng tài hợp lệ. Khi có thỏa thuận trọng tài thuộc phạm vi tranh chấp và một bên khởi kiện tại Tòa án, Tòa án phải từ chối thụ lý, trừ trường hợp thỏa thuận trọng tài vô hiệu hoặc không thể thực hiện được theo quy định của pháp luật.
Lựa chọn này ảnh hưởng trực tiếp đến tính bảo mật, khả năng thi hành ở nước ngoài và chi phí giải quyết, nên doanh nghiệp cần rà soát kỹ điều khoản đã ký trước khi quyết định hướng xử lý.
| Tiêu chí | Tòa án | Trọng tài thương mại |
| Thẩm quyền | Theo pháp luật tố tụng, không bắt buộc phải thỏa thuận trước | Phải có thỏa thuận trọng tài hợp lệ |
| Tính chung thẩm | Có thể qua nhiều cấp xét xử | Phán quyết là chung thẩm, có hiệu lực thi hành ngay |
| Tính công khai | Xét xử công khai là nguyên tắc, trừ các trường hợp pháp luật quy định xét xử kín | Phiên họp giải quyết tranh chấp không công khai, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác |
| Khả năng thi hành ở nước ngoài | Việc công nhận và cho thi hành bản án của Tòa án Việt Nam ở nước ngoài phụ thuộc pháp luật nước nơi yêu cầu thi hành và điều ước quốc tế có liên quan | Phán quyết trọng tài nước ngoài hoặc phán quyết của trọng tài tại một quốc gia thành viên có thể được yêu cầu công nhận và cho thi hành tại các quốc gia thành viên Công ước New York 1958, theo điều kiện của Công ước và pháp luật nước nơi yêu cầu thi hành |
| Chi phí, thời gian | Án phí, lệ phí theo quy định pháp luật; vụ án có thể trải qua nhiều cấp xét xử | Phí theo biểu phí trung tâm trọng tài, thường ngắn hơn nhờ một cấp giải quyết |
Điều kiện để tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài thương mại
Theo Điều 317 Luật Thương mại 2005, tranh chấp trong thương mại có thể được giải quyết bằng thương lượng, hòa giải, Trọng tài hoặc Tòa án. Tuy nhiên, để một tranh chấp được giải quyết bằng Trọng tài, các bên phải có thỏa thuận trọng tài.
Theo Điều 16 Luật Trọng tài thương mại 2010, thỏa thuận trọng tài có thể được xác lập dưới hình thức điều khoản trọng tài trong hợp đồng hoặc bằng một thỏa thuận riêng và phải được xác lập dưới dạng văn bản. Pháp luật cũng công nhận một số hình thức trao đổi điện tử hoặc trao đổi thông tin khác là thỏa thuận trọng tài bằng văn bản, chẳng hạn như trao đổi qua thư điện tử, fax, telex hoặc việc dẫn chiếu đến một tài liệu có chứa điều khoản trọng tài.
Do đó, khi rà soát hợp đồng phân phối hàng hóa quốc tế, doanh nghiệp cần kiểm tra không chỉ việc có hay không có điều khoản trọng tài, mà còn phải xác định:
- Trung tâm trọng tài hoặc hình thức trọng tài được lựa chọn;
- Quy tắc tố tụng trọng tài được áp dụng;
- Địa điểm (seat) của trọng tài;
- Số lượng và phương thức lựa chọn trọng tài viên;
- Ngôn ngữ tố tụng;
- Phạm vi tranh chấp thuộc điều khoản trọng tài;
- Luật áp dụng đối với nội dung tranh chấp.
Đặc biệt, cần phân biệt địa điểm pháp lý của trọng tài (seat) với địa điểm tổ chức phiên họp trọng tài. Hai khái niệm này có thể không trùng nhau và có thể ảnh hưởng đến pháp luật tố tụng trọng tài cũng như vai trò của Tòa án tại nơi đặt trụ sở trọng tài.
Thẩm quyền của Tòa án Việt Nam đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài
Trong trường hợp không có thỏa thuận trọng tài hợp lệ hoặc tranh chấp không thuộc phạm vi của thỏa thuận trọng tài, việc xác định Tòa án có thẩm quyền phải căn cứ vào Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
Đối với vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài, Điều 469 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định các trường hợp Tòa án Việt Nam có thẩm quyền chung. Một trong các căn cứ là bị đơn là cá nhân cư trú, làm ăn, sinh sống lâu dài tại Việt Nam hoặc là cơ quan, tổ chức có trụ sở tại Việt Nam; ngoài ra còn có các căn cứ khác liên quan đến quan hệ tranh chấp, tài sản hoặc sự kiện pháp lý tại Việt Nam.
Bên cạnh thẩm quyền chung, Điều 470 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định những trường hợp thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam. Vì vậy, khi hợp đồng phân phối có yếu tố nước ngoài, doanh nghiệp cần xác định đồng thời:
- Tòa án Việt Nam có thẩm quyền theo quy định về thẩm quyền chung hay không;
- Tranh chấp có thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam hay không;
- Các bên có thỏa thuận lựa chọn Tòa án nước ngoài hoặc cơ chế giải quyết tranh chấp khác hay không;
- Có điều ước quốc tế áp dụng cho việc xác định thẩm quyền, công nhận và thi hành bản án hay không.
Trong trường hợp tranh chấp có thể được đưa ra giải quyết tại nhiều quốc gia, doanh nghiệp cũng cần xem xét khả năng phát sinh tố tụng đồng thời tại các quốc gia khác nhau và các quy định liên quan của pháp luật hoặc điều ước quốc tế có thể áp dụng.
Rủi ro thỏa thuận trọng tài vô hiệu hoặc không thể thực hiện được
Thỏa thuận trọng tài có thể bị tuyên vô hiệu theo Điều 18 Luật Trọng tài thương mại 2010, được hướng dẫn tại Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP, gồm:
- Trường hợp tranh chấp không thuộc thẩm quyền Trọng tài;
- Người xác lập không có thẩm quyền hoặc năng lực hành vi dân sự phù hợp;
- Hình thức không đúng Điều 16 Luật này, hoặc
- Thỏa thuận vi phạm điều cấm của pháp luật.
Nếu rơi vào các trường hợp này, tranh chấp có thể phải quay lại Tòa án, kéo dài thời gian xử lý ngoài dự tính. Trước khi khởi kiện ra Trọng tài, doanh nghiệp nên đối chiếu điều khoản trọng tài đã ký với Điều 16 và Điều 18 Luật Trọng tài thương mại 2010, tránh theo đuổi một thủ tục có nguy cơ bị thách thức thẩm quyền ngay từ đầu.

Chế tài áp dụng khi một bên vi phạm hợp đồng phân phối hàng hóa quốc tế
Luật Thương mại 2005 quy định nhiều chế tài đối với hành vi vi phạm hợp đồng, trong đó có phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại, tạm ngừng thực hiện hợp đồng, đình chỉ thực hiện hợp đồng và hủy bỏ hợp đồng.
Việc lựa chọn chế tài phù hợp cần dựa trên mức độ vi phạm, khả năng tiếp tục hợp tác và giá trị thiệt hại thực tế doanh nghiệp gánh chịu.
Phạt vi phạm và giới hạn mức phạt tối đa
Theo Điều 300 Luật Thương mại 2005, phạt vi phạm là việc bên bị vi phạm yêu cầu bên vi phạm trả một khoản tiền phạt do vi phạm hợp đồng nếu trong hợp đồng có thỏa thuận, trừ các trường hợp miễn trách nhiệm theo Điều 294. Như vậy, khác với bồi thường thiệt hại, quyền yêu cầu phạt vi phạm phụ thuộc vào việc các bên có thỏa thuận về phạt vi phạm trong hợp đồng hay không.
Theo Điều 301 Luật Thương mại 2005, mức phạt đối với một vi phạm hoặc tổng mức phạt đối với nhiều vi phạm do các bên thỏa thuận nhưng không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm, trừ trường hợp quy định tại Điều 266 của Luật này.
Do đó, nếu hợp đồng phân phối hàng hóa quốc tế được điều chỉnh bởi pháp luật Việt Nam, doanh nghiệp cần đặc biệt rà soát các điều khoản phạt đối với vi phạm nghĩa vụ độc quyền, nghĩa vụ về lãnh thổ phân phối, doanh số tối thiểu, bảo mật hoặc hạn chế bán hàng ngoài hệ thống. Trường hợp hợp đồng quy định mức phạt vượt quá giới hạn pháp luật Việt Nam cho phép, phần vượt quá có thể không được công nhận khi tranh chấp được giải quyết theo pháp luật Việt Nam.
Bồi thường thiệt hại và nghĩa vụ hạn chế tổn thất
Theo Điều 302 Luật Thương mại 2005, giá trị bồi thường thiệt hại bao gồm tổn thất thực tế, trực tiếp mà bên bị vi phạm phải chịu và khoản lợi trực tiếp đáng lẽ được hưởng nếu không có hành vi vi phạm. Theo Điều 303, trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh khi có đủ ba yếu tố: có hành vi vi phạm hợp đồng, có thiệt hại thực tế và hành vi vi phạm là nguyên nhân trực tiếp gây ra thiệt hại, trừ các trường hợp miễn trách nhiệm theo Điều 294.
Đối với hợp đồng phân phối, thiệt hại có thể liên quan đến nhiều khoản như chi phí lưu kho, chi phí vận chuyển, chi phí thu hồi hàng hóa, chi phí marketing đã phát sinh hoặc khoản lợi trực tiếp bị mất do hành vi vi phạm. Tuy nhiên, doanh nghiệp không đương nhiên được bồi thường mọi khoản chi phí hoặc khoản lợi kỳ vọng; khoản yêu cầu phải đáp ứng các điều kiện về thiệt hại thực tế, tính trực tiếp và quan hệ nhân quả theo quy định pháp luật.
Bên yêu cầu bồi thường đồng thời có nghĩa vụ áp dụng các biện pháp hợp lý để hạn chế tổn thất theo Điều 305 Luật Thương mại 2005. Nếu không thực hiện nghĩa vụ này, bên vi phạm có quyền yêu cầu giảm mức bồi thường tương ứng với phần tổn thất đáng lẽ có thể hạn chế được.
Tạm ngừng, đình chỉ, hủy bỏ hợp đồng khi có vi phạm cơ bản
Theo Điều 308 Luật Thương mại 2005, bên bị vi phạm có quyền tạm ngừng thực hiện hợp đồng khi xảy ra hành vi vi phạm mà các bên đã thỏa thuận là điều kiện để tạm ngừng hoặc khi một bên vi phạm cơ bản nghĩa vụ hợp đồng. Tạm ngừng không làm chấm dứt hiệu lực của hợp đồng.
Theo Điều 310 và Điều 311, đình chỉ thực hiện hợp đồng được áp dụng khi xảy ra các trường hợp do các bên thỏa thuận hoặc khi có vi phạm cơ bản; hậu quả là hợp đồng chấm dứt thực hiện từ thời điểm bên kia nhận được thông báo đình chỉ, đồng thời các bên không phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ, trừ các thỏa thuận về quyền và nghĩa vụ sau khi đình chỉ và việc giải quyết tranh chấp.
Đối với hủy bỏ hợp đồng, Điều 312 quy định các trường hợp hủy bỏ toàn bộ hoặc một phần, trong đó có trường hợp xảy ra hành vi vi phạm mà các bên đã thỏa thuận là điều kiện hủy bỏ hoặc có vi phạm cơ bản. Hậu quả pháp lý của hủy bỏ được quy định tại Điều 314: phần hợp đồng bị hủy bỏ không có hiệu lực từ thời điểm giao kết; các bên có quyền yêu cầu hoàn trả những lợi ích đã nhận và giải quyết các vấn đề liên quan theo quy định pháp luật.
Do đó, không phải mọi vi phạm đều tạo quyền hủy bỏ hợp đồng. Doanh nghiệp cần xác định trước liệu hành vi vi phạm có được các bên thỏa thuận là điều kiện hủy bỏ hay có đáp ứng tiêu chí vi phạm cơ bản hay không.

Quy trình xử lý khi doanh nghiệp phát hiện tranh chấp hợp đồng phân phối hàng hóa quốc tế
Khi phát hiện đối tác có dấu hiệu vi phạm, doanh nghiệp cần xử lý theo trình tự chặt chẽ để bảo toàn chứng cứ và quyền khởi kiện. Quy trình gồm các bước sau:
- Rà soát điều khoản luật áp dụng và điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng đã ký, xác định cơ quan có thẩm quyền và luật áp dụng theo phân tích tại các phần trên.
- Thu thập chứng cứ về hành vi vi phạm và thiệt hại thực tế: hóa đơn, chứng từ giao nhận hàng, email trao đổi, báo cáo doanh số, hồ sơ hàng tồn kho liên quan đến hợp đồng phân phối.
- Gửi thông báo vi phạm, khiếu nại hoặc yêu cầu thực hiện nghĩa vụ.
- Xem xét thương lượng, hòa giải và biện pháp bảo toàn quyền lợi
- Khởi kiện tại Trọng tài thương mại hoặc Tòa án có thẩm quyền theo kết quả rà soát tại bước 1, kèm hồ sơ chứng cứ đã thu thập tại bước 2.
- Theo dõi quá trình giải quyết và chuẩn bị cho giai đoạn thi hành.
Việc chuẩn bị từ giai đoạn đầu có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng chứng minh yêu cầu và bảo vệ quyền, lợi ích của doanh nghiệp trong suốt quá trình giải quyết tranh chấp.
Thời hiệu khởi kiện và rủi ro doanh nghiệp cần lưu ý
Thời hiệu khởi kiện là yếu tố doanh nghiệp dễ bỏ sót nhất, do quá trình đàm phán, khiếu nại kéo dài khiến thời gian còn lại để khởi kiện bị thu hẹp. Doanh nghiệp cần theo dõi song song thời hiệu khởi kiện trong nước và khả năng thi hành phán quyết ở nước ngoài nếu đối tác không có tài sản tại Việt Nam.
Thời hiệu khởi kiện tranh chấp thương mại
Theo Điều 319 Luật Thương mại 2005, thời hiệu khởi kiện tranh chấp thương mại là 02 năm kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, trừ trường hợp quy định tại điểm e khoản 1 Điều 237 Luật này (áp dụng riêng cho dịch vụ logistics, không áp dụng cho hợp đồng phân phối thông thường). Thời điểm quyền lợi bị xâm phạm thường là thời điểm đối tác có hành vi vi phạm rõ ràng, không phải thời điểm doanh nghiệp phát hiện ra vi phạm. Doanh nghiệp nên xác định mốc thời gian này càng sớm càng tốt, không nên chờ đàm phán thất bại mới tính đến khởi kiện, vì thời gian đàm phán không đương nhiên làm gián đoạn thời hiệu.
Rủi ro khi công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài tại Việt Nam
Nếu tranh chấp được giải quyết bằng Trọng tài nước ngoài và bên phải thi hành có tài sản tại Việt Nam, doanh nghiệp không đương nhiên có thể đưa ngay phán quyết vào thi hành. Phán quyết phải thuộc trường hợp được xem xét công nhận và cho thi hành tại Việt Nam theo Điều 424 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Theo đó, phán quyết của Trọng tài nước ngoài được xem xét công nhận và cho thi hành tại Việt Nam nếu nước nơi có trọng tài và Việt Nam cùng là thành viên của điều ước quốc tế có liên quan; trường hợp không thuộc trường hợp này thì có thể được xem xét trên cơ sở nguyên tắc có đi có lại.
Việt Nam đã gia nhập Công ước New York 1958 về công nhận và cho thi hành phán quyết của Trọng tài nước ngoài ngày 12/9/1995, và Công ước có hiệu lực đối với Việt Nam từ 11/12/1995. Việt Nam đồng thời đưa ra một số tuyên bố khi gia nhập, trong đó có việc áp dụng Công ước đối với các phán quyết được tuyên tại lãnh thổ của quốc gia thành viên khác và áp dụng trên cơ sở có đi có lại đối với phán quyết từ quốc gia không phải thành viên, cũng như giới hạn đối với các quan hệ pháp luật được coi là thương mại theo pháp luật Việt Nam.
Vì vậy, khi lựa chọn trọng tài nước ngoài, doanh nghiệp không nên chỉ kiểm tra tên hoặc uy tín của tổ chức trọng tài mà cần xem xét nơi đặt trụ sở pháp lý của trọng tài, quốc gia nơi phán quyết được coi là tuyên, quốc gia đó có phải thành viên Công ước New York hay không và các bảo lưu có liên quan.
Câu hỏi thường gặp về tư vấn giải quyết tranh chấp hợp đồng phân phối hàng hóa quốc tế
Dưới đây là một số câu hỏi doanh nghiệp thường đặt ra khi xử lý tranh chấp hợp đồng phân phối hàng hóa quốc tế. Các câu trả lời dựa trên quy định của Bộ luật Dân sự 2015, Luật Thương mại 2005, Luật Trọng tài thương mại 2010 và Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 hiện hành.
1. Hợp đồng phân phối không ghi rõ luật áp dụng thì xử lý thế nào?
Nếu các bên không có thỏa thuận lựa chọn pháp luật áp dụng, theo khoản 1 Điều 683 Bộ luật Dân sự 2015, pháp luật của nước có mối liên hệ gắn bó nhất với hợp đồng sẽ được áp dụng. Đối với hợp đồng mua bán hàng hóa, khoản 2 Điều 683 quy định pháp luật của nước nơi người bán cư trú hoặc nơi thành lập nếu người bán là pháp nhân được coi là pháp luật có mối liên hệ gắn bó nhất, trừ trường hợp chứng minh được pháp luật của nước khác có mối liên hệ gắn bó hơn. Riêng phần mua bán hàng hóa có thể vẫn chịu sự điều chỉnh của CISG nếu hai bên thuộc quốc gia thành viên Công ước.
2. Có thể vừa yêu cầu phạt vi phạm vừa yêu cầu bồi thường thiệt hại không?
Có. Nếu Luật Thương mại 2005 được áp dụng và hợp đồng có thỏa thuận về phạt vi phạm, theo khoản 2 Điều 307, bên bị vi phạm có quyền áp dụng đồng thời chế tài phạt vi phạm và buộc bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp Luật này có quy định khác.
Theo Điều 301 Luật Thương mại 2005, mức phạt vi phạm do các bên thỏa thuận nhưng về nguyên tắc không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm, trừ trường hợp quy định tại Điều 266. Tuy nhiên, giới hạn 8% này không mặc nhiên áp dụng nếu hợp đồng quốc tế được điều chỉnh bởi pháp luật nước ngoài.
3. Thỏa thuận trọng tài bằng email trao đổi có giá trị pháp lý không?
Có, theo Điều 16 Luật Trọng tài thương mại 2010, thỏa thuận trọng tài được xác lập dưới dạng văn bản bao gồm cả hình thức trao đổi qua email, fax, telex hoặc phương tiện điện tử khác mà các bên công nhận, miễn nội dung thể hiện rõ ý chí lựa chọn trọng tài.
4. Phán quyết trọng tài nước ngoài có tự động thi hành được tại Việt Nam không?
Không. Phán quyết của Trọng tài nước ngoài không đương nhiên được thi hành tại Việt Nam. Theo Điều 424 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, phán quyết trọng tài nước ngoài được xem xét công nhận và cho thi hành tại Việt Nam nếu thuộc trường hợp được quy định tại điều ước quốc tế mà Việt Nam và nước liên quan cùng là thành viên hoặc trên cơ sở nguyên tắc có đi có lại.
5. Đã quá 02 năm kể từ khi đối tác vi phạm, doanh nghiệp còn quyền khởi kiện tranh chấp hợp đồng phân phối hàng hóa quốc tế không?
Nếu tranh chấp thuộc phạm vi áp dụng của Luật Thương mại 2005, theo Điều 319, thời hiệu khởi kiện tranh chấp thương mại là 02 năm kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, trừ trường hợp quy định tại điểm e khoản 1 Điều 237 Luật này. Tuy nhiên, việc đã quá 02 năm không đồng nghĩa Tòa án đương nhiên tự mình áp dụng thời hiệu để bác yêu cầu. Theo khoản 2 Điều 184 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án chỉ áp dụng quy định về thời hiệu khi một bên hoặc các bên có yêu cầu áp dụng thời hiệu trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ việc.
Kết luận
Xử lý tranh chấp hợp đồng phân phối hàng hóa quốc tế đòi hỏi doanh nghiệp xác định đúng ba yếu tố nền tảng: luật áp dụng, cơ quan có thẩm quyền giải quyết và chế tài phù hợp với thiệt hại thực tế, trước khi tính đến chiến lược đàm phán hay khởi kiện. Chậm trễ rà soát các yếu tố này không chỉ kéo dài thời gian xử lý mà còn tiềm ẩn rủi ro bỏ lỡ thời hiệu khởi kiện theo Luật Thương mại 2005. Luật Long Phan PMT sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp rà soát hợp đồng và tư vấn phương án xử lý phù hợp với từng vụ việc cụ thể. Quý doanh nghiệp cần tư vấn có thể liên hệ hotline 1900636387 để được hỗ trợ kịp thời. Tham khảo ngay dịch vụ Luật sư tham gia thương lượng giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại để hiểu rõ hơn về cách chúng tôi hỗ trợ và lợi ích mang lại cho khách hàng.
📚 Bài viết được tư vấn chuyên môn dựa trên hệ thống văn bản pháp luật sau:
- Luật Thương mại 2005
- Bộ luật Tố tụng dân sự 2015
- Luật Trọng tài thương mại 2010
- Bộ luật Dân sự 2015
- Lưu ý: Các quy định pháp luật có thể thay đổi tùy theo thời điểm. Quý khách hàng vui lòng liên hệ trực tiếp Luật Long Phan PMT qua Hotline 1900.63.63.87 để được cập nhật tư vấn pháp lý mới nhất.
Tags: Bồi thường thiệt hại hợp đồng, Công nhận phán quyết trọng tài nước ngoài, doanh nghiệp xuất nhập khẩu., Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, Phán quyết trọng tài nước ngoài, Phạt vi phạm hợp đồng, phạt vi phạm và bồi thường, thi hành phán quyết trọng tài tại Việt Nam, Thỏa thuận trọng tài bằng văn bản, thỏa thuận trọng tài qua email, thời hiệu 02 năm, thời hiệu khởi kiện tranh chấp thương mại, Tranh chấp hợp đồng phân phối, tranh chấp hợp đồng quốc tế, Trọng tài thương mại quốc tế

Lưu ý: Nội dung bài viết công khai tại website của Luật Long Phan PMT chỉ mang tính chất tham khảo về việc áp dụng quy định pháp luật. Tùy từng thời điểm, đối tượng và sự sửa đổi, bổ sung, thay thế của chính sách pháp luật, văn bản pháp lý mà nội dung tư vấn có thể sẽ không còn phù hợp với tình huống Quý khách đang gặp phải hoặc cần tham khảo ý kiến pháp lý. Trường hợp Quý khách cần ý kiến pháp lý cụ thể, chuyên sâu theo từng hồ sơ, vụ việc, vui lòng liên hệ với Chúng tôi qua các phương thức bên dưới. Với sự nhiệt tình và tận tâm, Chúng tôi tin rằng Luật Long Phan PMT sẽ là nơi hỗ trợ pháp lý đáng tin cậy của Quý khách hàng.